Năm Ngọ nghĩ về phát triển đàn ngựa ở vùng cao

Trong quan niệm văn hóa Á Đông, ngựa tượng trưng cho sức mạnh, ý chí bền bỉ, sự trung thành và khát vọng chinh phục những chặng đường mới. Năm Bính Ngọ 2026 vì thế khơi gợi nhiều suy ngẫm, đặc biệt ở vùng cao, nơi loài vật này gắn chặt với sinh kế, phong tục và đời sống tinh thần của đồng bào các dân tộc.

Sau khi được cấp ngựa giống, anh La Á Thanh (thôn Chẻ Pang, xã Cao Minh) kỳ vọng sẽ phát triển đàn ngựa trong thời gian tới.

Từ bao đời nay, tại nhiều địa phương vùng cao phía Bắc Thái Nguyên, ngựa gần gũi với đồng bào Mông, Dao, Tày, Nùng... Trên những cung đường dốc đứng, cheo leo, nơi phương tiện cơ giới khó tiếp cận, ngựa trở thành phương tiện vận chuyển hiệu quả, giúp bà con chuyên chở nông sản, vật liệu, lương thực.

Bên cạnh vai trò trong sản xuất, ngựa còn hiện diện trong sinh hoạt văn hóa truyền thống, lễ hội và phong tục tập quán của đồng bào vùng cao.

Anh La Á Thanh, thôn Chẻ Pang, xã Cao Minh, cho biết: Năm 2025, toàn thôn được Nhà nước hỗ trợ 40 con ngựa cho các hộ nghèo và cận nghèo, mỗi hộ 2 con để chăn nuôi sinh sản. Nghề nuôi ngựa được người dân duy trì nhiều năm và cho hiệu quả tích cực, góp phần nâng cao thu nhập. Có hộ đã nâng tổng đàn lên hàng chục con, thu nhập bình quân khoảng 100 triệu đồng mỗi năm.

Ngựa vùng cao có nhiều ưu thế. Chúng thích nghi với khí hậu khắc nghiệt, chịu rét và chịu đói tốt, ít dịch bệnh, chi phí nuôi dưỡng thấp. Nguồn thức ăn chủ yếu là cỏ rừng, thân cây ngô, rơm rạ nên giảm đáng kể chi phí đầu vào. Thịt ngựa được thị trường ưa chuộng, giá trị kinh tế cao; nhu cầu về ngựa giống và ngựa thồ cũng ổn định.

Từ thực tế đó, nhiều hộ từng bước xây dựng mô hình chăn nuôi theo hướng hàng hóa, gắn với bảo tồn giống bản địa.

Ông Chu Văn Chanh, thôn Nà Pùng, xã Cao Minh, chia sẻ: Gia đình tôi đã nuôi ngựa hơn 20 năm theo hình thức bán chăn thả. Những ngày nắng ráo, ngựa được thả tự kiếm ăn trên đồi rừng, tối lùa về chuồng để bổ sung thức ăn tinh. Nhờ chăm sóc đúng kỹ thuật, đàn ngựa phát triển ổn định.

Hiện, gia đình ông Chanh duy trì gần 10 con, mỗi năm bán khoảng 3 con, thu nhập đạt khoảng 100 triệu đồng. Gia đình ông dự kiến liên kết với các hộ trong thôn, trong xã để mở rộng quy mô, bảo đảm nguồn cung ngựa giống, thịt ngựa và cao ngựa thương phẩm cho thị trường trong nước.

Đàn ngựa của gia đình ông Chu Văn Chanh (thôn Nà Pùng, xã Cao Minh) được duy trì và phát triển ổn định qua nhiều năm.

Thực tế cho thấy, dù có tiềm năng, chăn nuôi ngựa ở nhiều địa phương vẫn còn nhỏ lẻ, thiếu liên kết; công tác lai tạo và bảo tồn giống chưa được đầu tư bài bản; thị trường tiêu thụ chưa thật sự ổn định. Tập quán chăn thả tự nhiên cũng tiềm ẩn nguy cơ dịch bệnh và thất thoát nếu quản lý không chặt chẽ.

Để phát triển đàn ngựa bền vững cần sự vào cuộc đồng bộ của các cấp, ngành, trước hết là xây dựng quy hoạch vùng chăn nuôi phù hợp với điều kiện tự nhiên và tập quán sản xuất của từng địa phương.

Ông Ma Văn Tựu, Phó Trưởng Phòng Kinh tế xã Cao Minh, thông tin: Từ nguồn vốn các chương trình mục tiêu quốc gia năm 2025, xã đã hỗ trợ 150 con ngựa cho các thôn Chẻ Pang, Cốc Nghè, Phya Mạ, Nà Mạ đối với các hộ nghèo và cận nghèo. Các hộ được cấp con giống, hướng dẫn kỹ thuật chăm sóc, phòng chống dịch bệnh và cải tạo chuồng trại. Qua kiểm tra, đàn ngựa được hỗ trợ sinh trưởng tốt.

Năm Ngọ là dịp khơi dậy hình ảnh con ngựa như biểu tượng của ý chí vượt khó, bền bỉ tiến lên. Trong hành trình phát triển kinh tế vùng cao, nếu được quan tâm và đầu tư đúng hướng, con ngựa hoàn toàn có thể trở thành sinh kế ổn định, góp phần nâng cao đời sống và xây dựng nông thôn miền núi ngày càng khởi sắc.