Một thông tin xuất hiện trên mạng có thể được chia sẻ đến hàng trăm, hàng nghìn người chỉ sau vài giây. Khi tốc độ lan truyền nhanh hơn khả năng kiểm chứng, tin giả, tin sai sự thật dễ tạo ra những hệ lụy khó lường.
Nghị định số 328/2026/NĐ-CP của Chính phủ về phòng, chống tin giả, tin sai sự thật được ban hành, quy định cụ thể quy trình xử lý và mở thêm cơ chế để người dân tham gia phát hiện, phản ánh thông tin có dấu hiệu giả, sai sự thật.
Theo quy định, việc xử lý tin giả, tin sai sự thật được thực hiện qua 6 bước, gồm: Phát hiện thông tin có dấu hiệu giả, sai sự thật; kiểm chứng, xác minh, làm rõ; gắn nhãn; công bố, cảnh báo; ngăn chặn, gỡ bỏ; áp dụng các biện pháp xử lý theo quy định.
Quy trình này tạo cơ sở để việc nhận diện và xử lý thông tin sai lệch được thực hiện có trình tự, tránh tình trạng thông tin chưa được kiểm chứng đã vội vàng kết luận.
Đáng chú ý là nguồn phát hiện tin giả không chỉ đến từ cơ quan quản lý. Cá nhân, cơ quan, tổ chức có thể phản ánh, tố giác thông tin có dấu hiệu giả, sai sự thật. Người dân có thể thực hiện qua đường dây nóng, cổng thông tin điện tử, ứng dụng VNeID hoặc gửi văn bản đến cơ quan, tổ chức có thẩm quyền theo quy định. Đây là cơ chế để mỗi người tham gia trực tiếp vào việc bảo vệ môi trường thông tin trên không gian mạng.
Tuy nhiên, một quy trình xử lý dù chặt chẽ cũng cần thời gian để phát hiện, kiểm chứng, xác minh và đưa ra kết luận. Trong khoảng thời gian ấy, thông tin sai lệch có thể tiếp tục được chia sẻ với tốc độ rất nhanh. Vì vậy, chặn tin giả không thể chỉ từ cơ quan chức năng, mà cần bắt đầu ngay từ người đầu tiên tiếp nhận thông tin.
Chưa kiểm chứng thì chưa chia sẻ. Đây cần trở thành một nguyên tắc ứng xử trên không gian mạng. Một thông tin có nhiều lượt thích, bình luận hay được chia sẻ rộng rãi chưa phải là căn cứ để khẳng định đúng.
Một nội dung được người quen gửi đến cũng cần được kiểm tra nguồn trước khi tiếp tục lan truyền. Khi gặp thông tin gây chú ý, người dùng cần bình tĩnh kiểm tra nguồn đăng tải, đối chiếu với thông tin chính thống và chỉ chia sẻ khi có đủ căn cứ về độ xác thực.
Mỗi lượt chia sẻ đều có thể làm tăng phạm vi tiếp cận của một thông tin. Nếu thông tin đúng, đó là sự lan tỏa hữu ích; nếu sai, có thể gây hoang mang, ảnh hưởng đến uy tín, danh dự và quyền lợi hợp pháp của cá nhân, tổ chức. Vì thế, mỗi người cần thận trọng, kiểm chứng trước khi chia sẻ và chủ động phản ánh khi phát hiện thông tin có dấu hiệu giả, sai sự thật.
Khi biết dừng lại trước một nút chia sẻ, kiểm tra nguồn tin và sử dụng các kênh phản ánh theo quy định, mỗi người sẽ trở thành một điểm ngăn chặn, góp phần ngăn tin giả lan rộng và bảo vệ môi trường thông tin lành mạnh.
Pháp luật tạo ra quy trình để tin giả được phát hiện, xác minh và xử lý. Cơ quan chức năng có trách nhiệm thực hiện các bước theo quy định. Còn mỗi người dùng có thể góp phần chặn tin giả ngay từ nơi nó bắt đầu lan truyền, bằng một hành động rất đơn giản là kiểm chứng trước khi chia sẻ.