Ở Khuổi Nộc (xã Văn Lang, Thái Nguyên), tiếng khèn Mông vẫn được cất lên trong những buổi sinh hoạt cộng đồng và trong đời sống thường nhật của người dân.
Với đồng bào Mông, cây khèn không chỉ là một nhạc cụ truyền thống mà còn gắn với phong tục, nghi lễ và đời sống tinh thần, được trao truyền qua nhiều thế hệ. Giữa nhịp sống hiện đại, những người yêu tiếng khèn nơi đây vẫn đang nỗ lực gìn giữ và truyền dạy, để những giá trị văn hóa truyền thống tiếp tục hiện diện trong đời sống hôm nay.
Các nghệ nhân trình diễn thổi khèn góp phần gìn giữ và lan tỏa nét văn hóa truyền thống của đồng bào dân tộc Mông.
Gắn bó với cây khèn từ năm 7 tuổi, ông Vương Văn Sự, thôn Khuổi Nộc, xã Văn Lang đã có nhiều năm học hỏi, luyện tập và gìn giữ nghệ thuật khèn Mông. Với ông, cây khèn không đơn thuần là một nhạc cụ, mà còn là một phần ký ức, văn hóa và đời sống tinh thần của đồng bào Mông.
Từ những hiểu biết và kinh nghiệm của mình, ông Sự luôn mong muốn truyền lại kỹ năng thổi khèn cho thế hệ trẻ. Những người có nhu cầu học đều được ông tận tình hướng dẫn, từ cách cầm khèn, lấy hơi đến cách tạo âm và thể hiện từng giai điệu.
Ông Sự bảo: Tôi mong muốn thế hệ trẻ học thổi khèn để gìn giữ, không làm mai một bản sắc văn hóa của dân tộc. Ai có nhu cầu học, tôi sẵn sàng truyền dạy. Tôi cũng mong thời gian tới Nhà nước quan tâm, hỗ trợ thành lập Câu lạc bộ khèn Mông để có điều kiện tập luyện, giao lưu và bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa truyền thống.
Từ niềm yêu thích những giai điệu của cây khèn, anh Vương Văn Quân tìm đến học và được ông Vương Văn Sự tận tình hướng dẫn. Đến nay, anh đã có thể thổi một số bài cơ bản. Với anh, học khèn không chỉ là học một nhạc cụ truyền thống, mà còn là cách để hiểu hơn, yêu hơn văn hóa của dân tộc mình.
Nâng niu cây khèn trên tay, anh Quân bộc bạch: Tôi rất thích học thổi khèn nên đã tìm đến các bác, các chú biết thổi khèn trong thôn để học. Tôi sẽ cố gắng học thật tốt để góp phần gìn giữ bản sắc văn hóa của dân tộc. Mỗi khi có lễ hội hay đám hiếu, tôi sẽ tham gia thổi khèn để tiếp nối phong tục truyền thống của người Mông.
Ông Vương Văn Sự hướng dẫn anh Vương Văn Quân kỹ thuật thổi khèn Mông.
Từ những người như anh Quân, việc truyền dạy khèn Mông ở Khuổi Nộc đang từng bước tạo sự tiếp nối giữa các thế hệ. Những người am hiểu về khèn không chỉ hướng dẫn kỹ thuật thổi mà còn giúp thế hệ trẻ hiểu hơn về ý nghĩa của cây khèn trong đời sống văn hóa dân tộc.
Bởi với đồng bào dân tộc Mông, tiếng khèn gắn với nhiều nghi lễ, phong tục và sinh hoạt cộng đồng. Mỗi giai điệu, mỗi động tác múa đều mang những giá trị riêng, được lưu truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác. Vì vậy, truyền dạy khèn cũng là một cách trao truyền văn hóa.
Chuyện về cây khèn Mông, ông Dương Hồng Sinh, Trưởng thôn Khuổi Nộc, bảo: hiện thôn có khoảng 50 người biết thổi khèn, trong đó khoảng 10 người thường xuyên tham gia truyền dạy cho thế hệ trẻ. Đây là lực lượng quan trọng trong việc duy trì và lan tỏa nghệ thuật khèn Mông tại địa phương. Trước những thay đổi của đời sống, số người trẻ biết và thành thạo khèn vẫn chưa nhiều.
Cây khèn là nét văn hóa truyền thống của đồng bào Mông được gìn giữ từ bao đời nay. Tuy nhiên, hiện nay số người trẻ biết thổi khèn không còn nhiều. Với vai trò là trưởng thôn, tôi mong các nghệ nhân tiếp tục truyền dạy để gìn giữ và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc, không để nét đẹp truyền thống này bị mai một.
Để tiếng khèn tiếp tục được duy trì, việc tạo môi trường sinh hoạt và thực hành thường xuyên cho người dân, nhất là thanh thiếu niên, là điều cần thiết. Từ thực tế đó, xã Văn Lang đang từng bước quan tâm đến việc duy trì các hoạt động văn hóa truyền thống, khuyến khích người dân và thế hệ trẻ tham gia học tập, thực hành nghệ thuật khèn Mông.
Bà Hoàng Thị Liên, Phó Chủ tịch UBND xã Văn Lang, khẳng định: Đồng bào dân tộc Mông ở thôn Khuổi Nộc, xã Văn Lang, vẫn lưu giữ nhiều nét văn hóa truyền thống đặc sắc. Thời gian tới, địa phương sẽ phối hợp với Trung tâm Văn hóa tỉnh thành lập Câu lạc bộ khèn Mông nhằm bảo tồn, phát huy bản sắc văn hóa, tạo sân chơi cho thanh thiếu niên và góp phần quảng bá những giá trị văn hóa đặc trưng của đồng bào Mông.
Việc thành lập Câu lạc bộ khèn Mông được kỳ vọng sẽ tạo thêm không gian sinh hoạt văn hóa thường xuyên cho cộng đồng. Những người biết thổi khèn có thể truyền dạy cho người trẻ; thanh thiếu niên có thêm cơ hội học tập, thực hành và giao lưu. Qua đó, cây khèn không chỉ được lưu giữ trong ký ức của những người đi trước mà tiếp tục hiện diện trong đời sống của thế hệ trẻ.
Giữa những đổi thay của cuộc sống, tiếng khèn ở Khuổi Nộc vẫn được gìn giữ bằng tình yêu và trách nhiệm của những người gắn bó với văn hóa dân tộc. Những người biết thổi khèn đang miệt mài truyền lại những gì mình biết; những người trẻ như anh Vương Văn Quân từng bước học hỏi, tiếp nhận; chính quyền địa phương cũng đang tìm hướng tạo thêm không gian để văn hóa truyền thống được thực hành và phát triển.
Từ một cây khèn, một giai điệu, một cách múa được truyền lại, cả một phần ký ức và bản sắc của cộng đồng cũng được tiếp nối. Khi tiếng khèn vẫn còn được cất lên, khi người trẻ vẫn muốn học và người đi trước vẫn sẵn sàng truyền dạy, nét văn hóa đặc sắc của đồng bào Mông ở Khuổi Nộc sẽ tiếp tục có sức sống trong đời sống hôm nay.
Tiếng khèn ấy không chỉ là thanh âm của núi rừng, mà còn là tiếng gọi của cội nguồn, là niềm tự hào về bản sắc dân tộc được trao truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác.