Vòng xoáy căng thẳng Pakistan - Afghanistan

Vụ không kích nhằm vào Trung tâm cai nghiện ma túy Omid ở thủ đô Kabul mới đây tiếp tục đẩy quan hệ Pakistan - Afghanistan leo thang căng thẳng. Liên hợp quốc cảnh báo cuộc xung đột đang gây ra tình trạng mất an ninh lương thực và khủng hoảng nhân đạo nghiêm trọng.

Cảnh đổ nát của Trung tâm Omid ở Kabul, Afghanistan, sau vụ tấn công đêm 16/3/2026.

Giao tranh qua biên giới giữa Pakistan và Afghanistan đã kéo dài nhiều ngày trước khi bị đẩy lên một nấc thang mới sau vụ không kích đêm 16-3 vào Trung tâm cai nghiện ma túy Omid ở Kabul, Afghanistan.

Chính quyền Taliban cho biết, cuộc không kích gây cháy lớn, phá hủy phần lớn cơ sở này và gây thương vong cho nhiều dân thường và nhân viên y tế. Kabul tuyên bố sẽ đáp trả mạnh mẽ.

Ở chiều ngược lại, Islamabad bác bỏ cáo buộc, khẳng định các cuộc tấn công chỉ nhắm vào các cơ sở quân sự và hạ tầng hỗ trợ khủng bố, đồng thời nhấn mạnh các đòn đánh “được thực hiện cẩn thận để bảo đảm không gây ra thiệt hại ngoài dự kiến”.

Vụ không kích ở Kabul chỉ là diễn biến mới nhất của một cuộc khủng hoảng gắn liền với vấn đề an ninh xuyên biên giới. Pakistan nhiều năm qua cáo buộc các phần tử vũ trang chống Islamabad lợi dụng lãnh thổ Afghanistan để tổ chức, huấn luyện và tiến hành tấn công.

Phía Taliban phủ nhận và cho rằng Pakistan đang dùng lý do chống khủng bố để gia tăng sức ép quân sự. Căng thẳng leo thang từ cuối tháng 2 đang đẩy khu vực vào những lo ngại bất ổn kéo dài.

Liên hợp quốc mới đây cảnh báo, cuộc giao tranh đang gây mất an ninh lương thực và khủng hoảng nhân đạo nghiêm trọng. Theo thống kê của Văn phòng Điều phối Vấn đề Nhân đạo (OCHA), tính từ ngày 6 đến 17-3, các đợt không kích và tấn công xuyên biên giới đã khiến 115.000 người dân Afghanistan phải rời bỏ nhà cửa, hơn 300 khu trú ẩn bị phá hủy hoặc hư hại.

Các cơ sở dân sự, y tế bị đe dọa. Cùng với đó, hoạt động tại nhiều cửa khẩu bị gián đoạn, dẫn đến các hoạt động thương mại, đi lại và dòng viện trợ nhân đạo vào Afghanistan cũng chịu tác động nặng nề.

Trước những hệ lụy ngày càng lớn, cộng đồng quốc tế đã liên tiếp lên tiếng. Tổng Thư ký Liên hợp quốc Antonio Guterres lên án vụ tấn công vào Trung tâm Omid ở Kabul và hối thúc các bên hạ nhiệt căng thẳng ngay lập tức.

Liên minh châu Âu kêu gọi hai bên kiềm chế tối đa, nhấn mạnh vụ tấn công nhằm vào một cơ sở y tế là bước leo thang mới và nguy hiểm. Trung Quốc cho biết, đã cử đặc phái viên đến khu vực để thúc đẩy các nỗ lực giảm bớt căng thẳng, cam kết hỗ trợ hai bên đối thoại để đạt được một thỏa thuận ngừng bắn sớm nhất có thể.

Nga và Iran cũng kêu gọi hai bên tránh đối đầu quân sự trực tiếp và không để xung đột trượt sang quy mô toàn diện. Văn phòng Cao ủy Nhân quyền Liên hợp quốc nhấn mạnh các cơ sở dân sự và thường dân phải được bảo vệ nghiêm ngặt theo luật nhân đạo quốc tế.

Có một thực tế rõ ràng: không bên nào có lợi nếu xung đột tiếp tục bị đẩy đi xa hơn. Pakistan cần một biên giới phía Tây ổn định để giảm áp lực an ninh trong nước. Afghanistan cũng không thể gánh thêm những bất ổn mới trong bối cảnh kinh tế và xã hội còn nhiều khó khăn.

Tuy nhiên, nhu cầu đối thoại là một chuyện, còn khả năng tạo ra cơ chế hạ nhiệt thực chất lại là chuyện khác. Trong bối cảnh lòng tin chiến lược suy giảm mạnh, thật khó dự đoán những diễn biến phía trước khi chưa có được các cơ chế đối thoại thực chất.

Các chuyên gia cho rằng, khó có thể lạc quan về triển vọng sắp tới. Khả năng bùng phát chiến tranh quy mô lớn chưa phải kịch bản dễ xảy ra, nhưng nguy cơ đối đầu cường độ thấp kéo dài là hoàn toàn hiện hữu.

Tuy nhiên, một trạng thái bất ổn âm ỉ, lặp lại và dần dần trở thành thường trực sẽ khiến khủng hoảng trở nên khó kiểm soát hơn.

Nếu các nguyên nhân gốc rễ như an ninh xuyên biên giới, tranh chấp lịch sử và thiếu hụt lòng tin không được xử lý, vòng xoáy căng thẳng sẽ còn tiếp diễn. Nhìn từ góc độ rộng hơn, ở một khu vực nhạy cảm về địa chính trị như Nam Á, một điểm nóng bất ổn kéo dài sẽ làm gia tăng những rủi ro an ninh, kéo theo những hệ lụy to lớn.