'Đòn bẩy' nâng tầm nông sản Thái Nguyên

Chương trình “Mỗi xã một sản phẩm” (OCOP) đang trở thành động lực quan trọng giúp nông sản Thái Nguyên nâng cao giá trị, từng bước khẳng định thương hiệu. Những sản phẩm đạt chuẩn OCOP 5 sao cấp quốc gia tạo dấu ấn về chất lượng, đồng thời mở ra dư địa phát triển kinh tế nông thôn bền vững, hướng tới mục tiêu mở rộng và nâng tầm hệ thống sản phẩm OCOP đến năm 2030.

Chương trình “Mỗi xã một sản phẩm” (OCOP) đang trở thành động lực quan trọng giúp nông sản Thái Nguyên nâng cao giá trị, từng bước khẳng định thương hiệu. Trong đó, tiêu chuẩn OCOP 5 sao có xuất phát điểm từ những vùng nguyên liệu đạt chuẩn. Trong ảnh: Các thành viên HTX chè Hảo Đạt (xã Tân Cương) thu hái chè nguyên liệu đạt chuẩn.

Từ lợi thế bản địa đến chuẩn quốc gia

Cây chè từ lâu đã trở thành biểu tượng của nông nghiệp Thái Nguyên, với hương vị đặc trưng được hình thành từ điều kiện khí hậu, thổ nhưỡng riêng có và kỹ thuật chế biến truyền thống. Để đạt chuẩn OCOP 5 sao cấp quốc gia, sản phẩm cần có chất lượng vượt trội, bảo đảm tính minh bạch, khả năng truy xuất nguồn gốc và đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của thị trường.

Hơn 10 năm gắn bó với nông sản địa phương, anh Tống Văn Viện, Giám đốc Hợp tác xã (HTX) nông sản Phú Lương, nhận thấy muốn đi xa, sản phẩm phải được nâng tầm toàn diện, từ chất lượng đến thương hiệu. Ngay từ khi thành lập, HTX đã xây dựng quy trình sản xuất theo tiêu chuẩn hữu cơ, vận hành mô hình tuần hoàn khép kín.

Phụ phẩm nông nghiệp và chăn nuôi được tận dụng, ủ men vi sinh trong 6 tháng để tạo phân hữu cơ giàu dinh dưỡng, thay thế phân bón hóa học. Toàn bộ quy trình được số hóa, quản lý bằng nhật ký điện tử FaceFarm, bảo đảm minh bạch và truy xuất nguồn gốc. Nhờ đó, sản phẩm trà tôm nõn Hương Quê được công nhận OCOP 5 sao vào cuối năm 2025.

Một phiên livestream tiêu thụ các sản phẩm OCOP của tỉnh Thái Nguyên thu hút hàng nghìn lượt người xem, đặt mua hàng.

Anh Tống Văn Viện, chia sẻ: Định hướng ngay từ đầu của chúng tôi là phát triển nông nghiệp theo hướng bền vững, minh bạch và giá trị cao. Quá trình xây dựng thương hiệu gắn liền với canh tác hữu cơ và chuyển giao kỹ thuật cho các hộ liên kết, tạo nền tảng để sản phẩm tiếp cận thị trường lớn.

Từ diện tích thí điểm 1ha ban đầu, HTX nông sản Phú Lương đã mở rộng vùng nguyên liệu lên hơn 16ha, liên kết với nhiều hộ dân, tạo việc làm ổn định tại địa phương.

Chị Tống Thị Trang, thành viên HTX, chia sẻ: Trước đây, người dân chủ yếu bán chè nguyên liệu với giá bấp bênh. Khi tham gia HTX, được hỗ trợ kỹ thuật và bao tiêu sản phẩm, đầu ra ổn định hơn, giá trị cũng được nâng lên. Sản phẩm đạt OCOP 5 sao của đơn vị giúp tăng mức độ tin cậy và sức tiêu thụ trên thị trường.

Thái Nguyên được đánh giá là địa phương có nhiều dư địa phát triển sản phẩm OCOP, nhất là phân khúc chất lượng cao. Điều kiện tự nhiên phù hợp cho các cây trồng đặc sản như: Chè, dong riềng, nghệ, lúa gạo… tạo nền tảng hình thành nhiều sản phẩm đặc hữu.

Sản xuất trà tôm nõn Hương Quê đạt chuẩn OCOP 5 sao HTX nông sản Phú Lương (xã Hợp Thành).

Toàn tỉnh hiện có 10 sản phẩm OCOP 5 sao được công nhận. Trong đó có 2 sản phẩm miến là miến Việt Cường, miến dong Tài Hoan; 3 sản phẩm chế biến từ củ nghệ gồm Limited Nano Curcumin, Nano Curcumin, mật ong Nano Curcumin của Công ty CP Công nghệ Dược liệu Bắc Hà.

Các sản phẩm còn lại gồm chè đinh, chè tôm nõn của HTX chè Hảo Đạt; trà tôm nõn Hương Quê của HTX nông sản Phú Lương; nấm hương của Công ty TNHH Công nghệ sinh học Phú Gia; sản phẩm du lịch văn hóa dân tộc Tày tại Bản làng Thái Hải.

Tại xã Côn Minh, sản phẩm miến dong của HTX Tài Hoan được công nhận đạt OCOP 5 sao từ năm 2021. Từ cây dong riềng truyền thống, HTX đã áp dụng quy trình sản xuất hiện đại, kiểm soát chặt chẽ từng công đoạn, tạo ra sản phẩm đáp ứng tiêu chuẩn cao về an toàn thực phẩm, đồng thời giữ được hương vị đặc trưng. Danh hiệu OCOP 5 sao trở thành “tấm vé” giúp sản phẩm vươn ra thị trường quốc tế.

