Ngành cơ khí trước yêu cầu tái cấu trúc

Ngành cơ khí Thái Nguyên đang đứng trước yêu cầu tái cấu trúc để thích ứng với sự dịch chuyển của cơ cấu công nghiệp theo hướng công nghệ cao. Kết quả tăng trưởng giai đoạn 2018-2025 cho thấy nền tảng nhất định đã được hình thành, song cũng đặt ra yêu cầu cấp thiết về đổi mới công nghệ, nâng cao năng lực doanh nghiệp và xác lập vị thế của cơ khí trong chiến lược phát triển công nghiệp dài hạn của tỉnh.

Nhiều doanh nghiệp cơ khí trên địa bàn tỉnh mạnh dạn đầu tư dây chuyền hiện đại, góp phần giải phóng sức lao động, nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm.

Gắn bó với lịch sử hình thành và phát triển công nghiệp địa phương, cơ khí từng giữ vai trò ngành “xương sống” của Thái Nguyên. Thực hiện Quyết định số 319/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ về Chiến lược phát triển ngành cơ khí Việt Nam, tỉnh đã lồng ghép các mục tiêu, nhiệm vụ của ngành vào Quy hoạch tỉnh thời kỳ 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2050 và các chương trình phát triển công nghiệp. Qua đó, ngành cơ khí được đặt trong chỉnh thể thống nhất với định hướng xây dựng Thái Nguyên trở thành trung tâm công nghiệp hiện đại của khu vực.

Những kết quả đạt được khá rõ nét. Năm 2025, giá trị sản xuất công nghiệp ngành cơ khí - kim loại đạt khoảng 1.058 tỷ đồng, gấp 1,7 lần so với năm 2018; tốc độ tăng trưởng duy trì bình quân 6,37%/năm. Trong cơ cấu công nghiệp toàn vùng, Thái Nguyên chiếm 55,3% giá trị sản xuất ngành kim loại và cơ khí. Khu vực công nghiệp do địa phương quản lý tiếp tục tăng trưởng 7,3%, khẳng định vai trò của doanh nghiệp nội địa.

Cùng với mở rộng quy mô, ngành cơ khí Thái Nguyên duy trì được số lượng doanh nghiệp và lực lượng lao động tương đối ổn định. Toàn tỉnh hiện có trên 300 doanh nghiệp cơ khí - kim loại, sử dụng khoảng 15.000 lao động, tập trung chủ yếu tại Khu công nghiệp Sông Công và một số khu, cụm công nghiệp trọng điểm. Sản phẩm đa dạng, từ phụ tùng xe có động cơ, máy nông nghiệp, động cơ diesel, linh kiện xe máy đến vòng bi, bánh răng và các thiết bị công nghiệp hỗ trợ.

Tuy nhiên, thực tiễn cũng bộc lộ nhiều hạn chế. Phần lớn doanh nghiệp cơ khí có quy mô vừa và nhỏ, năng lực tài chính hạn chế, phụ thuộc vào nguyên vật liệu và thiết bị nhập khẩu. Công đoạn tạo phôi đạt mức trung bình khá, song các khâu nhiệt luyện, lắp ráp và hoàn thiện sản phẩm còn là điểm yếu; thiết bị cũ, độ chính xác thấp vẫn tồn tại ở một số cơ sở. Trong bối cảnh các dự án FDI điện tử, công nghệ cao gia tăng nhanh, tỷ trọng ngành cơ khí có nguy cơ thu hẹp nếu không kịp thời tái định vị.

Công ty CP Kim khí Bắc Thái đã và đang chú trọng đầu tư thiết bị, công nghệ để nâng cao năng suất, chất lượng sản phẩm.

Từ thực tiễn sản xuất, nhiều doanh nghiệp xác định đổi mới công nghệ là yếu tố quyết định khả năng cạnh tranh. Tại Công ty CP Kim khí Bắc Thái, các công đoạn thủ công đang từng bước được thay thế bằng hệ thống gia công chính xác và bán tự động. Ông Nguyễn Xuân Chinh, Giám đốc điều hành Công ty CP Kim khí Bắc Thái, cho biết: Đầu tư công nghệ, nâng cao quản trị và chất lượng sản phẩm là con đường tất yếu để doanh nghiệp cơ khí đáp ứng yêu cầu của thị trường.

Ở tầm vĩ mô, Thái Nguyên tiếp tục xác định cơ khí là trụ cột quan trọng của công nghiệp tỉnh. Để giữ vững vai trò này, tỉnh cần đẩy mạnh tái cơ cấu ngành theo hướng gắn với công nghiệp hỗ trợ, cơ điện tử và các lĩnh vực công nghệ cao. Trên cơ sở đó, tỉnh định hướng phát triển các mũi nhọn gồm cơ khí sản xuất máy động lực công suất lớn, cơ khí phục vụ nông - lâm nghiệp, cơ khí cho các ngành công nghiệp khác và công nghiệp hỗ trợ; đồng thời thu hút các dự án FDI có chọn lọc, tăng cường liên kết với doanh nghiệp điện tử, công nghệ cao...

So với nhiều địa phương trong vùng, lợi thế của Thái Nguyên không chỉ nằm ở quy mô sản xuất, mà còn ở nền tảng công nghiệp lâu đời, hệ thống khu, cụm công nghiệp tương đối đồng bộ và nguồn nhân lực có tay nghề. Nếu tận dụng tốt các lợi thế này, đồng thời kiên trì đổi mới công nghệ và nâng cao năng lực doanh nghiệp nội địa, ngành cơ khí có cơ sở để tiếp tục giữ vai trò trụ cột, đồng hành cùng công nghiệp công nghệ cao.