Chuyển đổi chợ truyền thống

Bộ Công Thương đang chuẩn bị trình Thủ tướng Chính phủ các chính sách quan trọng liên quan đến lĩnh vực bán lẻ, trong đó có đề xuất chuyển đổi gần 7.000 chợ truyền thống thành cửa hàng tiện ích và trung tâm thương mại. Đây là bước đi đáng chú ý trong tiến trình hiện đại hóa thương mại, song cũng đặt ra nhiều băn khoăn khi chợ truyền thống vẫn gắn bó chặt chẽ với đời sống tiêu dùng và sinh kế của đông đảo người dân.

Một góc chợ phiên xã Nam Cường. Ảnh T.L

Thực tế cho thấy, mô hình chợ truyền thống đang bộc lộ nhiều hạn chế trước yêu cầu quản lý hiện đại. Tình trạng mất vệ sinh an toàn thực phẩm, nguy cơ mất an toàn phòng cháy, chữa cháy, lấn chiếm lòng lề đường và ùn tắc giao thông quanh khu vực chợ vẫn tồn tại ở không ít địa phương.

Việc chuyển đổi sang cửa hàng tiện ích và trung tâm thương mại mang lại những lợi ích rõ ràng, như: Hàng hóa có nguồn gốc, giá cả niêm yết công khai, phương thức thanh toán thuận tiện, đồng thời góp phần hình thành không gian mua sắm văn minh, giảm áp lực cho hạ tầng đô thị...

Tuy nhiên, chợ truyền thống vẫn là lựa chọn quen thuộc của phần lớn người lao động có thu nhập thấp và trung bình. Đây là nơi diễn ra các giao dịch nhỏ lẻ hằng ngày, đáp ứng nhu cầu mua sắm linh hoạt mà hệ thống siêu thị và cửa hàng tiện ích khó thay thế hoàn toàn. Nếu chuyển đổi thiếu tính toán, chi phí vận hành tăng cao có thể kéo theo giá hàng hóa, trực tiếp ảnh hưởng đến chi tiêu của người dân.

Không chỉ vậy, chợ truyền thống còn là đầu ra quan trọng của nông sản và hàng hóa do các hộ sản xuất, kinh doanh nhỏ lẻ cung ứng. Khi chuyển sang mô hình trung tâm thương mại, những yêu cầu về mã số thuế, bao bì, truy xuất nguồn gốc và chiết khấu kệ hàng trở thành rào cản lớn đối với tiểu thương, làm thu hẹp không gian buôn bán và tác động đến sinh kế của nhiều gia đình, nhất là ở khu vực nông thôn.

Ở nhiều địa phương, chợ không chỉ là nơi mua bán mà còn là không gian sinh hoạt cộng đồng. Những cuộc trò chuyện thân tình, sự mặc cả quen thuộc, những lời hỏi han thường nhật tạo nên mối gắn kết xã hội đặc trưng. Nếu chuyển đổi một cách cứng nhắc, các giá trị này dễ bị phai nhạt, trong khi thương mại không chỉ là câu chuyện hàng hóa mà còn là quan hệ giữa con người với con người.

Vì vậy, việc chuyển đổi chợ truyền thống cần được tiếp cận theo hướng dung hòa. Những chợ đã xuống cấp nghiêm trọng, không bảo đảm an toàn cần được chuyển đổi hoặc xây dựng lại theo mô hình phù hợp. Với các chợ còn giá trị sử dụng và gắn bó lâu dài với cộng đồng, cần ưu tiên cải tạo theo hướng sạch, văn minh. Cùng với đó, cần tạo điều kiện để tiểu thương tiếp cận thanh toán điện tử, bán hàng trực tuyến, từng bước thích ứng với môi trường kinh doanh mới.

Chuyển đổi chợ truyền thống là yêu cầu tất yếu trong tiến trình hiện đại hóa thương mại. Tuy nhiên, bài toán này chỉ thực sự hiệu quả khi hài hòa giữa mục tiêu phát triển với khả năng chi trả của người dân, sinh kế tiểu thương và các giá trị xã hội vốn có.