Nga sẽ không cho phép cơ quan giám sát bầu cử chính của Tổ chức An ninh và Hợp tác châu Âu (OSCE) tham gia theo dõi cuộc bầu cử quốc hội vào tháng 9, trong khi OSCE cho rằng quyết định này vi phạm các cam kết quốc tế mà Moskva đã chấp nhận.
Quang cảnh phiên họp Duma Quốc gia, tức Hạ viện Nga, tại thủ đô Moskva. Ảnh tư liệu: THX/TTXVN
Cơ quan Các thể chế Dân chủ và Nhân quyền (ODIHR) thuộc Tổ chức An ninh và Hợp tác châu Âu (OSCE) sẽ không được triển khai phái bộ giám sát cuộc bầu cử Duma Quốc gia (Hạ viện Nga) vào tháng 9, sau khi hai bên không đạt được thống nhất về điều kiện và quy mô hoạt động. Moskva cho biết vẫn mời các tổ chức quốc tế khác và đại diện các nước OSCE tham gia quan sát.
Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Nga Maria Zakharova ngày 27/8 xác nhận ODIHR sẽ không tham gia giám sát cuộc bầu cử Hạ viện Nga, dự kiến diễn ra từ ngày 18 đến 20/9.
Theo RIA Novosti, bà Zakharova cho rằng ODIHR đã trở thành một cơ cấu bị chỉ trích vì “tiêu chuẩn kép” trong hoạt động quan sát bầu cử. Bà nói Nga vẫn thực hiện các nghĩa vụ quốc tế của mình khi mời các tổ chức quốc tế khác và đại diện của một số quốc gia thành viên OSCE tới quan sát.
“Chúng tôi tiếp tục ủng hộ việc cùng xây dựng những tiêu chuẩn chung, phổ quát cho hoạt động quan sát bầu cử quốc tế”, bà Zakharova nói, đồng thời cho rằng trong bối cảnh hiện nay, đối thoại với các nước phương Tây về vấn đề bầu cử gặp nhiều khó khăn.
Bất đồng về quy mô phái bộ
Tranh cãi giữa Moskva và ODIHR bắt đầu từ trước khi Nga chính thức xác nhận không có sự tham gia của cơ quan này.
Theo hãng tin TASS, Thứ trưởng Ngoại giao Nga Alexander Grushko cho biết Moskva đã gửi lời mời ODIHR cùng các tổ chức khác tới quan sát bầu cử, phù hợp với các nghĩa vụ quốc tế của Nga. Tuy nhiên, hai bên không đạt được đồng thuận về quy mô phái bộ.
Ông Grushko cho rằng ODIHR đã đưa ra một số lượng quan sát viên mà Moskva cho là quá lớn, trong khi phía Nga cho rằng một phái bộ có quy mô nhỏ hơn vẫn có thể thực hiện hoạt động giám sát. Ông dẫn trường hợp ODIHR cử 47 người quan sát bầu cử Mỹ trong thời kỳ đại dịch để cho rằng quy mô phái bộ có thể được điều chỉnh theo điều kiện thực tế.
Phía ODIHR lại cho rằng khả năng tự quyết định số lượng quan sát viên cần thiết là điều kiện quan trọng để bảo đảm hoạt động quan sát độc lập và đáng tin cậy. OSCE cho biết những hạn chế do phía Nga đưa ra khiến cơ quan này không thể triển khai phái bộ theo kế hoạch.
Nga vẫn mời các phái bộ quốc tế khác
Việc ODIHR không tham gia không đồng nghĩa Nga đóng cửa hoàn toàn hoạt động quan sát quốc tế đối với cuộc bầu cử.
Theo TASS, một phái bộ quan sát của Cộng đồng các quốc gia độc lập (CIS) gồm hơn 100 người đã bắt đầu hoạt động tại Nga từ giữa tháng 8. Phái bộ có đại diện các nước thành viên CIS, Hội đồng Nghị viện CIS, Hội đồng Nghị viện Liên minh Belarus - Nga, Tổ chức Hiệp ước An ninh tập thể (CSTO) và các cơ quan liên quan.
Phái bộ CIS cho biết hoạt động quan sát được tiến hành trên nguyên tắc cởi mở, trung lập và không can thiệp vào công việc nội bộ của quốc gia, đồng thời tuân thủ luật pháp Nga. Các quan sát viên sẽ theo dõi công tác chuẩn bị, chiến dịch tranh cử và quá trình bỏ phiếu.
