Hội tụ hương trà Thái

Từ lâu, chè Thái Nguyên không chỉ là sản vật nổi tiếng mà đã trở thành biểu tượng văn hóa vùng trung du, kết tinh từ lao động bền bỉ và bản sắc địa phương. Hương trà thơm ngát, vị ngọt hậu và những câu chuyện gắn với nghề tạo nên giá trị bền vững cho vùng đất được mệnh danh “Đệ nhất danh trà”.

Hội Chè Thái Nguyên đóng vai trò nhịp cầu kết nối người trồng chè, nghệ nhân, doanh nghiệp và chính quyền, đưa ngành chè vào giai đoạn phát triển mới, giàu bản sắc và sức trẻ. Từ những đồi chè trăm năm tuổi đến thị trường toàn cầu, hương trà Thái Nguyên được tiếp nối bởi những người biết giữ gốc rễ và dám mở lối.

Các đại biểu tham gia Diễn đàn “Thái Nguyên - Trăm năm Đệ nhất danh trà”, do Hội Chè Thái Nguyên phối hợp Viện Nghiên cứu các vấn đề xã hội tổ chức tháng 5-2025.

Những hành trình bền bỉ

Xã La Bằng vừa gắn biển quần thể cây chè cổ trên 1.300m thuộc núi Tam Đảo, đánh dấu bước đi ý nghĩa trong gìn giữ “báu vật xanh” miền sơn cước. Trong nhiều chuyến lên núi tìm dấu gốc chè xưa, nghệ nhân Nguyễn Thị Hải, Chủ tịch Hội Chè Đại Từ, Giám đốc HTX chè La Bằng, luôn có mặt từ sớm. Ở tuổi gần 60, bà vẫn dẻo dai và tràn đầy nhiệt huyết.

Giữa làn sương phủ sườn Đông Tam Đảo, bên những gốc chè cổ thụ, ánh mắt bà Hải ánh lên niềm say mê. Với bà, cây chè không chỉ là sinh kế mà còn là truyền thống, lịch sử người La Bằng. Trong những chuyến đi rừng, bà cùng cộng sự miệt mài leo dốc, đo đếm, ghi chép từng gốc chè. Những búp chè hình móng rồng được hái từ đỉnh Tam Đảo bà thử nghiệm chế biến thành dòng trà đặc biệt, mang hương vị riêng hiếm có.

Gần hai thập kỷ qua, bà Hải kiên trì phục hồi giống chè trung du bản địa. Từ thử nghiệm bền bỉ, bà phát triển nhiều dòng sản phẩm như chè xanh hữu cơ, matcha, trà đinh… chắt lọc tinh hoa đất đai, khí hậu và bàn tay người La Bằng. Nhờ đó, thương hiệu chè La Bằng từng bước vươn ra thị trường quốc tế, chinh phục cả thị trường khó tính.

Không chỉ tâm huyết sản xuất, bà kết nối hơn 200 hộ nông dân vào chuỗi chè an toàn, xây dựng vùng nguyên liệu đạt chuẩn VietGAP và hữu cơ. Trên đồi chè xanh mướt, bà kiên trì hướng dẫn kỹ thuật chăm bón, thu hái, vì sự cẩn trọng trong từng công đoạn là cách tôn trọng thiên nhiên và giữ gìn hương chè truyền thống. HTX chè La Bằng còn mở không gian trải nghiệm văn hóa chè, nơi du khách và học sinh trực tiếp hái, sao chè để cảm nhận gắn bó giữa con người và đất.

Không gian chung của người giữ lửa

Những nỗ lực thầm lặng ấy mở rộng câu chuyện nghề chè trong không gian chung. Tháng 5-2025, Diễn đàn “Thái Nguyên –- Trăm năm Đệ nhất danh trà” tại Tân Cương trở thành dịp gặp gỡ giàu cảm xúc. Tại đây, chuyên gia, nhà quản lý, nghệ nhân và cộng đồng yêu trà trao đổi về văn hóa trà, bàn giải pháp bảo tồn di sản chè, phát triển du lịch và định vị thương hiệu.

Các thí sinh tham gia thi hái chè tại Lễ hội “Hương sắc trà xuân - Vùng chè đặc sản Tân Cương.

Bà Đào Thanh Hảo, Giám đốc HTX Hảo Đạt, cho biết: Diễn đàn có ý nghĩa đặc biệt với người yêu trà Thái Nguyên. Tiếp nối tâm huyết các thế hệ đi trước, người làm chè hôm nay cần đầu tư khoa học kỹ thuật, lan tỏa thương hiệu để nâng cao giá trị và đời sống.

