Mốc son trong lịch sử báo chí cách mạng

Tại nhà sàn trưng bày Báo chí Việt Bắc thuộc Di tích Quốc gia Trường Dạy làm báo Huỳnh Thúc Kháng (xã Đại Phúc), một pano khổ lớn ghi dấu 35 "địa chỉ đỏ" của báo chí cách mạng tại Thái Nguyên, Tuyên Quang, Cao Bằng... Đây là kết quả nhiều năm sưu tầm, nghiên cứu của Bảo tàng Báo chí Việt Nam.

Những địa chỉ lịch sử ấy khẳng định Việt Bắc là cái nôi của nền báo chí cách mạng Việt Nam, nơi lưu giữ những dấu mốc quan trọng trong hành trình hình thành, phát triển của nền báo chí dưới sự lãnh đạo của Đảng và Chủ tịch Hồ Chí Minh.

Ngọn đuốc soi đường giữa đại ngàn Việt Bắc

Trong hệ thống di tích ấy có Trường Dạy làm báo Huỳnh Thúc Kháng (4/4/1949); nơi thành lập Hội Nhà báo Việt Nam tại xóm Roòng Khoa (21/4/1950); nơi thành lập Báo Quân đội nhân dân (20/10/1950), Báo Nhân Dân ra số đầu tiên (11/3/1951), cùng nhiều địa điểm gắn với Đài Tiếng nói Việt Nam, Việt Nam Thông tấn xã, Hội Văn nghệ Việt Nam...

Hành trình ấy tiếp tục đến Hà Quảng, Hòa An (Cao Bằng), nơi Báo Việt Nam Độc lập ra đời năm 1941. Ngay từ khi cách mạng còn trong buổi đầu gian khó, Đảng và Chủ tịch Hồ Chí Minh đã xác định báo chí là vũ khí sắc bén trên mặt trận tư tưởng. Với Chủ tịch Hồ Chí Minh, Người không chỉ là nhà báo lỗi lạc mà còn là người sáng lập nền báo chí cách mạng Việt Nam.

Từ bài báo đầu tiên Quyền của các dân tộc thuộc địa đăng trên Báo Nhân đạo (Pháp) ngày 18/6/1919 đến bài báo cuối cùng đăng trên Báo Nhân Dân ngày 25/8/1969, Người đã viết khoảng 2.000 bài báo với hơn 150 bút danh; trực tiếp sáng lập 9 tờ báo, trong đó có Thanh Niên (1925) và Việt Nam Độc lập (1941), đồng thời đặt nền móng về tư tưởng, tôn chỉ và phương pháp làm báo cách mạng.

Ngày 28/1/1941, sau 30 năm bôn ba tìm đường cứu nước, Chủ tịch Hồ Chí Minh trở về Pác Bó (Cao Bằng). Hội nghị Trung ương Đảng lần thứ 8 (tháng 5/1941) quyết định thành lập Mặt trận Việt Minh và xuất bản một tờ báo làm cơ quan tuyên truyền mang tên Việt Nam Độc lập.

Ngày 1/8/1941, số báo đầu tiên ra đời tại căn cứ địa Pác Bó. Đây là tờ báo cách mạng đầu tiên được xuất bản ngay trên lãnh thổ Việt Nam trong điều kiện hoạt động bí mật dưới sự kiểm soát của thực dân Pháp và phát xít Nhật.

Ban đầu, Báo Việt Nam Độc lập là cơ quan tuyên truyền của Hội Việt Minh tỉnh Cao Bằng; sau đó trở thành cơ quan của liên tỉnh Cao Bằng - Bắc Kạn, Liên Tỉnh ủy Cao - Bắc - Lạng. Từ tháng 8/1956, khi Khu tự trị Việt Bắc được thành lập, Báo là cơ quan ngôn luận của Khu ủy, chính quyền và nhân dân sáu tỉnh trong khu, hoàn thành sứ mệnh ở số 1.737, ra ngày 11/3/1976.

Trong suốt 35 năm tồn tại, Báo Việt Nam Độc lập luôn đồng hành cùng những bước ngoặt của dân tộc. Số 226, phát hành ngày 20/8/1945, đăng lời hiệu triệu toàn dân đứng lên giành chính quyền. Số 230, ra ngày 10/10/1945, phản ánh thành công của Tuần lễ vàng với những con số đầy xúc động: Hà Nội quyên góp 2.549 lạng vàng, hơn 2,5 triệu đồng và 9.200 tấn thóc; Hải Phòng 626 lạng vàng; Nam Định 252 lạng vàng; Hà Tĩnh 163 lạng vàng; Huế 200 kg vàng; Quảng Trị 250 lạng vàng...

