Tình người trong hương vị Khẩu sli

Hai ba tháng Chạp. Không khí chuẩn bị Tết lan đến mọi ngõ, ngách của phố phường. Nhiều gia đình bận rộn với việc sắm lễ, nấu cỗ để cúng ông Táo ông Công.

Tôi đang đồ xôi trong bếp bỗng nghe tiếng chuông cửa. Thì ra là con bé Thảo, cháu nội chị cùng quê với tôi làm dâu ở phường bên. Vừa nhìn thấy tôi con bé nhanh nhảu:

- Cháu chào bà ạ. Bà ơi, bà nội cháu vừa về quê. Bà cụ nhà bà có gửi cho bà một túi quà đây ạ.

- Vậy à. Cảm ơn cháu.

Tôi đỡ lầy túi quà từ tay con bé. Không đợi tôi nói câu tiếp theo nó đã vội vàng:

- Cháu chào bà. Cháu về luôn đây. Cháu hẹn bạn cháu đi ngắm chợ Tết.

Nói rồi nó quay lưng đi, nhảy chân sáo, đuôi tóc ngúng nguẩy bay bay. Tôi nhìn theo con bé, chợt thấy lâng lâng.

Tôi mở túi quà. Mùi thơm ngọt dịu đặc trưng của món khẩu sli ngày Tết tỏa ra. Ôi! Những miếng khẩu sli vàng ruộm, thơm phức, món bánh thân thuộc, hấp dẫn đối với tôi từ thuở ấu thơ. Tôi cầm miếng bánh, lòng rưng rưng, bao nhiêu ký ức bỗng hiện về…

Ngôi làng nơi tôi sinh ra và lớn lên là một xóm nhỏ có cánh đồng bao quanh chạy dài đến chân dãy núi Khau Lầu. Lớp trẻ chúng tôi lớn dần lên cùng bao mùa lúa, ngô, khoai, sắn, đón bao cái Tết rộn ràng với mùi bánh chưng, khẩu sli, rượu nếp…

Tết đến, nhà nào cũng có món bánh khẩu sli bày lên ban thờ để cúng tổ tiên. Để có món bánh khẩu sli này, các gia đình phải chuẩn bị nguyên liệu từ trong năm. Khoảng rằm tháng Mười Âm lịch, sau khi thu hoạch vụ mùa, cả làng rộn rã tiếng chày giã bánh giầy.

Nhà nào cũng giã đôi, ba cối. Gạo nếp mới đồ xôi đem giã nhuyễn, một phần được “bắt” thành những chiếc bánh giầy tròn, nhỏ bằng miệng cốc, thêm nhân lạc vừng hoặc đỗ, một phần được tãi ra thành những chiếc bánh lớn như bánh đa rồi đem phơi nắng trên tấm phên nứa.

Khi bánh se se, các mẹ dùng kéo cắt thành sợi dài rồi tiếp tục cắt thành hạt nhỏ như hạt ngô. Phơi thêm vài nắng, những hạt bánh khô kiệt sẽ được đem cất trong túi bóng chống ẩm. Cùng với việc chuẩn bị hạt bánh, mỗi gia đình còn để dành thêm vài cân lạc, vừng và một chum mật mía nữa.

Ngày ấy ở làng tôi hầu như nhà nào cũng trồng một ruộng mía. Đến mùa thu hoạch (vào tháng Mười, Mười một âm lịch), các gia đình chung nhau kéo mía nấu mật. Những cây mía căng tròn đã róc sạch lớp vỏ khô bên ngoài lần lượt được đưa vào trục quay ép mía do sức trâu kéo.

Nước mía nấu trong chảo gang, màu vàng óng như mật ong, thơm nức. Chảo mía nào ngon nhất sẽ được các gia đình chia nhau cất giữ làm bánh khẩu sli.

Quy trình làm bánh khẩu sli mang tính chất thủ công nhưng đòi hỏi phải khéo léo và có kinh nghiệm. Đầu tiên là khâu rang hạt bánh.

Mẹ tôi rang rất khéo, những hạt bánh phồng đều, vàng ruộm, tròn như những hạt cườm. Tiếp theo mẹ rang lạc, vừng. Lạc và vừng chín vàng, giòn nhưng không bị cháy. Mẹ ủ lạc một lúc cho róc vỏ, xảy sạch vỏ rồi đem giã sơ.

Cuối cùng là khâu thắng mật mía. Khi mật mía sôi dần, sủi bọt, vàng óng và keo lại, mẹ cho hạt bánh, lạc, vừng vào chảo mật mía rồi đảo đều. Khuôn bánh đã được bày sẵn trên nong, mẹ đổ tất cả vào khuôn, dàn phẳng cho chặt.

Chờ bánh nguội bớt, có độ kết dính, mẹ dùng dao cắt thành từng miếng như bánh quy vuông rồi xếp vào túi bóng để giữ cho bánh giòn, không bị ẩm. Mấy chị em tôi ngồi hóng xung quanh, háo hức chờ mẹ làm xong thành phẩm để được nếm những miếng bánh đầu tiên bùi ngọt, giòn tan, thơm lừng.

Qua năm tháng, bọn trẻ chúng tôi lớn lên, mỗi người mỗi ngả. Nhưng những kỷ niệm về tuổi thơ, về món bánh khẩu sli trong dịp Tết vẫn còn mãi trong ký ức của chúng tôi. Cuộc sống có nhiều thay đổi, với sự hỗ trợ của công nghệ, người ta có thể sản xuất khẩu sli theo phương thức mới nhanh hơn, đỡ tốn công hơn.

Ở làng tôi hiện nay chỉ còn rất ít gia đình (trong đó có gia đình tôi) vẫn giữ nếp làm bánh khẩu sli theo phương thức thủ công của làng bản. Mẹ tôi năm nay đã ngoài chín mươi tuổi. Cứ đến dịp Tết mẹ lại hướng dẫn các cháu làm món bánh khẩu sli.

Mẹ bảo: “Bánh khẩu sli được làm từ mật mía, được rang trên chảo gang với bếp củi sẽ thơm hơn, giòn hơn”. Mẹ tôi nói đúng. Những thứ như chảo gang, bếp lửa tưởng như “ngoài cuộc” nhưng lại chính là những thứ góp một phần quan trọng để làm nên hương vị bánh khẩu sli quê tôi.

Bởi ở đó, mỗi hạt gạo, mỗi giọt mật, mỗi thanh củi, mỗi ánh lửa bếp… đều ngấm tình người, góp phần làm nên hương vị khẩu sli mà không nơi nào có được. Chính vì vậy mà với riêng tôi, bánh khẩu sli quê nhà là món bánh ngon nhất, thơm nhất trên đời này. Nó giúp tôi cảm nhận được mùi vị quê hương, nhận ra tình mẹ, nhận ra tâm hồn tuổi thơ yêu dấu của mình.