Chống rác thải nhựa không chỉ dừng ở vận động

UBND thành phố Hà Nội vừa ban hành kế hoạch triển khai các biện pháp giảm phát thải nhựa trên địa bàn. Trong bối cảnh áp lực môi trường tại Thủ đô đã chạm ngưỡng báo động, động thái này được xem là bước chuyển quan trọng, từ cách làm thiên về vận động, khuyến khích sang thiết lập kỷ cương pháp lý mang tính bắt buộc.

Mô hình "Ngôi nhà xanh" thu hút nhiều hội viên phụ nữ xã Định Hóa tham gia. Ảnh T.L

Nhiều năm qua, Hà Nội liên tục phát động các phong trào nói không với túi nilon và đồ nhựa dùng một lần. Tuy nhiên, tại các chợ dân sinh, cửa hàng tiện lợi hay khu mua sắm, hình ảnh nhựa dùng một lần vẫn xuất hiện dày đặc. Nguyên nhân chủ yếu xuất phát từ sự tiện lợi và chi phí thấp của túi nilon, khiến các lời kêu gọi tự nguyện khó tạo ra thay đổi thực chất trước những thói quen đã hình thành lâu dài.

Trong bối cảnh đó, kế hoạch Thủ đô mới ban hành là sự cụ thể hóa quyết tâm chính trị của thành phố trong thực hiện các cam kết về tăng trưởng xanh. Việc chuyển từ vận động sang quy định bắt buộc cho thấy chính quyền đã nhận diện rõ tính cấp bách của vấn đề. Rác thải nhựa không còn đơn thuần là câu chuyện ý thức, mà đã trở thành trách nhiệm pháp lý, đòi hỏi sự tuân thủ nghiêm túc của các cơ quan, tổ chức và cộng đồng.

Một điểm nhấn đáng chú ý trong lộ trình lần này là vai trò tiên phong của khu vực công. Kế hoạch xác định rõ các cơ quan Nhà nước, đơn vị sự nghiệp công lập phải đi đầu trong việc cắt giảm nhựa dùng một lần.

Quy định không sử dụng chai nhựa, túi nilon trong các cuộc họp, hội nghị; hạn chế in ấn băng rôn, khẩu hiệu bằng vật liệu nhựa là những yêu cầu cụ thể, có thể kiểm soát. Sự gương mẫu của đội ngũ cán bộ, công chức và các cơ quan công quyền sẽ là thước đo thuyết phục để lan tỏa tinh thần kỷ cương ra toàn xã hội.

Từ mô hình Hà Nội, nhiều địa phương khác, trong đó có Thái Nguyên, có thể rút ra những bài học thực tiễn. Thái Nguyên hoàn toàn có thể xây dựng lộ trình dừng sử dụng túi nilon khó phân hủy và nhựa dùng một lần tại chợ truyền thống, trung tâm thương mại. Thay cho các khuyến nghị chung, cần đặt ra mốc thời gian rõ ràng, chẳng hạn đến năm 2027, các khu du lịch như: Hồ Núi Cốc, Hang Phượng… không còn sử dụng đồ nhựa dùng một lần trong hoạt động dịch vụ.

Cùng với đó là cơ chế hỗ trợ các hợp tác xã chè chuyển đổi từ màng co nhựa, túi nilon sang bao bì giấy tái chế hoặc vật liệu sinh học. Việc yêu cầu các doanh nghiệp FDI lớn ký cam kết xây dựng khu công nghiệp hạn chế rác thải nhựa, đồng thời khuyến khích phát triển các cơ sở tái chế tại chỗ, sẽ góp phần giảm áp lực môi trường và tạo nguồn nguyên liệu cho các ngành phụ trợ.

Thực tế cho thấy, việc vận động, kêu gọi người dân hạn chế rác thải nhựa đã được thực hiện trong thời gian dài nhưng chuyển biến còn chậm.

Khi thách thức môi trường ngày càng rõ rệt, đã đến lúc giảm phát thải nhựa cần được đặt trong khuôn khổ các quy định cụ thể, có chế tài rõ ràng, thay vì chỉ trông chờ vào sự tự nguyện. Đây cũng là thước đo năng lực quản lý đô thị, bản lĩnh điều hành và mức độ ưu tiên của chính quyền đối với mục tiêu phát triển bền vững trong giai đoạn tới.