Từ chiều sâu văn hóa đến không gian sáng tạo

Nghệ thuật chỉ thực sự có sức sống khi bắt nguồn từ chiều sâu văn hóa và tìm được chỗ đứng trong đời sống hiện nay. Từ bức tranh, vũ điệu đến trang viết, các văn nghệ sĩ Thái Nguyên đang cùng chia sẻ một trăn trở: làm thế nào để nâng cao chất lượng sáng tạo, gìn giữ bản sắc và mở rộng không gian để nghệ thuật đến gần hơn với công chúng.

Các đại biểu tham dự Đại hội Hội văn học nghệ thuật tỉnh Thái Nguyên lần thứ I. Ảnh: Thanh Lên

Nâng tầm di sản và mở lối tương lai cho nghệ thuật múa Thái Nguyên

Trong bối cảnh nghệ thuật biểu diễn đang chuyển mình mạnh mẽ, nghệ thuật múa Thái Nguyên đứng trước yêu cầu vừa bảo tồn giá trị truyền thống, vừa đổi mới sáng tạo để đáp ứng đời sống đương đại. Trách nhiệm ấy trước hết thuộc về đội ngũ biên đạo - những người kiến tạo ngôn ngữ hình thể, giữ vai trò chuyển ngữ giữa di sản và hiện đại.

Nghệ thuật múa Thái Nguyên mang đậm dấu ấn văn hóa vùng đất đa dân tộc, gắn với lịch sử, tín ngưỡng và đời sống lao động của các cộng đồng Tày, Nùng, Dao, Sán Chay, Mông… Đây là nguồn chất liệu quý giá, trong đó có những di sản đã được ghi danh như Múa Tắc Xình của người Sán Chay. Tuy nhiên, bảo tồn di sản không thể dừng ở việc sao chép nguyên mẫu, mà cần được làm mới bằng tư duy nghệ thuật chuyên nghiệp, tinh tế và có chiều sâu.

NSƯT. Hoàng Thiện Thực, Trưởng khoa Múa & Sân khấu, Trường Cao đẳng VHNT Việt Bắc.

Thực tế cho thấy, khi một bộ phận biên đạo trẻ thiên về kỹ thuật múa đương đại, chạy theo trào lưu quốc tế mà thiếu nền tảng văn hóa bản địa, các tác phẩm dễ rơi vào tình trạng “hòa tan” thay vì “hòa nhập”. Việc vay mượn hình thức mà không nắm được tinh thần, không gian diễn xướng và ý nghĩa biểu tượng của di sản có thể khiến tác phẩm đẹp về kỹ thuật nhưng rỗng về nội dung, làm nhạt phai “hồn cốt” văn hóa địa phương, thậm chí gây phản cảm trong tiếp nhận.

Để nâng tầm di sản múa Thái Nguyên, cần đặt ra yêu cầu khai thác chất liệu bản địa một cách có trách nhiệm. Người biên đạo phải điền dã, nghiên cứu sâu văn hóa dân tộc, từ đó chắt lọc, cách điệu và khái quát hóa nghệ thuật phù hợp với sân khấu chuyên nghiệp. Cùng với đó, các cơ sở đào tạo cần đổi mới chương trình giảng dạy, tăng cường kiến thức về lịch sử, văn hóa địa phương và kỹ năng nghiên cứu di sản; tạo điều kiện để biên đạo trẻ cọ xát thực tiễn thông qua các dự án sáng tác gắn với cộng đồng và nghệ nhân dân gian.

Mở lối tương lai cho nghệ thuật múa cũng đòi hỏi tinh thần sáng tạo không ngừng. Biên đạo cần mạnh dạn kiến tạo ngôn ngữ múa mới, kết hợp hài hòa giữa truyền thống và các hình thức múa đương đại, đồng thời nâng cao tính chuyên nghiệp, đầu tư chiều sâu cho từng tác phẩm, tránh dàn dựng dàn trải, dễ dãi. Việc ứng dụng kỹ thuật sân khấu hiện đại, kết hợp múa với các loại hình nghệ thuật khác cũng là hướng đi cần được khuyến khích.

Nghệ thuật múa không chỉ là kỹ thuật trình diễn mà là phương tiện chuyển tải giá trị văn hóa và cảm xúc nhân văn. Khi đội ngũ biên đạo ý thức sâu sắc trách nhiệm gìn giữ di sản và sáng tạo có bản lĩnh, nghệ thuật múa Thái Nguyên sẽ có cơ hội khẳng định dấu ấn riêng, đóng góp xứng đáng vào đời sống văn học nghệ thuật của tỉnh và dòng chảy nghệ thuật múa của cả nước.

