Hương trà di sản trên đỉnh Vằng Hên

Giữa mây ngàn, những gốc chè Shan tuyết Bằng Phúc cổ thụ vài trăm năm tuổi vẫn âm thầm tỏa hương tinh khiết. Việc phát hiện quần thể chè cổ trên đỉnh núi Vằng Hên của xã Đồng Phúc không chỉ khẳng định vị thế "Ngũ đại danh trà" Thái Nguyên mà còn mở ra hành trình vươn tầm di sản cho vùng đất này.

Những cánh rừng Shan tuyết cổ thụ ở khu vực Bằng Phúc của xã Đồng Phúc, tỉnh Thái Nguyên sau mưa bật chồi xanh mướt. Búp chè ngậm sương ngai ngái thoảng lan theo từng đợt gió chạy từ đỉnh núi xuống các bản làng khiến người người trong vùng tinh thần đều trở nên khoái hoạt lạ thường.

Đôi mắt của các thiếu nữ người Dao, người Tày chừng trong hơn, má cũng trở nên ưng ửng khi chạm mùi hương tinh khiết ấy. Có lẽ nhờ hương chè Shan tuyết, nhờ thứ nước xanh trong được hãm từ những lá chè sạch mà da dẻ của các cô gái nơi đây cũng trở nên mịn màng, trắng trẻo.

Dẫn chúng tôi lên những sườn núi nơi án ngữ của không ít cây chè Shan tuyết cổ thụ, anh Hà Văn Kiên, Tổ trưởng Tổ Làng nghề tự quản xã Đồng Phúc bảo, ở Bằng Phúc, cây chè Shan tuyết không đơn thuần là một loài cây bản địa. Người già vẫn dặn lại con cháu, đó là “báu vật của trời”. Hương trà Shan tuyết đi vào từng hơi thở, nhịp sống. Từ chén nước xua đi cái buốt giá mùa đông, ngụm trà làm khoan khoái lòng người giữa cái oi nồng mùa hạ, cho đến từng chiếc chăn, chiếc gối cũng phảng phất vị trà.

Chỉ về phía những bản người Dao, người Tày, anh Kiên cho biết thêm, hiện nay trên địa bàn xã Đồng Phúc có khoảng hơn 400ha cây chè Shan tuyết, trong đó có rất nhiều cây cổ thụ, tập trung nhiều ở khu vực các thôn Bằng Phúc 1, Bằng Phúc 2 và Bằng Phúc 3.Với bà con nơi đây, cây chè không đơn thuần là sinh kế mà là người bạn tri kỷ, đã gắn bó qua nhiều thế hệ.

Đường đến với khu vực có những cây “chè tổ” thâm u, ẩm ướt. Dù đang vào những ngày nắng gắt của mùa hè tuy nhiên cái ẩm ướt của sương, cái trong lành của núi và nhất là ở độ cao hơn 1.000m so với mực nước biển khiến chúng tôi không những không mỏi mệt mà còn hưng phấn hơn trong từng bước chân.

Cụ Phùng Thị Chây, thôn Bằng Phúc 3 bảo, ở đây nhìn núi là chạm chè Shan tuyết, quờ tay cũng chạm chè Shan tuyết. Ngã rồi cũng bám cây chè Shan tuyết mà đứng dậy. Người dân quý rừng chè như máu thịt. Có đi xa cũng theo hương chè mà tìm đường về bản đấy". Có lẽ chính tình yêu nguyên sơ ấy đã giúp những cây chè cổ thụ vượt qua bao thăng trầm, giữ vẹn nguyên sức sống bền bỉ.

Để đến được khu vực có những cây chè Shan tuyết cổ thụ vài trăm năm tuổi, chúng tôi phải đi bộ vượt núi gần 1 giờ đồng hồ. Tại núi Vằng Hên của thôn Bằng Phúc 3, những gốc chè San tuyết thân to những hai người ôm, cao đến 30m, có tuổi đời ước tính từ 500 đến 600 năm sừng sững “thi gan cùng tuế nguyệt” khiến chúng tôi không khỏi ngỡ ngàng.

