Công nghệ đang chuyển từ công cụ hỗ trợ thành một phần của hạ tầng hoạt động báo chí. Với Báo và Phát thanh, Truyền hình Thái Nguyên, chuyển đổi số không đơn thuần là ứng dụng công nghệ mới, mà là sử dụng công nghệ để tiếp cận công chúng hiệu quả hơn, nắm bắt nhu cầu thông tin và nâng cao chất lượng phục vụ. Trên nền tảng đó, những giá trị cốt lõi của báo chí vẫn được đặt lên hàng đầu, gồm tính chân thực, uy tín và trách nhiệm xã hội.
Từ một tòa soạn đến một hệ sinh thái nội dung
Một sự kiện hôm nay không còn dừng lại ở một bài viết hay bản tin. Từ cùng một nguồn tư liệu, tòa soạn có thể tạo ra nhiều sản phẩm như bài báo, video, podcast, infographic, e-magazine, livestream hay clip ngắn trên mạng xã hội theo mô hình trung tâm sản xuất đa phương tiện (Media Hub). Đây là sự chuyển đổi từ cách làm một sản phẩm sang phương thức một đầu vào, nhiều đầu ra.
Cách tác nghiệp của phóng viên cũng thay đổi. Thay vì chỉ thu thập thông tin cho một tác phẩm, phóng viên đồng thời khai thác hình ảnh, âm thanh, dữ liệu và các chất liệu có thể phát triển thành nhiều sản phẩm.
Phóng viên Thành Trung, Báo và Phát thanh, Truyền hình Thái Nguyên, chia sẻ: “Ngay từ khi đi cơ sở, chúng tôi đã phải nghĩ câu chuyện này sẽ được kể thế nào trên báo điện tử, video ngắn ra sao, có thể làm podcast hay infographic không”. Công nghệ vì thế tác động trực tiếp đến cách làm báo từ khâu đầu tiên.
Ông Lê Hữu Nhân, Phó Giám đốc phụ trách chuyển đổi số, Báo và Phát thanh, Truyền hình Thái Nguyên.
Tại Báo và Phát thanh, Truyền hình Thái Nguyên, Podcast “Chuyện Trà - Trà chuyện” mở thêm cách kể về văn hóa trà bằng âm thanh; kênh GENZ hướng tới công chúng trẻ; kênh Văn hóa - Du lịch phát triển nội dung chuyên biệt. Ứng dụng TNTV trên các thiết bị thông minh đưa nội dung phát thanh, truyền hình đến gần hơn với xu hướng tiếp nhận trên thiết bị di động. Những sản phẩm này tạo thêm nhiều điểm tiếp cận giữa tòa soạn và công chúng.
Phía sau sự thay đổi về sản phẩm là sự thay đổi trong quy trình vận hành. Theo ông Lê Hữu Nhân, Phó Giám đốc phụ trách chuyển đổi số, Báo và Phát thanh, Truyền hình Thái Nguyên đang thử nghiệm nền tảng số quản trị tòa soạn hội tụ thông minh, được xây dựng theo mô hình quản trị số dựa trên dữ liệu, theo Quy định số 05-QĐ/BCĐTW.
Vấn đề đặt ra vì thế không chỉ là AI có thể làm thay nhà báo bao nhiêu phần việc, mà là tòa soạn tổ chức lại công việc như thế nào để công nghệ đảm nhiệm tốt những phần việc phù hợp, còn nhà báo tập trung vào tư duy, sáng tạo, phát hiện vấn đề và trách nhiệm nghề nghiệp. Đây là bước chuyển từ sử dụng công nghệ như một công cụ sang xây dựng một tòa soạn vận hành trên nền tảng công nghệ.
Công chúng trở thành một phần của tòa soạn
Nếu công nghệ giúp tòa soạn tạo ra nhiều sản phẩm hơn, dữ liệu giúp hiểu rõ hơn công chúng đang quan tâm điều gì. Mỗi lượt đọc, lượt xem, lượt chia sẻ đều cung cấp tín hiệu để nhận diện chủ đề được chú ý, cách thể hiện phù hợp và xu hướng tiếp nhận của từng nhóm độc giả.
Báo và Phát thanh, Truyền hình Thái Nguyên đang từng bước tiếp cận phương thức làm báo dựa trên dữ liệu, ứng dụng công nghệ để phân tích nhu cầu độc giả, theo dõi xu hướng và hỗ trợ lựa chọn chủ đề. Dữ liệu trở thành một nguồn tham chiếu bổ sung cho kinh nghiệm nghề nghiệp, giúp tòa soạn có thêm góc nhìn từ phía công chúng trong quá trình xây dựng nội dung.
Tuy nhiên, dữ liệu không phải công cụ để báo chí chạy theo lượt xem. Giá trị của dữ liệu nằm ở khả năng lắng nghe, hiểu công chúng và lựa chọn cách tiếp cận phù hợp. Nội dung có thể được thiết kế theo nhu cầu tiếp nhận, từ video ngắn với thông tin nhanh, bài phân tích dành cho những vấn đề chuyên sâu đến podcast và infographic.