Đầu tư có trọng điểm để nâng cao chất lượng tác phẩm và đa dạng hóa không gian mỹ thuật

Họa sĩ Nguyễn Gia Bảy, Chi hội trưởng Chi hội Mỹ thuật, Hội VHNT Thái Nguyên.

Mỹ thuật là loại hình nghệ thuật thị giác có vai trò quan trọng trong đời sống văn hóa - tinh thần xã hội, góp phần gìn giữ bản sắc và thúc đẩy phát triển kinh tế sáng tạo. Trong bối cảnh kinh tế thị trường và sự phát triển nhanh của công nghệ, nhu cầu thẩm mỹ của công chúng ngày càng cao, đòi hỏi hoạt động mỹ thuật phải đổi mới theo hướng chuyên nghiệp, lấy chất lượng tác phẩm và khả năng tiếp cận công chúng làm trung tâm.

Những năm qua, Chi hội Mỹ thuật Thái Nguyên cơ bản hoàn thành tốt các nhiệm vụ chuyên môn, giữ vững tổ chức, duy trì hoạt động sáng tác và triển lãm. Việc sáp nhập Chi hội Mỹ thuật tỉnh Bắc Kạn từ tháng 7/2025 đã tạo thêm động lực phát triển, nâng tổng số hội viên lên 47 người, trong đó có lực lượng hội viên Trung ương và hội viên dân tộc thiểu số khá đông, góp phần làm phong phú diện mạo mỹ thuật địa phương. Giai đoạn 2019-2025, Chi hội có hàng trăm tác phẩm mới, nhiều tác phẩm đoạt giải tại các cuộc thi khu vực, toàn quốc; riêng năm 2025 có trên 200 tác phẩm mới, khẳng định sự đa dạng và chiều sâu trong sáng tác.

Bên cạnh kết quả đạt được, hoạt động mỹ thuật của tỉnh vẫn đối mặt với những khó khăn. Nổi bật là việc thiếu không gian trưng bày, triển lãm chuyên nghiệp; hệ thống gallery chưa phát triển, chưa hình thành thị trường mỹ thuật rõ nét, khiến tác phẩm khó tiếp cận công chúng. Ngoài ra, nguồn lực sáng tác còn phân tán khi nhiều hội viên công tác trong các cơ quan, đơn vị hành chính, quỹ thời gian dành cho sáng tác chuyên sâu còn hạn chế.

Từ thực tiễn đó, Chi hội Mỹ thuật kiến nghị cần đầu tư có trọng điểm nhằm nâng cao chất lượng tác phẩm. Trước hết, tiếp tục duy trì các hoạt động đi thực tế, trại sáng tác theo chuyên đề; có cơ chế hỗ trợ kinh phí cho những tác phẩm chất lượng cao tham gia triển lãm khu vực và toàn quốc. Đồng thời, quan tâm đến việc sưu tầm, mua và lưu giữ các tác phẩm có giá trị nghệ thuật, phục vụ trang trí không gian công cộng và quảng bá hình ảnh văn hóa Thái Nguyên.

Cùng với đó, cần đa dạng hóa hình thức trưng bày, triển lãm, mở rộng triển lãm nhóm, triển lãm cá nhân, tăng cường liên kết với các trung tâm mỹ thuật trong và ngoài tỉnh; khuyến khích nghệ sĩ tiếp cận mỹ thuật ứng dụng, gắn mỹ thuật với đời sống xã hội. Về lâu dài, việc từng bước hình thành không gian triển lãm mỹ thuật chuyên biệt không chỉ tạo điều kiện cho nghệ sĩ mà còn góp phần xây dựng diện mạo văn hóa đô thị, làm nền cho đời sống mỹ thuật phát triển bền vững, tương xứng với vị thế trung tâm khu vực của Thái Nguyên.

Văn xuôi Thái Nguyên: Từ thành quả nhiệm kỳ đến yêu cầu nâng cao chất lượng sáng tác

Nhà văn Phan Thái, Chi hội trưởng Chi hội Văn xuôi, Hội VHNT tỉnh Thái Nguyên.

Nhiệm kỳ 2020-2025 có thể xem là một giai đoạn đạt nhiều kết quả nổi bật của văn xuôi Thái Nguyên. Với tinh thần lao động nghiêm túc và niềm đam mê văn chương, các tác giả đã phản ánh khá toàn diện đời sống xã hội, mang đến cho bạn đọc những góc nhìn nhân văn, tích cực và giàu niềm tin. Đội ngũ sáng tác đông đảo, đa dạng về lứa tuổi, nghề nghiệp và thể loại, trong đó có nhiều cây bút đang công tác trong lĩnh vực báo chí, giáo dục, truyền thông, đã tạo nên diện mạo phong phú cho văn xuôi địa phương.

