Với người dân địa phương và du khách, chợ đêm ATK Chợ Đồn đã trở thành khônggian sinh hoạt văn hóa của đồng bào các dân tộc trong vùng từ nhiều năm nay. Vào những ngày lễ lớn của đất nước chợ đêm được tổ chức trở thành điểm trải nghiệm văn hóa, ẩm thực gắn với lịch sử vùng ATK và các sản phẩm du lịch địa phương.
Hội xuân ATK Chợ Đồn diễn ra tại không gian chợ đêm là điểm hẹn văn hóa đầu năm của người dân trong vùng.
Đa dạng không gian trải nghiệm
Trở lại Chợ đêm ATK Chợ Đồn ngày thu, chúng tôi bắt gặp một không gian vừa quen, vừa lạ. Khi những hoạt động chào mừng ngày lễ lớn của đất nước diễn ra chợ đêm được tổ chức, khu vực trung tâm xã rực rỡ bởi những ánh đèn màu. Người dân từ nhiều thôn, xã lân cận cùng du khách về đây tham quan, mua sắm, thưởng thức ẩm thực và hòa mình vào các hoạt động văn hóa, văn nghệ.
Điểm tạo nên sức hấp dẫn riêng của chợ đêm là những nét văn hóa đặc sắc của các dân tộc sinh sống trên địa bàn. Trên sân khấu, cùng với những tiết mục ca múa nhạc hiện đại là các làn điệu dân ca, dân vũ truyền thống như Páo dung của người Dao, múa bát của người Tày, hát Sli của người Nùng... Những sắc màu văn hóa ấy tạo nên một không gian gần gũi với đời sống cộng đồng, mới mẻ đối với du khách.
Một tiết mục biểu diễn hát Sli của người Nùng An ở xã Chợ Đồn tại chợ đêm.
Giữa không gian rực rỡ sắc mầu, bạn Nguyễn Hồng Như, ở thôn 5, xã Chợ Đồn, tự hào: Chợ đêm ATK rất thú vị, có nhiều sản phẩm đặc sắc, bắt mắt. Mỗi khi đến đây trải nghiệm, chúng em lại được hiểu thêm về văn hóa của các dân tộc trên địa bàn.
Không chỉ tổ chức các chương trình văn nghệ phục vụ người xem, chợ đêm ATK Chợ Đồn còn tạo thêm không gian để những giá trị văn hóa truyền thống tiếp tục được thực hành trong đời sống đương đại. Các gian hàng trưng bày, trải nghiệm dệt thổ cẩm, đan lát, làm đàn tính, không gian diễn xướng hát then, múa quạt, múa bát… luôn diễn ra rộn ràng, tấp nập người xem. Nghệ nhân, người cao tuổi có dịp trao truyền những nét văn hóa đặc sắc cho lớp trẻ; còn những người trẻ có thêm môi trường để thể hiện tình yêu, niềm tự hào đối với văn hóa dân tộc mình.
Với chị Mông Thanh Huệ, thôn 4, xã Chợ Đồn mỗi lần được biểu diễn dân ca Nùng tại chợ đêm là thêm một lần chị cảm nhận rõ hơn trách nhiệm trong việc gìn giữ bản sắc, chị bảo: Tôi rất vui và tự hào khi được biểu diễn làn điệu dân ca của dân tộc mình. Chúng tôi sẽ tiếp tục học hỏi, gìn giữ và góp phần đưa những giá trị văn hóa truyền thống đến gần hơn với cộng đồng.
Không gian văn hóa ATK Chợ Đồn là nơi diễn ra các hoạt động diễn xướng văn hóa dân gian trong mỗi lần tổ chức hội xuân hoặc chợ đêm ATK.
Cùng với các hoạt động văn hóa, Chợ đêm ATK Chợ Đồn còn dành nhiều không gian giới thiệu sản phẩm đặc trưng của địa phương. Các gian hàng bày bán sản phẩm OCOP, nông sản, thực phẩm truyền thống và sản phẩm phục vụ du lịch như chè Shan tuyết, gạo Bao thai, gạo nếp, mật ong, rượu men lá, lạp sườn, các loại bánh truyền thống, sản phẩm thổ cẩm, trang phục dân tộc, đàn tính...
