Hướng đi bền vững từ nông nghiệp sinh thái

Thái Nguyên đang từng bước chuyển đổi nông nghiệp theo hướng sinh thái, hiện đại và bền vững. Nông nghiệp được đặt trong tổng thể hài hòa giữa hiệu quả kinh tế, bảo vệ môi trường và thích ứng với biến đổi khí hậu, thay vì chỉ tập trung vào tăng sản lượng. Đây là yêu cầu tất yếu khi tài nguyên chịu nhiều áp lực và thị trường ngày càng đòi hỏi nông sản an toàn, thân thiện với môi trường.

Canh tác nông nghiệp sinh thái có thể ứng dụng rộng rãi trong sản xuất lúa tại Thái Nguyên.

Nông nghiệp sinh thái trên thực tế đã được triển khai thông qua các mô hình như canh tác theo quy trình hữu cơ, chăn nuôi an toàn sinh học, phát triển nông nghiệp gắn với du lịch sinh thái.

Năm 2025, Thái Nguyên tiếp tục cụ thể hóa hướng đi này bằng mô hình canh tác lúa thông minh tưới ướt khô xen kẽ nhằm giảm phát thải khí mê-tan, hướng tới xây dựng tín chỉ các-bon nông nghiệp tại xã Hợp Thành.

Kết quả bước đầu cho thấy hiệu quả rõ rệt. Năng suất lúa tại ruộng mô hình đạt 6,79 tấn/ha, cao hơn 0,89 tấn so với ruộng đối chứng, tương đương mức tăng khoảng 15%. Chi phí đầu vào được cắt giảm khi lượng giống giảm 50%, phân đạm và thuốc bảo vệ thực vật giảm khoảng 40%, lượng nước tưới tiết kiệm được khoảng 40% nhờ điều chỉnh chế độ giữ nước trong ruộng.

Lợi nhuận thu được đạt gần 66 triệu đồng/ha, cao hơn xấp xỉ 24 triệu đồng so với phương thức sản xuất truyền thống. Việc tận dụng rơm rạ làm phân hữu cơ tại chỗ góp phần cải thiện đất canh tác và giảm chi phí sản xuất.

Ông Nguyễn Tá, Chi cục trưởng Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật tỉnh, đánh giá: Kết quả mô hình đã được hoàn thiện báo cáo trên ứng dụng NetZero Carbon và đạt chứng nhận giảm phát thải khí nhà kính với mức 3,71 tấn các-bon/ha. Tổng lượng các bon giảm phát thải của mô hình 12ha đạt 44,51 tấn.

Chuyển đổi sang nông nghiệp sinh thái dựa trên nguyên tắc đa dạng hóa cây trồng và phương thức sản xuất. Cách tiếp cận này giúp nâng cao kiến thức, kỹ năng canh tác cho nông dân, bảo đảm an ninh lương thực và cung cấp sản phẩm an toàn cho người tiêu dùng, qua đó tăng khả năng chống chịu của hệ thống sản xuất trước những tác động ngày càng rõ của biến đổi khí hậu.

Mô hình sản xuất chè hữu cơ góp phần phát triển nông nghiệp sinh thái tại Thái Nguyên, với trên 125ha đạt tiêu chuẩn hữu cơ Việt Nam.

Thực tế cho thấy, nông nghiệp Thái Nguyên đã đạt nhiều kết quả tích cực. Năm 2025, sản lượng chè búp tươi đạt khoảng 285 nghìn tấn, cao nhất từ trước đến nay; sản lượng lương thực đạt hơn 580 nghìn tấn; sản lượng thịt hơi các loại vượt 250 nghìn tấn.

Giá trị sản xuất nông, lâm nghiệp và thủy sản theo giá so sánh năm 2010 ước đạt trên 21 nghìn tỷ đồng, tăng gần 2% so với cùng kỳ. Tuy vậy, quá trình phát triển vẫn bộc lộ những hạn chế về tính bền vững.

Việc gia tăng diện tích, thâm dụng tài nguyên, lạm dụng phân bón hóa học và thuốc bảo vệ thực vật làm tăng chi phí, giảm sức cạnh tranh của nông sản, đồng thời gây tác động tiêu cực đến môi trường.

Ông Nguyễn Xuân Tùng, Phó Chi cục trưởng Chi cục Kinh tế hợp tác và Phát triển nông thôn, cho rằng: Trong bối cảnh sản xuất chủ yếu dựa vào nông hộ nhỏ lẻ, liên kết còn hạn chế, biến đổi khí hậu và dịch bệnh diễn biến phức tạp, phát triển nông nghiệp sinh thái là hướng đi phù hợp.

Phát triển nông nghiệp sinh thái là quá trình lâu dài, đòi hỏi sự kiên trì và đồng bộ. Trước hết, cần nâng cao nhận thức của đội ngũ cán bộ các cấp và người dân về vai trò của nông nghiệp sinh thái. Cùng với đó, việc nhân rộng các mô hình theo phương thức hướng dẫn trực tiếp sẽ giúp nông dân dễ tiếp cận hơn.

Quan trọng hơn, tỉnh cần xây dựng các cơ chế, chính sách phù hợp để hỗ trợ quá trình chuyển đổi, tạo nền tảng cho nông nghiệp Thái Nguyên phát triển bền vững trong giai đoạn tới.