Nga cũng cho phép các quan sát viên quốc tế được tiếp cận các điểm bỏ phiếu, theo dõi quá trình bỏ phiếu và kiểm phiếu, tiếp cận thông tin từ các ủy ban bầu cử và quan sát cả hình thức bỏ phiếu điện tử từ xa.
Theo quy định do Ủy ban Bầu cử Trung ương Nga (CEC) công bố, các quan sát viên quốc tế phải giữ tính độc lập, khách quan và trung lập, không can thiệp vào hoạt động của các ủy ban bầu cử. Họ có thể gặp ứng viên, đại diện các đảng phái và tổ chức xã hội để thu thập thông tin.
Moskva khẳng định việc không có ODIHR không đồng nghĩa cuộc bầu cử thiếu hoàn toàn sự hiện diện của các quan sát viên quốc tế.
Tranh luận về vai trò của ODIHR
Phía Nga từ lâu đã có những chỉ trích đối với cách ODIHR tiến hành hoạt động quan sát bầu cử.
RIA Novosti dẫn lại quan điểm của Chủ tịch Ủy ban Đối ngoại Duma Quốc gia Leonid Slutsky hồi năm 2025 rằng Nga cần xem xét lại mức độ hợp tác với ODIHR, cáo buộc cơ quan này áp dụng các tiêu chuẩn khác nhau và đưa ra những đánh giá mà Moskvacho là mang tính thiên lệch.
Một số quan chức Nga cũng cho rằng việc thiếu phái bộ ODIHR trong các cuộc bầu cử gần đây không ảnh hưởng đến hoạt động quan sát quốc tế nói chung, bởi Nga vẫn mời các tổ chức và nghị viện nước ngoài khác.
Trong khi đó, OSCE cho rằng hoạt động của ODIHR có vai trò riêng vì đây là một cơ chế quan sát được thiết lập trên cơ sở những cam kết chung của các quốc gia tham gia OSCE.
Bầu cử Hạ viện Nga diễn ra trong ba ngày
Cuộc bầu cử Hạ viện khóa IX của Nga sẽ diễn ra trong ba ngày, từ 18 đến 20/9, theo quyết định của CEC.
Đây được xem là một sự kiện chính trị quan trọng trong năm tại Nga. Theo RIA Novosti, Tổng thống Vladimir Putin từng gọi cuộc bầu cử Hạ viện là một trong những sự kiện chính trị nội bộ quan trọng của đất nước.
Ngoài việc bầu các nghị sĩ Duma, cuộc bỏ phiếu năm nay còn diễn ra trong bối cảnh Nga tiếp tục sử dụng hình thức bỏ phiếu điện tử từ xa tại một số khu vực. Hơn 2 triệu người đã đăng ký tham gia hình thức bỏ phiếu điện tử từ xa trên cổng dịch vụ công tính đến ngày 25/8.
Việc tổ chức bỏ phiếu điện tử cũng là một trong những nội dung mà các quan sát viên quốc tế được phép theo dõi theo quy định của CEC.
Tranh cãi về bỏ phiếu tại các vùng lãnh thổ Nga kiểm soát
Một vấn đề khác liên quan tới cuộc bầu cử là kế hoạch tổ chức bỏ phiếu tại một số khu vực thuộc các tỉnh Donetsk, Luhansk, Zaporizhzhia và Kherson của Ukraine mà Nga tuyên bố sáp nhập vào năm 2022.
Moskva coi những khu vực này thuộc lãnh thổ Nga và tổ chức bầu cử theo hệ thống pháp luật của mình. Trong khi đó, Ukraine và nhiều nước phương Tây không công nhận việc Nga sáp nhập các vùng lãnh thổ này.
OSCE cho rằng việc Nga tổ chức bầu cử tại các khu vực nói trên không có giá trị theo luật pháp quốc tế và xâm phạm chủ quyền, toàn vẹn lãnh thổ của Ukraine.
Cuộc bầu cử Hạ viện vào tháng 9 sẽ là lần thứ ba liên tiếp một cuộc bầu cử toàn quốc tại Nga không có phái bộ ODIHR tham gia.
ODIHR không quan sát cuộc bầu cử tổng thống Nga năm 2024, trong khi cuộc bầu cử Hạ viện năm 2021 cũng không có phái bộ của cơ quan này.