Khu vực ẩm thực với nhiều món ăn mang hương vị địa phương cũng là điểm thu hút người dân và du khách. Tại mỗi gian hàng, sản phẩm nông nghiệp được đưa đến người tiêu dùng cùng những câu chuyện về vùng đất, con người và tập quán sản xuất của đồng bào các dân tộc. Đây cũng là một trong những yếu tố cần thiết nếu muốn phát triển chợ đêm theo hướng vừa bảo tồn văn hóa, vừa tạo thêm giá trị kinh tế từ tài nguyên bản địa.
Giữ chân du khách bằng bản sắc
Xã Chợ Đồn là vùng đất giàu truyền thống cách mạng, có hệ thống di tích lịch sử cách mạng cùng nhiều giá trị văn hóa của đồng bào Tày, Nùng, Dao và các dân tộc khác. Đây là nguồn tài nguyên quan trọng để địa phương xây dựng những sản phẩm du lịch có chiều sâu.
Sau khi thực hiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, không gian Chợ đêm còn là nơi tổ chức Hội xuân ATK, thu hút đông đảo người dân từ các xã lân cận, đặc biệt là các địa phương thuộc khu vực Chợ Đồn trước đây. Trong một không gian hành chính đã có nhiều thay đổi, những cuộc gặp gỡ tại chợ đêm góp phần duy trì sự gắn kết giữa các cộng đồng dân cư vốn có nhiều nét tương đồng về lịch sử, văn hóa và đời sống, trở thành điểm hẹn văn hóa của vùng ATK.
Các tiết mục văn nghệ mang đậm màu sắc văn hóa địa phương tại chợ đêm ATK Chợ Đồn.
Theo ông Lý Văn Chấn, Phó Chủ tịch UBND xã Chợ Đồn, địa phương định hướng xây dựng chợ đêm ATK Chợ Đồn trở thành điểm trải nghiệm văn hóa, ẩm thực gắn với hệ thống di tích lịch sử ATK. Trong đó, xã sẽ ưu tiên quảng bá các sản phẩm OCOP, nông sản địa phương; duy trì trình diễn văn hóa dân gian của các dân tộc và từng bước kết nối chợ đêm với các tour du lịch về nguồn, du lịch cộng đồng.
Định hướng này cũng đặt ra yêu cầu chợ đêm phải tạo được dấu ấn riêng thay vì chỉ dừng ở một hoạt động tập trung đông người vào những dịp lễ hội. Những làn điệu dân ca, dân vũ, ẩm thực truyền thống, sản phẩm thủ công, nông sản đặc hữu và câu chuyện lịch sử của vùng ATK cần được tổ chức thành những trải nghiệm có tính hệ thống để du khách có thể xem, nghe, thưởng thức, tìm hiểu và mua sản phẩm ngay tại điểm đến.
Việc kết nối chợ đêm ATK Chợ Đồn với các di tích cách mạng, điểm du lịch cộng đồng và những tuyến tham quan trong khu vực cũng có thể kéo dài thời gian lưu trú của du khách. Thay vì đến một điểm di tích rồi rời đi, du khách có thêm lý do để ở lại vào buổi tối, thưởng thức ẩm thực, xem biểu diễn văn hóa và tìm hiểu đời sống của cư dân bản địa.
Qua nhiều năm, mỗi dịp tổ chức, chợ đêm ATK Chợ Đồn đã trở thành nơi hội tụ văn hóa, sản vật và ký ức lịch sử của vùng chiến khu xưa. Khi được kết nối chặt chẽ hơn với quần thể di tích ATK Chợ Đồn và các điểm du lịch trên địa bàn, chợ đêm không chỉ làm phong phú đời sống tinh thần của người dân mà còn có thể trở thành điểm dừng chân giàu trải nghiệm, góp phần đưa những giá trị bản địa đến gần hơn với du khách.