Xung đột Iran và dấu hỏi về tương lai kỷ nguyên dầu mỏ

Cuộc xung đột Iran cùng những biến động năng lượng gần đây đang tạo ra một hiện tượng chưa từng có khi nhu cầu dầu mỏ tại Trung Quốc sụt giảm mạnh nhưng nền kinh tế vẫn vận hành ổn định. Điều này làm dấy lên câu hỏi liệu thế giới đã bước qua thời kỳ đỉnh cao của dầu mỏ và đang tiến dần tới một kỷ nguyên năng lượng mới. 

Điều đáng chú ý là sự sụt giảm này không đi kèm với suy thoái kinh tế hay các biện pháp cưỡng chế tiết kiệm nhiên liệu từ chính phủ. Thay vào đó, người tiêu dùng Trung Quốc đang thay đổi thói quen một cách nhanh chóng: chuyển sang sử dụng xe điện, ưu tiên giao thông công cộng và hạn chế các chuyến du lịch đường dài bằng máy bay. Trong kỳ nghỉ lễ Quốc tế Lao động kéo dài 5 ngày vừa qua, lượng sạc xe điện trên các tuyến cao tốc Trung Quốc tăng 55,6% so với cùng kỳ năm trước. Xe điện hiện chiếm gần 1/4 tổng số phương tiện lưu thông trên đường cao tốc, tăng 33% so với năm ngoái.

Ngược lại, lượng hành khách đi máy bay giảm 5,7%, chủ yếu do số chuyến du lịch quốc tế sụt giảm. Trong khi đó, các chuyến bay nội vùng tăng 3,5% và lượng hành khách đi tàu hỏa tăng 4,6%. Theo CNN, những thay đổi này đang giúp Trung Quốc giảm đáng kể sự phụ thuộc vào dầu mỏ ngay cả khi nước này vẫn phải nhập khẩu khoảng 70% nhu cầu dầu thô.

Xu hướng tương tự cũng xuất hiện tại châu Âu. JPMorgan cho biết lượng đăng ký ôtô mới tại khu vực này đang ở mức cao nhất trong bảy năm qua, trong đó xe hybrid đóng vai trò dẫn dắt thị trường. Giá điện giảm nhờ các khoản đầu tư lớn vào điện gió và điện mặt trời trong suốt thập niên qua đã giúp xe điện trở nên hấp dẫn hơn về mặt chi phí. Điều đó tạo điều kiện để người tiêu dùng giảm phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch. Tại Mỹ, quá trình chuyển đổi diễn ra chậm hơn sau khi các ưu đãi hỗ trợ mua xe điện bị cắt giảm. Tuy nhiên, các chuyên gia cho rằng chỉ cần một số lĩnh vực trong các nền kinh tế lớn giảm nhu cầu sử dụng dầu một cách lâu dài cũng có thể khiến mức tiêu thụ toàn cầu không bao giờ quay lại đỉnh cũ.

Thông thường, một cuộc khủng hoảng nguồn cung nghiêm trọng kéo dài nhiều tháng tại eo biển Hormuz - tuyến vận chuyển gần 20% lượng dầu toàn cầu có thể đẩy giá dầu lên những mức cao kỷ lục. Tuy nhiên, điều đó vẫn chưa xảy ra. Dù thị trường dầu đang đối mặt với một trong những cú sốc nguồn cung lớn nhất trong lịch sử, giá dầu mới chỉ dao động quanh ngưỡng 100 USD/thùng thay vì tăng phi mã.

Nghịch lý này phản ánh sự giằng co giữa tình trạng thiếu hụt nguồn cung ngày càng nghiêm trọng và sự suy yếu nhanh chóng của nhu cầu tiêu thụ. Một trong những nguyên nhân giúp thị trường chưa rơi vào trạng thái hoảng loạn là lượng dầu dự trữ được tích lũy trước khi xung đột Iran bùng phát.

Thông thường, khi nguồn cung suy giảm và tồn kho đi xuống, giá dầu sẽ tiếp tục tăng mạnh. Nhưng lần này, thị trường đang chứng kiến một lực cản đáng kể: nhu cầu tiêu thụ bắt đầu suy yếu. Giá nhiên liệu tăng cao đã buộc người tiêu dùng và doanh nghiệp trên toàn thế giới phải điều chỉnh hành vi. Tại Mỹ, người dân được cho là đã phải chi thêm khoảng 40 tỷ USD cho nhiên liệu kể từ khi xung đột leo thang vào đầu tháng 3. Chi phí xăng dầu tăng mạnh khiến nhiều hộ gia đình cắt giảm các chuyến đi không cần thiết và hạn chế tiêu dùng.

Tại châu Âu và châu Á, giá nhiên liệu và vé máy bay cao hơn cũng đang làm giảm nhu cầu đi lại. Một số chính phủ đã triển khai các biện pháp tiết kiệm năng lượng như khuyến khích làm việc từ xa hoặc giảm giờ làm việc tại khu vực công. Theo các chuyên gia của JPMorgan, nhu cầu dầu tại nền kinh tế lớn thứ hai thế giới đã giảm khoảng 9%, tương đương 1,5 triệu thùng/ngày. Mức giảm này diễn ra nhanh chóng và vượt xa kỳ vọng của thị trường. Các nhà phân tích cho rằng người tiêu dùng tại quốc gia tỷ dân đang chuyển sang các phương tiện chạy điện với tốc độ nhanh hơn dự kiến.

Trong khi đó, lượng dầu dự trữ khổng lồ được tích lũy trước đây giúp Bắc Kinh chưa cần quay lại thị trường giao ngay để mua thêm dầu. Chính sự suy yếu của nhu cầu tại Trung Quốc đã góp phần đáng kể vào việc ngăn giá dầu tăng vọt. Điều khiến thị trường quan tâm không chỉ là mức độ suy giảm của nhu cầu hiện tại, mà còn là khả năng nhu cầu đó không quay trở lại hoàn toàn sau khi cuộc khủng hoảng kết thúc.