Nhà báo Hoàng Chung Thảo, Phó Giám đốc phụ trách Nội dung số, Báo và Phát thanh, Truyền hình Thái Nguyên.
Nhà báo Hoàng Chung Thảo, Phó Giám đốc phụ trách Nội dung số, Báo và Phát thanh, Truyền hình Thái Nguyên, cho rằng: Dữ liệu từ mạng xã hội đang trở thành nguồn tham chiếu quan trọng, giúp tòa soạn nhận diện nhanh những vấn đề được công chúng quan tâm để lựa chọn chủ đề và hình thức thể hiện. Tuy vậy, lượt xem không thể quyết định tất cả. Những vấn đề quan trọng đối với đời sống có thể không thu hút lượng tương tác lớn, nhưng vẫn cần được báo chí thông tin, phân tích và định hướng. Báo chí cần lắng nghe dữ liệu, đồng thời giữ vững vai trò định hướng và trách nhiệm xã hội. Đó là ranh giới giữa báo chí lấy công chúng làm trung tâm và báo chí chạy theo thuật toán.
Công nghệ cũng mở rộng vai trò của công chúng trong đời sống báo chí. Họ không chỉ đọc, nghe, xem mà còn có thể bình luận, đặt câu hỏi, gửi thông tin, cung cấp dữ liệu và phản hồi trực tiếp với tòa soạn. Với báo chí địa phương, mỗi phản ánh của người dân có thể trở thành điểm khởi đầu cho một vấn đề báo chí. Sau khi được xác minh, thông tin được đưa trở lại cộng đồng, tạo thành một vòng tương tác liên tục.
Trong dòng chảy ấy, công nghệ mở thêm kênh kết nối, dữ liệu cung cấp thêm tín hiệu, còn năng lực lựa chọn, kiểm chứng và định hướng của nhà báo quyết định chất lượng thông tin. Đây là yếu tố bảo đảm dòng chảy thông tin khách quan, chính xác và trung thực.
Công nghệ càng mạnh, niềm tin càng giá trị
Công nghệ càng mở rộng khả năng sản xuất và phân phối thông tin, thách thức đối với niềm tin của công chúng càng lớn. AI có thể tạo văn bản, hình ảnh, giọng nói, video với tốc độ và độ chân thực ngày càng cao. Nội dung giả, sao chép hoặc do AI tạo ra cũng có thể lan truyền nhanh và khó nhận diện.
Ông Nguyễn Hân, Tổng Giám đốc Công ty Thủ Đô Multimedia.
Ông Nguyễn Hân, Tổng Giám đốc Công ty Thủ Đô Multimedia, nhận định: Công nghệ giúp một nội dung tiếp cận hàng triệu người dễ dàng hơn, nhưng đồng thời khiến nội dung giả, sao chép và do AI tạo ra khó phân biệt. Đây là nghịch lý của truyền thông trong thời đại công nghệ. Theo ông, giá trị cốt lõi của báo chí chính là sự xác tín (Trust), bởi tòa soạn phải chịu trách nhiệm về những gì mình xuất bản.
Đó cũng là yêu cầu đặt ra với Báo và Phát thanh, Truyền hình Thái Nguyên trong quá trình chuyển đổi số. Theo ông Đỗ Xuân Hòa, Giám đốc Báo và Phát thanh, Truyền hình Thái Nguyên, việc ứng dụng công nghệ, AI và phát triển các nền tảng mới phải hướng đến nâng cao chất lượng thông tin, phục vụ công chúng tốt hơn và giữ vững trách nhiệm của cơ quan báo chí.
Ông Nguyễn Huy Dũng, Ủy viên dự khuyết Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Thứ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, cho rằng Thái Nguyên có nguồn dữ liệu lớn về lịch sử, văn hóa của tỉnh và vùng. Nếu được số hóa, kết nối và khai thác bằng công nghệ, kho tư liệu này có thể phục vụ lưu trữ, tra cứu và trở thành nguồn nguyên liệu để sáng tạo các sản phẩm truyền thông, văn hóa mới, mở thêm hướng phát triển cho công nghiệp văn hóa và kinh tế báo chí.
Báo chí có thể biến dữ liệu, nội dung và giá trị văn hóa thành những sản phẩm có khả năng tiếp cận rộng hơn với công chúng, tạo giá trị xã hội và góp phần hình thành nguồn lực phát triển. Tuy nhiên, giá trị kinh tế chỉ bền vững khi dựa trên uy tín, bản quyền, tính chính xác và trách nhiệm nghề nghiệp. Trong kỷ nguyên AI, khi công nghệ có thể tạo ra nội dung ngày càng nhanh, chính niềm tin mới là giá trị cốt lõi tạo nên vị thế của một cơ quan báo chí.