Trong bối cảnh văn hóa đọc có nhiều thay đổi, các tác giả vẫn tập trung sáng tác, duy trì chất lượng tác phẩm. Trong 5 năm, hội viên chi hội đã xuất bản 62 đầu sách; trung bình mỗi năm hơn 10 cuốn. Riêng chi hội đã tổ chức biên tập, xuất bản 6 cuốn sách tập hợp sáng tác mới, trong đó có những tác phẩm được đánh giá cao về nội dung và giá trị tư liệu. Nhiều tác phẩm phát hành rộng rãi, được bạn đọc đón nhận tích cực.

Hoạt động đi thực tế được chú trọng, góp phần tạo chiều sâu cho sáng tác. Các tác giả đã thâm nhập thực tế tại nhiều địa phương trong và ngoài tỉnh, đặc biệt là những địa chỉ gắn với lịch sử cách mạng như Đại đội TNXP 915. Nhiều tác phẩm có chất lượng đã ra đời, góp phần tái hiện sinh động hình ảnh, phẩm chất và sự hy sinh của các thế hệ đi trước. Chi hội cũng phối hợp tổ chức các hội thảo, giới thiệu sách, tạo diễn đàn trao đổi chuyên môn và lan tỏa tác phẩm đến công chúng.

Bước vào nhiệm kỳ mới, chi hội xác định rõ yêu cầu nâng cao chất lượng sáng tác, nhất là các tác phẩm viết về đất và người Thái Nguyên qua các thời kỳ lịch sử; tiếp tục khai thác mảng đề tài chiến tranh cách mạng, bảo vệ Tổ quốc trên chính quê hương mình, đồng thời phản ánh đời sống xã hội với góc nhìn đa chiều, giàu tính nhân văn. Cùng với đó là yêu cầu về bản lĩnh chính trị, trách nhiệm xã hội và chính kiến rõ ràng của người cầm bút trong bối cảnh hiện nay.

Để đáp ứng yêu cầu phát triển, Hội VHNT tỉnh và Chi hội Văn xuôi cần tiếp tục phát huy vai trò là “ngôi nhà chung” của văn nghệ sĩ; tổ chức hiệu quả các chuyến đi thực tế, duy trì và nâng mức hỗ trợ hoàn thiện, công bố tác phẩm; tăng cường các hội thảo chuyên đề, bồi dưỡng kỹ năng sáng tác. Đặc biệt, cần có cơ chế hỗ trợ dài hơi cho các tác phẩm viết về lịch sử, chiến tranh cách mạng và văn hóa các dân tộc - những đề tài đòi hỏi nhiều thời gian, công sức và chiều sâu nghiên cứu - để văn xuôi Thái Nguyên tiếp tục phát triển bền vững, đóng góp xứng đáng cho nền văn học nước nhà.

Nhìn từ những chia sẻ của văn nghệ sĩ ở nhiều lĩnh vực, có thể thấy văn học nghệ thuật Thái Nguyên đang đứng trước một giai đoạn chuyển mình quan trọng. Sau những nền tảng đã được gây dựng trong nhiều nhiệm kỳ, đội ngũ sáng tác hôm nay không còn chỉ đối diện với yêu cầu duy trì phong trào, mà là thách thức nâng cao chất lượng tác phẩm trong một đời sống xã hội ngày càng đa dạng và nhiều biến động.

Khi bản sắc văn hóa được coi là cốt lõi, khi người nghệ sĩ chủ động đi sâu vào thực tiễn, làm mới ngôn ngữ sáng tạo và mở rộng không gian tiếp cận công chúng, nghệ thuật sẽ không đứng ngoài đời sống mà trở thành một phần quan trọng của sự phát triển. Với lực lượng sáng tác ngày càng đông đảo, sự quan tâm của tỉnh và Hội cùng tinh thần trách nhiệm nghề nghiệp của văn nghệ sĩ, tin rằng văn học nghệ thuật Thái Nguyên trong thời gian tới sẽ tiếp tục tạo nên những tác phẩm có chiều sâu, góp tiếng nói riêng vào dòng chảy chung của văn học nghệ thuật cả nước, đồng thời nuôi dưỡng niềm tin, cảm hứng và những giá trị nhân văn bền vững cho cộng đồng.