Cùng với phát triển kinh tế, chăm lo an sinh xã hội, tỉnh Thái Nguyên luôn quan tâm nâng cao đời sống văn hóa, tinh thần cho nhân dân. Hệ thống thiết chế văn hóa được chú trọng đầu tư; các hoạt động văn hóa, văn nghệ, thể thao thường xuyên được tổ chức. Những giá trị văn hóa truyền thống của đồng bào các dân tộc được gìn giữ, trao truyền, phát huy, trở thành điểm tựa tinh thần vững chắc của cộng đồng.
Một tiết mục văn nghệ của các thành viên Câu lạc bộ Văn hóa, văn nghệ tổ 6, phường Phan Đình Phùng.
Bồi đắp đời sống văn hóa từ cơ sở
Kinh tế phát triển, đời sống vật chất và tinh thần của người dân ngày càng được cải thiện, nâng cao. Nhờ đó, người dân có điều kiện tham gia các hoạt động văn hóa, văn nghệ, thể thao; đồng thời chung tay bảo tồn, trao truyền, phát huy những giá trị văn hóa truyền thống của cộng đồng. Ở vị trí trung tâm vùng Việt Bắc, Thái Nguyên có không gian văn hóa đa dạng, giàu bản sắc. Qua nhiều thế hệ, các dân tộc sống cộng cư, tạo nên bức tranh văn hóa nhiều màu sắc, được hình thành, bồi đắp và trao truyền qua thời gian.
Chăm lo đời sống văn hóa, tinh thần cho nhân dân được các cấp, ngành trong tỉnh triển khai đồng thời với các chính sách an sinh xã hội, giảm nghèo bền vững. Mục tiêu là giúp người dân có cuộc sống ổn định hơn, đồng thời tạo điều kiện để mọi người được tiếp cận, hưởng thụ những giá trị văn hóa lành mạnh. Qua đó, người dân có thêm động lực tham gia các phong trào thi đua yêu nước, xây dựng cộng đồng đoàn kết, có nếp sống văn minh.
Một trong những yếu tố tạo chuyển biến rõ nét trong đời sống văn hóa ở cơ sở là hệ thống thiết chế văn hóa, thể thao ngày càng được quan tâm đầu tư. Trong 5 năm gần đây, tỉnh Thái Nguyên và tỉnh Bắc Kạn (nay là tỉnh Thái Nguyên) đã đầu tư hơn 1.104 tỷ đồng cho lĩnh vực văn hóa, trong đó hơn 237 tỷ đồng từ ngân sách Trung ương và gần 867 tỷ đồng từ ngân sách địa phương.
Nguồn lực này được sử dụng để thực hiện 15 dự án xây dựng thiết chế văn hóa, tu bổ, tôn tạo di tích lịch sử - văn hóa và triển khai một số đề án hỗ trợ quản lý, đầu tư bảo tồn, tôn tạo, phát huy giá trị di sản trong nhân dân. Đến nay, toàn tỉnh có hơn 80 trung tâm văn hóa - thể thao cấp xã, gần 100 sân vận động và hàng nghìn sân chơi, bãi tập thể thao ở cơ sở. Đặc biệt, toàn tỉnh có 1.416 thôn, xóm, tổ dân phố nhưng đã có gần 2.200 nhà văn hóa, sân chơi thể thao đạt chuẩn.
Từ thực tế ở các khu dân cư có thể thấy, nhà văn hóa, sân chơi thể thao không chỉ được đầu tư bằng nguồn lực của Nhà nước mà còn nhận được sự chung tay, đóng góp của người dân. Đây chính là minh chứng rõ nét cho nhu cầu hưởng thụ và sáng tạo văn hóa ngày càng lớn từ cơ sở.
Khi được đầu tư đúng mức, các thiết chế văn hóa trở thành không gian chung để người dân gặp gỡ, hội họp, rèn luyện sức khỏe, sinh hoạt văn hóa, văn nghệ và kết nối những người có cùng sở thích. Qua đó, đời sống tinh thần được nâng lên, tình làng nghĩa xóm thêm gắn bó, góp phần xây dựng cộng đồng đoàn kết, văn minh.
Gìn giữ di sản, lan tỏa giá trị cộng đồng
Đến nay, toàn tỉnh có 45 di sản văn hóa phi vật thể được đưa vào Danh mục di sản văn hóa phi vật thể cấp quốc gia và 1 di sản là Thực hành Then của người Tày, Nùng, Thái được UNESCO ghi danh là Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại. Đây là nguồn tài sản văn hóa vô giá, phản ánh chiều sâu lịch sử và đời sống tinh thần của cộng đồng.Thông qua các lễ hội truyền thống, phong trào văn hóa, văn nghệ và hoạt động trình diễn, di sản văn hóa của đồng bào các dân tộc đã thực sự có đời sống riêng. Qua đó, các giá trị được gìn giữ, bảo tồn, phát huy, đồng thời góp phần nâng cao đời sống tinh thần cho nhân dân.
Bên gốc đa làng, câu hát Soọng cô của đồng bào dân tộc Sán Dìu ở tổ 25, phường Quan Triều ngân dài cùng năm tháng.
Cùng với xây dựng cơ sở vật chất, tỉnh Thái Nguyên chú trọng tổ chức các hoạt động để người dân trực tiếp hưởng thụ và tham gia sáng tạo văn hóa. Hằng năm, các cơ quan, đơn vị chức năng của tỉnh phối hợp tổ chức nhiều chương trình nghệ thuật vào dịp lễ, Tết, các ngày kỷ niệm của đất nước và của tỉnh. Tỉnh cũng lựa chọn, thành lập các đoàn nghệ nhân tham gia liên hoan nghệ thuật, ngày hội văn hóa, thể thao và du lịch các dân tộc vùng Đông Bắc; hội thi diễn xướng dân gian văn hóa các dân tộc ở khu vực và trên toàn quốc.
Chỉ tính riêng năm 2025, các đơn vị chức năng thuộc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch đã hoàn thành hỗ trợ trang thiết bị văn hóa, thể thao cho 300 xóm, tổ dân phố; tổ chức 120 buổi biểu diễn nghệ thuật chào mừng các ngày lễ lớn của đất nước và của tỉnh; tổ chức 1.054 buổi chiếu phim phục vụ người dân vùng sâu, vùng xa, vùng đặc biệt khó khăn...
Trên hành trình phát triển kinh tế - xã hội, tỉnh Thái Nguyên xác định văn hóa không chỉ là lĩnh vực thụ hưởng mà còn là nền tảng tinh thần, sức mạnh nội sinh và động lực quan trọng của phát triển bền vững. Văn hóa vì thế không chỉ làm phong phú đời sống tinh thần của nhân dân mà còn tạo nên sức mạnh đoàn kết. Những giá trị văn hóa tốt đẹp được bảo tồn, trao truyền và phát huy đang từng bước “quay trở lại” phục vụ chính cộng đồng. Từ đó, văn hóa trở thành nguồn lực cho phát triển du lịch, nâng cao chất lượng cuộc sống và quảng bá hình ảnh Thái Nguyên đến bạn bè trong nước và quốc tế.