Diễn đàn là bước khởi đầu trong chiến lược dài hạn nâng tầm thương hiệu chè Thái Nguyên, với các cam kết: bảo vệ giống chè bản địa, gìn giữ nghệ thuật chế biến truyền thống, bảo vệ môi trường, ứng dụng công nghệ cao trong sản xuất chè sạch, đổi mới sản phẩm, phát triển du lịch trải nghiệm vùng chè và truyền thông trong nước, quốc tế.

Nhịp cầu gắn kết người làm chè

Những cam kết khó tạo chuyển biến nếu thiếu tổ chức kết nối và dẫn dắt. Từ bảo tồn chè cổ Tam Đảo đến nhịp sống nghề ở Tân Cương, sự phát triển chè Thái Nguyên gắn với Hội Chè Thái Nguyên.

Hội hiện quy tụ 114 hội viên là doanh nghiệp, hợp tác xã, nghệ nhân và người trồng chè. Hằng năm, Hội tổ chức tập huấn văn hóa trà, kỹ thuật chế biến, an toàn thực phẩm và chuyển đổi số. Các buổi chia sẻ của nghệ nhân trà Hoàng Anh Sướng thu hút đông đảo hội viên nhờ kết hợp kiến thức nghề và trân trọng truyền thống.

Sản phẩm Trà đinh Đạt Phát của Hợp tác xã chè sạch Đạt Phát (ở xã Vô Tranh, Phú Lương) được chứng nhận OCOP 4 sao.

Lớp trẻ làm chè ngày càng ý thức giá trị văn hóa trong sản phẩm. Anh Lê Sơn Hải (phường Quyết Thắng) nói: Khởi nghiệp từ mô hình chè hữu cơ kết hợp du lịch sinh thái, tôi nhận ra thành công không chỉ ở kinh doanh mà còn ở khả năng kể câu chuyện về chè và nghề. Các buổi tập huấn giúp tôi tự tin nâng chất lượng sản phẩm và quảng bá hiệu quả hơn.

Bên cạnh đào tạo, Hội tích cực tư vấn, phản biện chính sách, đóng góp ý kiến về quy hoạch vùng trồng, tiêu chuẩn chất lượng, cơ chế hỗ trợ hợp tác xã, định hướng thị trường; thẩm định các đề tài nghiên cứu giống chè cổ và tiêu chuẩn HACCP, ISO.

Trong lĩnh vực văn hóa, Hội là lực lượng nòng cốt của Lễ hội “Hương sắc trà Xuân Tân Cương”, nơi nghệ nhân trình diễn pha trà, doanh nghiệp giới thiệu sản phẩm mới, du khách trải nghiệm văn hóa trà. Trên thị trường, Hội hỗ trợ hội viên tiếp cận thương mại điện tử, hoàn thiện truy xuất nguồn gốc, xây dựng sản phẩm OCOP.

Chung sức để hương trà vươn xa

Trong bối cảnh hội nhập, ngành chè Thái Nguyên phải đáp ứng yêu cầu truy xuất nguồn gốc, tiêu chuẩn quốc tế và xây dựng thương hiệu. Hội xác định muốn giữ vững danh hiệu “Đệ nhất danh trà”, ngành chè phải chuyển mình mạnh mẽ nhưng không đánh mất giá trị cốt lõi.

Nghệ nhân Nguyễn Thị Hải cùng thành viên Đoàn khảo sát gốc chè cổ ở độ cao hơn 1.300m trên núi Tam Đảo, thuộc địa phận xã La Bằng.

Hội đẩy mạnh chuyển đổi số, mở rộng vùng chè VietGAP, hữu cơ; tái canh vùng chè già cỗi; phát triển sản phẩm chế biến sâu và mô hình du lịch văn hóa trà. Ông Vũ Văn Phán, Chủ tịch Hội, nhấn mạnh: Mục tiêu là xây dựng vùng chè đặc sản ứng dụng công nghệ cao gắn với văn hóa trà, bảo tồn giống chè, đa dạng sản phẩm OCOP 3–5 sao và sử dụng thống nhất nhãn hiệu tập thể “Chè Thái Nguyên”.

Giữ hương trà cũng là gìn giữ giá trị theo người Thái Nguyên qua nhiều thế hệ. Đồng hành cùng người làm nghề, Hội Chè Thái Nguyên trở thành điểm tựa để câu chuyện nghề được lan tỏa, để hương trà Thái vươn xa mà bản sắc mộc mạc của vùng đất vẫn được nâng niu.