Đã đi nhiều, thấy nhiều nhưng thực sự để mục sở thị những cây chè Shan tuyết săn chắc, khổng lồ, cao tới vài chục mét với chúng tôi chắc chắn vẫn là lần đầu tiên. Cái cảm giác ấy rất khó tả, choáng ngợp, vui mừng và có cả sự tiếc nuối khi đến tận bây giờ mới biết đến những cây chè Shan tuyết lừng lững đến nhường này.

Gió đại ngàn vẫn thổi, mang theo hương trà dìu dịu chạy lan khắp ngõ ngách rừng già của núi Vằng Hên. Phía chân những cây chè Shan tuyết cổ thụ đoàn người đua nhau tạo dáng để lưu lại các bức hình bên những “cụ” chè đã vài trăm năm tuổi. Tiếng nói cười rôm rả vọng lan trong mây.

Ông Triệu Đức Thông, Phó Chủ tịch UBND xã Đồng Phúc cho biết, trên địa bàn xã đã có 12 cây chè Shan tuyết cổ thụ được công nhận là cây di sản. Đó là những cây đã được Sở Khoa học và Công nghệ khảo sát, đo đạc trước đó và xác định tuổi đời khoảng hơn 100 năm.

“Tại các khu rừng sâu trên địa bàn xã Đồng Phúc còn phát hiện thêm nhiều cây có tuổi đời ước tính 500 đến 600 năm tuổi, điển hình như 5 cây chè cổ ở núi Vằng Hên thuộc thôn Bằng Phúc 3 này. Hiện nay chúng tôi đang thực hiện bước đánh giá, sau khi đánh giá tuổi cây, chúng tôi sẽ xây dựng dự án khoa học để công nhận cây đầu dòng và lập hồ sơ công nhận cây tổ đối với những cây chè Shan tuyết cổ thụ ở đây”, ông Thông cho biết thêm.

Việc phát hiện quần thể chè cổ không chỉ nằm ở giá trị sinh học, mà còn là chiếc chìa khóa mở ra không gian văn hóa - du lịch đặc sắc. Ông Hà Văn Kiên, Tổ trưởng Tổ Làng nghề tự quản xã Đồng Phúc nhận định: "Việc tìm thấy những cây chè cổ thụ hai người ôm tại núi Vằng Hên đã cho thấy lịch sử lâu đời của cây chè Shan tuyết Bằng Phúc. Đây là cơ sở quan trọng để xác nhận cây chè tổ, xây dựng câu chuyện sản phẩm, quảng bá và đưa du khách đến, tận thấy báu vật đại ngàn".

Và thực tế, khát vọng đưa hương trà Shan tuyết Bằng Phúc vươn xa đã được cụ thể hóa bằng tầm nhìn chiến lược. Ông Nông Ngọc Duyên, Bí thư Đảng ủy xã Đồng Phúc khẳng định: "Nghị quyết Đại hội Đảng bộ xã nhiệm kỳ 2025-2030 xác định chè là cây lợi thế mũi nhọn. Địa phương hướng tới phát triển chè Shan tuyết Bằng Phúc gắn liền với du lịch trải nghiệm sinh thái".

Hôm nay, những người trẻ nơi bản Tày, bản Dao với tư duy sáng tạo đã dệt nên áo mới cho trà Shan tuyết Bằng Phúc. Các sản phẩm trà ống lam, bạch trà, hồng trà... của địa phương không chỉ theo chân thương lái về xuôi mà còn vươn tới những thị trường xa xôi như Đức, Mỹ. Giữa đại ngàn phủ sương, tiếng nói cười vang vọng bên những gốc chè di sản, và hương vị chè shan tuyết Bằng Phúc đang viết tiếp câu chuyện kiêu hãnh của một danh trà Việt.