Thư pháp sắc Lê - Di sản độc đáo của người Việt

Trong lịch sử văn hóa Việt Nam còn tồn tại một dòng thư pháp mang dấu ấn riêng biệt, được hình thành và phát triển trong bối cảnh lịch sử đặc thù của dân tộc. Đó là chữ viết trên sắc phong thời Lê, thường được các nhà nghiên cứu gọi là thư pháp sắc Lê hay Lệnh thư.

Ông Nguyễn Văn Tư, Phó Chủ nhiệm Câu lạc bộ Thư pháp Xuân Hồng, viết thư pháp sắc Lê.

Điểm độc đáo của sắc phong thời Lê nằm ở kiểu chữ được sử dụng. Chữ viết trong sắc phong mang phong cách riêng, với các nét bút mềm mại nhưng dứt khoát, bố cục chặt chẽ, tạo nên vẻ trang nghiêm và uy nghi của văn bản triều đình.

Những nét chữ được viết với kỹ thuật cao, thể hiện trình độ thẩm mỹ và tay nghề điêu luyện của các thư lại, học sĩ thời bấy giờ. Chính vì vậy, nhiều nhà nghiên cứu cho rằng đây là một dạng thư pháp đặc biệt của Việt Nam, hiếm thấy ở các nền văn hóa khác.

Không chỉ dừng lại ở hình thức chữ viết, sắc phong thời Lê còn là sự kết hợp hài hòa giữa nhiều yếu tố nghệ thuật khác nhau. Trên mỗi đạo sắc phong, ngoài phần chữ viết còn có các họa tiết trang trí như rồng, mây, hoa văn truyền thống.

Tất cả được bố trí cân đối, tạo nên một tổng thể vừa trang trọng vừa tinh xảo. Những chi tiết này phản ánh quan niệm thẩm mỹ và trình độ nghệ thuật của người Việt trong giai đoạn lịch sử đó.

Tiến sĩ Nguyễn Mạnh Quỳnh, Trung tâm Bảo tồn di sản văn hóa tôn giáo (Hà Nội), cho biết: Việc nghiên cứu và phục dựng chữ viết trên sắc phong thời Lê đang được nhiều nhà nghiên cứu và những người yêu thư pháp quan tâm. Thông qua việc tìm hiểu kiểu chữ này, chúng ta có thể biết thêm về hệ thống hành chính, nghi lễ và đời sống tinh thần của xã hội Việt Nam trong thời kỳ phong kiến.

Trong nhiều năm qua, một số câu lạc bộ và nhóm nghiên cứu thư pháp trên cả nước đã bắt đầu sưu tầm, phân tích và thực hành lại kiểu chữ sắc phong nhằm góp phần bảo tồn loại hình nghệ thuật độc đáo này.

Công việc này không hề đơn giản, bởi chữ viết trên sắc phong thường mang tính cách điệu cao, nhiều nét chữ khác với cách viết thông thường. Người học cần có kiến thức về chữ Hán, hiểu cấu trúc chữ cổ và phải luyện tập trong thời gian dài mới có thể tái hiện được tinh thần của lối chữ này.

Thế nhưng, chính sự khó khăn ấy lại làm tăng thêm giá trị của thư pháp sắc Lê. Mỗi nét chữ không chỉ là kết quả của kỹ thuật viết mà còn là sự kết tinh của tri thức, sự kiên nhẫn và lòng trân trọng đối với di sản văn hóa. Đối với những người yêu thư pháp, việc tìm hiểu và phục dựng kiểu chữ này giống như một hành trình khám phá lại những giá trị nghệ thuật đã từng tồn tại trong lịch sử dân tộc.

Thư pháp sắc Lê vẫn được sưu tầm, gìn giữ và thực hành.

Tại Thái Nguyên, phong trào học và viết thư pháp ngày càng phát triển. Không chỉ những người cao tuổi yêu thích chữ Hán - Nôm mà nhiều bạn trẻ cũng tìm đến thư pháp như một cách gìn giữ và trải nghiệm nét đẹp văn hóa truyền thống.

Ở các đình, đền, chùa và nhiều lễ hội đầu xuân trong tỉnh, hình ảnh những “ông đồ” ngồi viết chữ, trao tặng chữ cho người dân đã trở nên quen thuộc.

Anh Nguyễn Văn Quân, phường Phan Đình Phùng, chia sẻ: Mỗi dịp đầu xuân, tôi thường cùng gia đình đi lễ tại chùa Hang, phường Linh Sơn. Bên cạnh việc cầu bình an, may mắn cho năm mới, tôi đặc biệt thích thú khi được thưởng ngoạn những nét đẹp văn hóa truyền thống trong không gian lễ hội, đặc biệt là thư pháp. Đó không chỉ là một trải nghiệm thú vị trong chuyến du xuân, mà còn là dịp để cảm nhận sâu sắc hơn vẻ đẹp của văn hóa truyền thống và giá trị tinh thần mà thư pháp Việt mang lại.

Thư pháp Việt nói chung và chữ viết trên sắc phong thời Lê nói riêng không chỉ là di sản của quá khứ mà còn là nguồn cảm hứng cho hiện tại và tương lai. Việc gìn giữ và lan tỏa những giá trị ấy sẽ giúp các thế hệ hôm nay hiểu hơn về truyền thống, đồng thời góp phần khẳng định bản sắc riêng của văn hóa Việt Nam trong bức tranh đa dạng của văn hóa thế giới.