Giữa những cánh rừng xanh của vùng núi Ngân Sơn, các địa danh như Hoàng Phài, thôn Cốc Đán; bốt Khau Pàn, thôn Đức Vân vẫn lưu giữ nhiều dấu tích về một thời đấu tranh cách mạng gian khổ.
Khu di tích lịch sử Khau Pàn được tôn tạo, góp phần gìn giữ và phát huy giá trị lịch sử, giáo dục truyền thống cho thế hệ trẻ.
Dấu chân lịch sử
Từ trung tâm xã Ngân Sơn, vượt khoảng 10km đường núi là đến Khu di tích Hoàng Phài, thôn Cốc Đán. Giữa khung cảnh thanh bình hôm nay, nơi đây vẫn lưu dấu một sự kiện đặc biệt: Chủ tịch Hồ Chí Minh từng dừng chân trong hành trình từ Pác Bó về Tân Trào vào tháng 5-1945.
Thời điểm đó, Chiến tranh thế giới thứ II bước vào giai đoạn cuối, tình hình cách mạng trong nước có nhiều chuyển biến quan trọng. Trước yêu cầu chuẩn bị cho cuộc tổng khởi nghĩa giành chính quyền, Chủ tịch Hồ Chí Minh từ Pác Bó về Tân Trào để trực tiếp chỉ đạo phong trào cách mạng.
Chiều 9/5/1945, Người cùng đoàn cán bộ dừng chân tại Hoàng Phài. Trong thời gian ở đây, Bác đến thăm lớp bình dân học vụ, hỏi thăm việc học tập của người dân và căn dặn nam, nữ thanh niên cố gắng rèn luyện, học hành để trở thành những người chủ của nước Việt Nam độc lập...
Năm 2011, địa điểm lưu niệm nơi Bác Hồ dừng chân tại Hoàng Phài được xếp hạng Di tích lịch sử cấp Quốc gia. Những dấu tích được gìn giữ hôm nay không chỉ nhắc nhớ về chuyến đi lịch sử của Người mà còn gợi lại thời khắc đất nước đứng trước bước ngoặt lớn.
Một trong những người còn lưu giữ ký ức về giai đoạn ấy là nhà văn Nông Viết Toại. Năm nay tròn 100 tuổi, nhưng ông vẫn nhớ những câu chuyện được nghe và chứng kiến khi còn là chàng trai tuổi đôi mươi.
Khi Bác Hồ đến Hoàng Phài, gia đình ông sống tại bản Nà Cọt, gần nơi Người dừng chân. Theo lời kể của ông Nông Viết Toại, khi ấy người dân chỉ biết Bác Hồ đã đến Hoàng Phài sau khi Người cùng đoàn cán bộ rời đi. Bác nghỉ một đêm tại nhà ông Đồng Phúc Trưởng, sau đó tiếp tục hành trình xuống xã Hà Hiệu cũ, nay thuộc xã Phúc Lộc.
Những ký ức ấy giúp lịch sử được nối dài qua các thế hệ. Bởi bên cạnh tư liệu, bia đá hay hiện vật, lịch sử còn được lưu giữ trong ký ức của những con người từng sống giữa những năm tháng đầy biến động của đất nước.
Cách Hoàng Phài hơn 30km, bốt Khau Pàn, thôn Đức Vân cũng là một “địa chỉ đỏ” của Ngân Sơn. Nơi đây gắn với sự hy sinh của đồng chí Phùng Chí Kiên - người chiến sĩ cộng sản kiên trung, một trong những cán bộ quân sự tiêu biểu của cách mạng Việt Nam.
Tháng 8-1941, đồng chí Phùng Chí Kiên bị thực dân Pháp sát hại và hy sinh tại khu vực thôn Phiêng Dượng. Di tích bốt Khau Pàn ngày nay đã được tôn tạo, trở thành nơi tưởng nhớ, tri ân và giáo dục truyền thống cho các thế hệ.
Hai địa danh, hai câu chuyện nhưng cùng hội tụ ở lòng yêu nước, ý chí đấu tranh và sự hy sinh vì độc lập dân tộc.
