Ngược Quốc lộ 1B về La Hiên, nơi hơn 80 năm trước, ngọn lửa đấu tranh bùng lên trong đêm, lập nên chính quyền cách mạng cấp huyện đầu tiên ở nơi này. Chứng nhân của đêm hôm đó nay vẫn còn sống. Hôm nay, trên mảnh đất từng ghi dấu những ngày tháng oanh liệt ấy, những vườn na đang vào mùa trĩu quả.
Nhìn từ trên cao, những vườn na La Hiên trải một màu xanh bạt ngàn trên vùng đất từng ghi dấu đêm khởi nghĩa hơn tám mươi năm trước.
La Hiên khi ấy là đầu mối kết nối sáu xã phía Bắc, nối liền với Đồng Hỷ, nên ngay từ những năm tiền khởi nghĩa đã là địa bàn tranh chấp quyết liệt giữa ta và địch. Ngọn lửa cách mạng được nhen lên từ cuối những năm 1930.
Năm 1941, Trung đội Cứu quốc quân II ra đời. Người dân La Hiên tình nguyện gia nhập, âm thầm tiếp tế, dẫn đường, che giấu cán bộ giữa vùng núi đá vôi hiểm trở. Đó là kết quả của nhiều năm gây dựng lực lượng cách mạng trong lòng dân.
Năm 1945, thực dân Pháp tăng cường lực lượng quyết giữ Châu lỵ. Đêm 20/3/1945, dưới sự chỉ huy của đồng chí Nông Văn Cún, tức Thái Long, hơn 300 người dân siết vòng vây quanh Châu lỵ, kêu gọi địch đầu hàng.
Trước sự chống trả của quân Pháp, quân dân La Hiên cùng đội Cứu quốc quân nổ súng, tiêu diệt hàng chục lính Pháp, bắt sống hơn 100 lính khố xanh, lính dõng. Gần sáng 21-3, Châu lỵ được giải phóng hoàn toàn.
Ở xóm Phố, cụ Nguyễn Thị Thin, nay đã ở tuổi thượng thượng thọ, vẫn nhớ rõ đêm ấy. Quần chúng tập trung đông nghịt trước Châu lỵ. Tiếng ầm ầm ngoài cổng lúc nửa đêm, những người mặc áo đen, thắt xà cạp và tiếng hô đòi mở cổng. Ký ức vẫn còn nguyên trong trí nhớ cụ sau hơn 80 năm.
Ngay ngày 21/3/1945, một cuộc mít tinh lớn được tổ chức, thành lập Ủy ban Nhân dân Cách mạng lâm thời châu Võ Nhai. Cơ chế quản lý của thực dân Pháp bị đập tan. Từ đây, La Hiên trở thành một căn cứ quan trọng của ATK Thái Nguyên. Sức mạnh làm nên thắng lợi ấy chính là sự đoàn kết, đồng lòng và niềm tin của nhân dân.
Hơn 80 năm trôi qua, từ ngày 1/7/2025, La Hiên sáp nhập với xã Cúc Đường, giữ tên La Hiên, thuộc tỉnh Thái Nguyên. Địa giới hành chính đổi thay, nhưng cốt cách và tinh thần của người dân nơi đây vẫn được tiếp nối trong cuộc sống hôm nay.
Tháng Tám, La Hiên vào mùa na chín. Toàn xã có 390ha cây ăn quả, trong đó na chiếm 320ha, với gần 700 hộ sản xuất tại các xóm Lai Thành, La Đồng, Hiên Minh, Phố, Cây Bòng. Người trồng na hôm nay ít nhắc về đêm 20/3/1945, khi nói chuyện làm ăn, nhưng cách họ gây dựng kinh tế có nét tương đồng với tinh thần của cha ông: Không trông chờ may rủi, mà kiên trì chuẩn bị từng khâu, bền bỉ qua từng vụ, từng năm để tạo dựng niềm tin và giá trị sản phẩm.
Rời La Hiên khi những chuyến xe chở na cuối ngày lăn bánh khỏi các con đường xóm, trên nền đất từng in dấu chân của hơn 300 người dân trong đêm bao vây Châu lỵ năm nào giờ chỉ còn tiếng xe và hương na chín ngọt.
Di tích lịch sử vẫn nằm trong khuôn viên trụ sở UBND xã, lặng lẽ nhắc về một đêm không ngủ của hơn 80 năm trước. Còn hôm nay, những vườn na xanh tốt, những mùa quả ngọt đang trở thành minh chứng sinh động cho sức sống của vùng đất cách mạng.