Khe Cốc - vùng chè đặc biệt giữa núi đồi Vô Tranh

Địa danh Khe Cốc, xã Vô Tranh là một trong những vùng sản xuất chè tiêu biểu của tỉnh Thái Nguyên. Nhờ khí hậu mát mẻ và đất đai mầu mỡ, cây chè phát triển ổn định, cho sản phẩm có hương vị riêng. Bên cạnh chè trung du truyền thống, chè tím đang góp phần làm phong phú sản phẩm, tạo dấu ấn cho vùng chè này.

Một góc vùng chè Khe Cốc, xã Vô Tranh.

Vùng chè Khe Cốc gồm 4 xóm Bãi Bằng, Minh Hợp, Đập Tràn và Khe Cốc, với tổng diện tích hiện nay hơn 300ha. Những nương chè được hình thành từ khoảng năm 1975, gắn với quá trình hình thành vùng kinh tế mới của người dân miền xuôi và sự chăm chút, kế thừa của đồng bào bản địa qua nhiều thế hệ.

Nhờ khí hậu mát mẻ, độ ẩm phù hợp cùng thổ nhưỡng đặc trưng của vùng trung du, Khe Cốc trở thành khu vực rất phù hợp với cây chè. Hiện nay, hơn 90% diện tích chè của vùng là chè trung du, giống chè truyền thống lâu đời. Dù năng suất không cao như các giống chè lai mới, chè trung du Khe Cốc lại nổi bật về chất lượng, với nước chè xanh trong, hương thơm tự nhiên, vị chát dịu và hậu ngọt sâu, tạo nên nét riêng khó trộn lẫn.

Ông Tô Văn Khiêm, Chủ tịch Hội đồng quản trị Hợp tác xã (HTX) chè an toàn Khe Cốc, chia sẻ: Vùng Khe Cốc có khí hậu đặc thù, ấm hơn vào mùa đông và mát hơn vào mùa hè do nằm trong khu vực lòng chảo, tạo điều kiện cho cây chè sinh trưởng ổn định quanh năm. Việc gìn giữ được gốc chè trung du truyền thống đã góp phần quan trọng làm nên chất lượng chè Khe Cốc, với hương vị tự nhiên và chiều sâu đặc trưng.

Trải qua gần nửa thế kỷ hình thành và phát triển, vùng chè Khe Cốc không chỉ nổi tiếng với sản phẩm chè xanh truyền thống mà còn từng bước đa dạng hóa sản phẩm. Những năm gần đây, chè tím, một dòng sản phẩm đặc thù, giàu hoạt chất sinh học, có màu sắc và hương vị khác biệt, đang được người dân đưa vào sản xuất.

Việc phát triển chè tím góp phần làm phong phú sản phẩm chè địa phương, đồng thời nâng cao giá trị kinh tế. Đây được xem là hướng đi phù hợp với xu thế thị trường, khi người tiêu dùng ngày càng quan tâm đến các sản phẩm chè đặc sản, có lợi cho sức khỏe. Chè tím dần trở thành điểm nhấn mới, tạo thêm lựa chọn cho người trồng chè bên cạnh giống chè trung du truyền thống.

Chia sẻ về đặc tính của chè tím, chị Trương Thị Thoa, thành viên HTX chè Thái Ninh, hộ có diện tích chè tím lớn nhất xã, với 2ha tại xóm Minh Hợp, cho biết: Chè tím có năng suất thấp hơn chè xanh truyền thống, song đây là dòng chè dược liệu. Nước chè có màu sẫm, không bắt mắt, nhưng lại được nhiều người ưa chuộng nhờ những lợi ích đối với sức khỏe, nhất là hỗ trợ giảm mỡ máu.

Thành viên của Hợp tác xã chè Thái Ninh thu hoạch chè tím.

Búp chè tím có màu sắc đặc trưng.

Ông Phạm Văn Du, 90 tuổi, người có công nhân giống chè tím ra trồng rộng rãi trong xóm, cho biết thêm: Chè tím vốn có nguồn gốc từ chè trung du, một số gốc được chuyển hóa tự nhiên sang màu tím, sau đó được giâm cành trồng trên các đồi cao. Thực tế cho thấy, cây sinh trưởng khỏe, chịu hạn tốt và thích nghi với điều kiện địa hình của Khe Cốc.

Không chỉ mang lại giá trị kinh tế, cây chè còn gắn bó mật thiết với đời sống văn hóa của người dân địa phương. Qua nhiều thế hệ, nghề trồng và chế biến chè trở thành nét sinh hoạt truyền thống, góp phần gìn giữ bản sắc vùng trung du. Cùng với đó, tiềm năng phát triển du lịch trải nghiệm gắn với đồi chè xanh, chè tím, chè hữu cơ đang từng bước được khai thác, giúp Khe Cốc ngày càng được biết đến rộng rãi hơn.

Theo ông Bùi Phương Thảo, Phó Chủ tịch UBND xã Vô Tranh, địa phương đang tập trung triển khai nhiều giải pháp hỗ trợ người dân phát triển vùng chè Khe Cốc theo hướng bền vững, từ ứng dụng tiến bộ kỹ thuật, nâng cao chất lượng sản phẩm đến xây dựng thương hiệu và mở rộng thị trường tiêu thụ.

Từ những ưu đãi của khí hậu, thổ nhưỡng, kết hợp với giống chè truyền thống và sự cần mẫn của người trồng chè, vùng chè Khe Cốc đang từng bước khẳng định vị thế riêng trong vùng chè Thái Nguyên. Sự kết hợp hài hòa giữa giá trị truyền thống và hướng phát triển mới mở ra triển vọng lâu dài, đưa Khe Cốc trở thành điểm nhấn trong phát triển chè chất lượng cao, góp phần nâng tầm thương hiệu chè xứ Thái.