Bà Nguyễn Thị Hoan, Giám đốc HTX Tài Hoan, cho biết: Việc được hỗ trợ máy móc và chuyển giao kỹ thuật đã tạo điều kiện để đơn vị cải tiến sản xuất. Khi chất lượng được khẳng định, sản lượng tiêu thụ tăng, liên kết với người dân cũng được mở rộng, góp phần duy trì vùng nguyên liệu truyền thống.

Các sản phẩm OCOP của Thái Nguyên thu hút sự quan tâm của đông đảo người tiêu dùng tại các triển lãm, hội chợ, chương trình xúc tiến thương mại được tổ chức trong và ngoài tỉnh.

Thực tế cho thấy, khi đạt chuẩn 5 sao, sản phẩm nông sản có mức giá tăng khoảng 20%, thậm chí cao hơn ở phân khúc cao cấp. Quan trọng hơn là khả năng mở rộng thị trường. OCOP 5 sao tạo điều kiện để sản phẩm tham gia hệ thống phân phối hiện đại, tiếp cận thị trường xuất khẩu, đồng thời mở ra cơ hội phát triển du lịch trải nghiệm và dịch vụ nông thôn.

Tuy nhiên, đi cùng cơ hội là yêu cầu ngày càng cao. Việc duy trì chất lượng, đầu tư bao bì, quản trị sản xuất và thích ứng với thị trường đòi hỏi các chủ thể OCOP liên tục đổi mới. Tiêu chuẩn 5 sao vì vậy được xem là bước khởi đầu cho quá trình phát triển chuyên nghiệp, thay vì là đích đến cuối cùng.

Toàn tỉnh hiện có 10 sản phẩm được công nhận OCOP 5 sao, trong đó có 2 sản phẩm miến là miến Việt Cường và miến dong Tài Hoan. Trong ảnh: Sản xuất miến tại HTX miến Việt Cường (xã Đồng Hỷ).

Mở rộng quy mô, gia tăng giá trị

Trên cơ sở kết quả đã đạt được, Thái Nguyên đặt mục tiêu đến năm 2030 có 675 sản phẩm OCOP từ 3 sao trở lên, trong đó ít nhất 15 sản phẩm đạt 5 sao. Nhóm sản phẩm trà tiếp tục được xác định là trọng tâm, gắn với Nghị quyết số 11-NQ/TU của Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh về phát triển ngành chè giai đoạn 2025-2030, phấn đấu có ít nhất 6 sản phẩm đạt chuẩn cao nhất.

Theo ông Nguyễn Mỹ Hải, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường, Thái Nguyên hiện nằm trong nhóm 3 tỉnh dẫn đầu cả nước về số lượng sản phẩm OCOP 5 sao. Đây là lợi thế quan trọng để ngành nông nghiệp mở rộng quy mô sản xuất. Khi giá trị sản phẩm tăng, sản lượng tiêu thụ cũng tăng, tạo vòng quay thúc đẩy sản xuất phát triển.

Khách hàng chọn mua sản phẩm nấm của Công ty TNHH Công nghệ sinh học Phú Gia.

Để hiện thực hóa mục tiêu, tỉnh đang triển khai đồng bộ nhiều giải pháp, trong đó chú trọng thu hút đầu tư vào công nghiệp chế biến, nhất là chế biến sâu. Đây là khâu then chốt nhằm nâng cao giá trị gia tăng, giảm phụ thuộc vào xuất bán nguyên liệu thô.

Song song với đó, phát triển tiểu thủ công nghiệp gắn với bảo tồn nghề truyền thống tiếp tục được quan tâm. Các sản phẩm không chỉ tạo việc làm mà còn góp phần giữ gìn bản sắc văn hóa, yếu tố ngày càng được thị trường đánh giá cao.

Một hướng đi đáng chú ý là gắn sản phẩm OCOP với du lịch. Việc xây dựng làng nghề, điểm trải nghiệm giúp sản phẩm tiếp cận trực tiếp với du khách, mở rộng kênh tiêu thụ.

Mục tiêu đến năm 2030, Thái Nguyên sẽ công nhận thêm ít nhất 15 làng nghề, trong đó có 5 làng nghề gắn với phát triển du lịch. Chuyển đổi số giữ vai trò quan trọng trong toàn bộ quá trình này. Từ truy xuất nguồn gốc, quản lý sản xuất đến quảng bá, tiêu thụ sản phẩm đều cần được số hóa nhằm đáp ứng yêu cầu của thị trường hiện đại.

Nhân viên Công ty CP Công nghệ Dược liệu Bắc Hà đóng gói sản phẩm tinh bột nghệ.

Từ thực tế cho thấy, tiêu chuẩn OCOP 5 sao là hệ thống tiêu chí đánh giá sản phẩm, đồng thời tạo nền tảng để nông sản Thái Nguyên chuyển sang hướng sản xuất chuyên nghiệp, hiện đại. Từ những sản phẩm mang đậm dấu ấn bản địa, nông sản của tỉnh đang từng bước khẳng định vị thế trên thị trường trong nước và quốc tế.

Trong điều kiện hội nhập sâu rộng, việc duy trì chất lượng, xây dựng thương hiệu và thích ứng linh hoạt với thị trường sẽ quyết định khả năng phát triển lâu dài của sản phẩm OCOP.

Với định hướng rõ ràng và sự vào cuộc đồng bộ của chính quyền, doanh nghiệp, người dân, mục tiêu nâng tầm nông sản Thái Nguyên đang dần hiện thực hóa, góp phần mở ra không gian phát triển mới cho kinh tế nông thôn, nơi giá trị truyền thống tiếp tục được gìn giữ và lan tỏa.