Hướng đến nền sản xuất an toàn, bền vững

Từ cánh đồng lúa đến các vùng chè, sản xuất theo hướng hữu cơ đang từng bước được người nông dân tại Thái Nguyên lựa chọn. Phương thức canh tác này hướng đến những sản phẩm an toàn cho người tiêu dùng, đồng thời góp phần cải tạo đất, giảm tác động đến môi trường và nâng cao giá trị nông sản. Tuy nhiên, chuyển từ sản xuất truyền thống sang hữu cơ vẫn là quá trình đòi hỏi sự kiên trì, đầu tư và những thay đổi ngay từ cơ sở.

Vùng sản xuất lúa nếp vải theo hướng hữu cơ tại xã An Khánh đang trong giai đoạn đẻ nhánh, sinh trưởng tốt.

Tại xóm Sòng, xã An Khánh, 20ha lúa nếp vải đặc sản đang được sản xuất theo hướng hữu cơ. Gieo cấy từ ngày 10 đến 12-7, diện tích lúa hiện đang trong giai đoạn đẻ nhánh, sinh trưởng tốt. Mô hình cánh đồng lúa chất lượng cao nằm trong Đề án phát triển nông lâm nghiệp trên địa bàn xã An Khánh. Theo đó, 126 hộ tham gia được hỗ trợ 70% về giống, phân bón hữu cơ, kali...

Bà Phạm Thu Hạnh, chuyên viên Trung tâm Dịch vụ tổng hợp xã An Khánh, cho biết: Sản xuất theo hướng hữu cơ còn là cách để từng bước thay đổi tập quán canh tác của người dân. Mô hình được triển khai nhằm tạo ra sản phẩm an toàn, đồng thời cải tạo đất, giảm sử dụng vật tư hóa học, nâng cao giá trị sản phẩm.

Không chỉ cây lúa, sản xuất hữu cơ cũng đang được các hợp tác xã (HTX) chè xác định là hướng đi để nâng cao chất lượng và giá trị sản phẩm. Tại HTX Chè Thủy Thuật, xã Đại Phúc, 5ha chè được canh tác theo hướng hữu cơ, bên cạnh 7ha sản xuất theo tiêu chuẩn VietGAP. Thay cho phân bón hóa học, các thành viên HTX sử dụng đạm cá, phân hữu cơ và đỗ tương ủ vi sinh để chăm sóc cây chè. Việc phòng trừ sâu bệnh cũng ưu tiên các giải pháp sinh học, thân thiện với môi trường. Quy trình được kiểm soát từ chăm sóc, thu hái đến chế biến.

Mỗi năm, vùng nguyên liệu của HTX cung cấp khoảng 60 tấn chè búp tươi, tương đương hơn 10 tấn chè thành phẩm chất lượng cao. Ông Ngô Viết Thuật, Giám đốc HTX Chè Thủy Thuật, cho biết: Mục tiêu của HTX là tạo ra sản phẩm an toàn, chất lượng cao, đáp ứng tốt hơn yêu cầu của thị trường.

Nếu sản xuất hữu cơ mở ra cơ hội nâng cao giá trị nông sản thì quá trình chuyển đổi lại đặt ra những yêu cầu khắt khe. Người sản xuất phải thay đổi từ cách chăm sóc, sử dụng vật tư đầu vào đến quản lý đất, nguồn nước và môi trường; đồng thời thực hiện ghi chép, kiểm tra và duy trì quy trình trong thời gian dài.

Với cây chè, yêu cầu về vùng sản xuất, diện tích liền thổ và vùng đệm cách ly là một trong những trở ngại lớn. HTX Trà Minh Đeng, xã Đồng Hỷ, hiện có khoảng 100ha chè nhưng chưa thể chuyển đổi một phần sang sản xuất hữu cơ do đặc điểm đất đai phân tán. Ông Nguyễn Thế Kiên, Phó Giám đốc HTX Trà Minh Đeng, cho biết: Để sản xuất hữu cơ thì cần có các vùng sản xuất rộng, có vùng đệm cách ly. Mặc dù hiện tại HTX có diện tích chè lớn nhưng do nhiều diện tích đất chưa liền thổ nên chưa đảm bảo được điều kiện sản xuất hữu cơ.

Bên cạnh điều kiện về đất đai, sản xuất hữu cơ còn đòi hỏi chi phí và công sức lớn hơn. Người sản xuất phải có thời gian chuyển đổi, xây dựng quy trình, kiểm soát chặt vật tư đầu vào và tìm đầu ra phù hợp cho sản phẩm. Vì vậy, không phải vùng sản xuất nào cũng có thể chuyển đổi ngay mà cần căn cứ vào điều kiện thực tế và khả năng tổ chức sản xuất.

Từ những mô hình đang triển khai có thể thấy, sản xuất hữu cơ không đơn thuần là thay thế phân bón hóa học hay thuốc bảo vệ thực vật bằng các sản phẩm sinh học. Quan trọng hơn là thay đổi tư duy sản xuất, coi chất lượng đất, môi trường và an toàn thực phẩm là một phần của giá trị nông sản.

Khi người tiêu dùng ngày càng quan tâm đến nguồn gốc và quy trình sản xuất, những sản phẩm được kiểm soát chặt chẽ, an toàn và thân thiện với môi trường sẽ có thêm lợi thế trên thị trường. Đây cũng là cơ sở để các hợp tác xã từng bước xây dựng thương hiệu, mở rộng thị trường và nâng cao giá trị sản phẩm.

Sản xuất theo hướng hữu cơ là quá trình đòi hỏi người dân thay đổi phương thức canh tác, các hợp tác xã tổ chức lại vùng sản xuất và kiểm soát chặt chẽ từng khâu trong quy trình. Khi những điều kiện này từng bước được đáp ứng, sản xuất hữu cơ sẽ tạo ra sản phẩm an toàn, nâng cao giá trị nông sản, góp phần cải thiện chất lượng đất và giảm tác động đến môi trường. Đây cũng là hướng đi cần được kiên trì triển khai phù hợp với điều kiện từng vùng, từng loại cây trồng và nhu cầu của thị trường.