Trong điều kiện vô cùng gian khổ, Chủ tịch Hồ Chí Minh vừa là người chỉ đạo, vừa trực tiếp viết bài, biên tập, trình bày, minh họa và tham gia in báo. Bác căn dặn: "Báo ta là bạn ta", đồng thời kêu gọi cán bộ, hội viên phát hành báo, tổ chức đọc báo, gửi tin và đóng góp kinh phí để duy trì hoạt động. Báo được in trên khổ giấy 20x30 cm, mỗi tháng ba kỳ, mỗi kỳ khoảng 300 bản, giá bán 1 xu.

Từ lán in ở Khuổi Nặm (Pác Bó), sau đó chuyển về hang Ngườm Bốc (Hòa An), Báo Việt Nam Độc lập cùng nhiều tài liệu cách mạng đã góp phần truyền bá đường lối của Đảng đến với quần chúng.

Giá trị còn nguyên vẹn trong dòng chảy báo chí cách mạng

Sự ra đời và phát triển của Báo Việt Nam Độc lập là một kỳ tích của báo chí cách mạng Việt Nam. Trong điều kiện vô cùng thiếu thốn, tờ báo vẫn được duy trì bền bỉ nhờ tinh thần tự lực và sự chở che của nhân dân. Báo được cất giữ tại các hang đá bí mật để cán bộ đến nhận, phát hành có thu tiền; đồng bào tự tổ chức các nhóm đọc báo, cung cấp tin tức và tuyên truyền phục vụ công tác binh vận.

Hiện nay, Bảo tàng Lịch sử Quốc gia còn lưu giữ 156 số báo gốc, chỉ thiếu 15 số so với bộ sưu tập đầy đủ. Những trang báo ấy phản ánh chân thực đường lối lãnh đạo của Đảng, tinh thần đại đoàn kết toàn dân và hành trình đấu tranh giành độc lập của dân tộc.

Năm 1949, Chủ tịch Hồ Chí Minh tiếp tục chỉ đạo thành lập Trường Dạy làm báo Huỳnh Thúc Kháng - cơ sở đào tạo báo chí chuyên nghiệp đầu tiên của nước ta. Hai bức thư Người gửi học viên ngày 4/4 và 6/7/1949 đã trở thành cẩm nang về đạo đức và nghiệp vụ báo chí, tiếp nối những giá trị mà Báo Việt Nam Độc lập đã đặt nền móng.

Qua lịch sử của tờ báo có thể thấy ba giá trị nổi bật. Trước hết, Việt Nam Độc lập là ngọn đuốc soi đường cách mạng giữa đại ngàn Việt Bắc, góp phần thức tỉnh lòng yêu nước và tập hợp quần chúng.

Thứ hai, tờ báo thể hiện sâu sắc tư tưởng của Chủ tịch Hồ Chí Minh: muốn cách mạng thành công phải làm cho dân hiểu, dân tin và dân làm theo; với ngôn ngữ giản dị, gần gũi, báo đã đưa chủ trương của Việt Minh đến với đồng bào, củng cố khối đại đoàn kết dân tộc.

Thứ ba, báo không chỉ tuyên truyền mà còn là cẩm nang hành động, hướng dẫn lực lượng cách mạng và nhân dân bảo vệ căn cứ, giữ bí mật, xây dựng lực lượng và tổ chức đấu tranh, góp phần đưa Việt Bắc trở thành "Thủ đô gió ngàn" của cuộc kháng chiến.

Đã 85 năm kể từ ngày số báo đầu tiên ra đời dưới sự chỉ đạo trực tiếp của Chủ tịch Hồ Chí Minh, Báo Việt Nam Độc lập vẫn là mốc son trong lịch sử báo chí cách mạng Việt Nam. Từ truyền thống của Báo Việt Nam Độc lập, nhiều cơ quan báo chí lớn của đất nước được hình thành hoặc phát triển tại Việt Bắc.

Ngày nay, các cơ quan báo chí ở các tỉnh Việt Bắc trước đây đều phát triển theo hướng đa phương tiện với đầy đủ các loại hình báo in, báo điện tử, phát thanh, truyền hình và nền tảng số. Tiếp nối truyền thống của cái nôi báo chí cách mạng, báo chí Việt Bắc đang tiếp tục đổi mới, lan tỏa những giá trị tốt đẹp, đồng hành cùng sự phát triển của đất nước và quê hương Thái Nguyên trong kỷ nguyên số.