Lan tỏa giá trị lịch sử
Gìn giữ di tích không chỉ là bảo tồn những dấu tích của quá khứ, điều quan trọng hơn là làm cho các giá trị lịch sử tiếp tục được lan tỏa trong đời sống hôm nay, nhất là đối với thế hệ trẻ.
Tại Trường Mầm non Cốc Đán, giáo dục truyền thống quê hương được triển khai bằng những hình thức gần gũi, phù hợp với lứa tuổi. Theo cô giáo Phùng Thị Lê, Phó Hiệu trưởng Nhà trường, hằng năm, học sinh được tham quan di tích, nghe kể chuyện về Bác Hồ và những sự
kiện lịch sử gắn với địa phương. Các em còn cùng giáo viên dọn vệ sinh khuôn viên, dâng hương và tham gia một số hoạt động trải nghiệm tại di tích. Qua những hoạt động ấy, lịch sử không còn là những câu chuyện xa xôi trên trang sách mà trở nên gần gũi, sinh động ngay trên mảnh đất các em đang sinh sống. Từ những trải nghiệm nhỏ, tình yêu quê hương và lòng biết ơn đối với thế hệ đi trước từng bước được vun đắp.
Với đoàn viên, thanh niên, việc giáo dục truyền thống cũng được đổi mới về nội dung và cách thức tổ chức. Chị Hoàng Thị Trưng, Bí thư Đoàn xã Ngân Sơn, cho biết Đoàn xã thường xuyên phối hợp với các trường học, tổ chức hoạt động về nguồn, dâng hương, vệ sinh khuôn viên di tích, sinh hoạt chuyên đề và tìm hiểu lịch sử địa phương.
Cùng với những hoạt động trực tiếp tại di tích, đoàn viên, học sinh còn được khuyến khích sử dụng hình ảnh, video và mạng xã hội để tìm hiểu, giới thiệu những câu chuyện lịch sử bằng cách thể hiện gần gũi với giới trẻ.
Các cuộc thi tìm hiểu di tích lịch sử địa phương qua video, clip tạo thêm một cách tiếp cận mới. Người trẻ không chỉ tiếp nhận kiến thức mà còn chủ động tìm hiểu tư liệu, đến thực tế tại di tích và trực tiếp kể lại câu chuyện về quê hương mình.
Em Trần Minh Khuê, thôn Đức Vân, học sinh chuẩn bị bước vào lớp 7, là một trong những em tham gia thực hiện video giới thiệu di tích. Với Khuê, quá trình tìm hiểu giúp những câu chuyện lịch sử trở nên cụ thể, dễ nhớ hơn. Càng hiểu về những người đã chiến đấu, hy sinh trên chính quê hương mình, em càng thêm tự hào và có ý thức hơn trong học tập, rèn luyện.
Hơn 80 năm đã qua, những con đường về Hoàng Phài, Khau Pàn hôm nay đã bình yên, bản làng ngày càng đổi thay. Nhưng những dấu tích cách mạng vẫn hiện hữu như lời nhắc nhở về một thời đấu tranh gian khổ để giành và giữ độc lập, tự do.
Từ những “địa chỉ đỏ” ấy, lịch sử được trao truyền bằng nhiều cách gần gũi, sinh động, để mỗi người trẻ thêm hiểu và tự hào về truyền thống quê hương.
Phát huy tinh thần của các thế hệ đi trước, tuổi trẻ Ngân Sơn hôm nay đang nỗ lực học tập, rèn luyện, lập thân, lập nghiệp; tích cực tham gia xây dựng nông thôn mới, phát triển kinh tế và các hoạt động vì cộng đồng.
Mỗi thời kỳ có một nhiệm vụ khác nhau. Nếu thế hệ cha ông đã viết nên những trang sử bằng lòng yêu nước, ý chí đấu tranh và sự hy sinh, thì trách nhiệm của thế hệ hôm nay là gìn giữ những giá trị ấy bằng những việc làm cụ thể, góp sức xây dựng quê hương ngày càng phát triển.
Từ Hoàng Phài đến Khau Pàn, những “địa chỉ đỏ” vì thế không chỉ lưu giữ ký ức về quá khứ mà còn tiếp thêm niềm tự hào, hun đúc trách nhiệm và khát vọng cống hiến cho các thế hệ hôm nay và mai sau.