Căng thẳng tại eo biển Hormuz: 'Cú sốc' năng lượng toàn cầu

Những diễn biến căng thẳng tại eo biển Hormuz trong những ngày gần đây đã khiến thị trường năng lượng thế giới rung chuyển. Các vụ tấn công tàu chở dầu, việc hàng trăm tàu thương mại phải neo đậu chờ đợi, cùng nguy cơ tuyến vận tải chiến lược này bị phong tỏa đã làm dấy lên lo ngại về một “cú sốc” nguồn cung năng lượng mới. Trong bối cảnh kinh tế toàn cầu vẫn đang đối mặt với nhiều bất ổn, bất kỳ sự gián đoạn kéo dài nào tại eo biển Hormuz đều có thể kéo theo những hệ lụy sâu rộng, từ giá dầu, lạm phát cho đến chuỗi cung ứng hàng hóa trên toàn cầu.

Vị trí eo biển Hormuz. Đồ họa: Tổng hợp

Nằm giữa Iran và Oman, eo biển Hormuz là tuyến hàng hải nối Vịnh Ba Tư với Vịnh Oman và Ấn Độ Dương. Mặc dù chỉ rộng khoảng 33km tại điểm hẹp nhất và mỗi làn tàu vận tải chỉ khoảng 3km, nhưng đây lại là một trong những “điểm nghẽn” chiến lược quan trọng nhất của hệ thống vận tải năng lượng toàn cầu. Theo số liệu của U.S. Energy Information Administration, mỗi ngày có khoảng 20 triệu thùng dầu thô và các sản phẩm nhiên liệu được vận chuyển qua eo biển này.

Không chỉ dầu mỏ, eo biển Hormuz còn là tuyến trung chuyển quan trọng đối với khí tự nhiên hóa lỏng (LNG). Theo các thống kê quốc tế, khoảng 20% thương mại LNG toàn cầu đi qua tuyến đường này, chủ yếu từ Qatar, một trong những nhà xuất khẩu LNG lớn nhất thế giới. Điều này đồng nghĩa với việc bất kỳ sự gián đoạn nào tại Hormuz đều có thể khiến nguồn cung năng lượng cho nhiều khu vực, đặc biệt là châu Á và châu Âu, bị ảnh hưởng trực tiếp.

Các quốc gia xuất khẩu dầu chủ chốt như Ả Rập Xê Út, Các tiểu vương quốc Ả Rập thống nhất, Kuwait, Iraq và Iran đều phụ thuộc phần lớn vào tuyến vận tải này để đưa dầu ra thị trường quốc tế. Theo ước tính của các tổ chức năng lượng quốc tế, hơn 80% lượng dầu đi qua Hormuz được xuất khẩu sang các nền kinh tế châu Á, trong đó các nước tiêu thụ lớn gồm Trung Quốc, Ấn Độ, Nhật Bản và Hàn Quốc.

Những diễn biến gần đây cho thấy nguy cơ đó không còn mang tính giả định. Theo các báo cáo quốc tế, xung đột Trung Đông đã khiến lưu lượng vận tải qua eo biển Hormuz giảm mạnh, trong khi nhiều tàu chở dầu buộc phải dừng hoạt động do rủi ro an ninh và chi phí bảo hiểm tăng vọt.

Thậm chí, theo đánh giá của Cơ quan Năng lượng quốc tế (IEA), cuộc khủng hoảng hiện nay có thể dẫn tới mức gián đoạn nguồn cung dầu lớn nhất trong lịch sử, với khoảng 8 triệu thùng dầu mỗi ngày bị ảnh hưởng, tương đương gần 8% nhu cầu toàn cầu.

Tác động của tình trạng này thể hiện rõ trên thị trường năng lượng. Giá dầu Brent đã có thời điểm vượt ngưỡng 100 USD/thùng khi các nhà đầu tư lo ngại nguồn cung bị thắt chặt. Cùng với đó, giá khí tự nhiên và chi phí vận tải biển cũng tăng mạnh. Khi chi phí năng lượng tăng, hệ quả không chỉ dừng lại ở ngành dầu khí mà còn lan sang nhiều lĩnh vực khác của nền kinh tế.

Các quốc gia vùng Vịnh đã cố gắng tìm cách giảm phụ thuộc vào Hormuz thông qua các tuyến đường ống thay thế. Tuy nhiên, năng lực của các tuyến đường này vẫn còn hạn chế so với lượng dầu khổng lồ đi qua Hormuz. Tổng công suất các tuyến đường ống thay thế của Ả Rập Xê Út và UAE chỉ khoảng 2,6-4,2 triệu thùng/ngày, tức chưa thể bù đắp hoàn toàn nếu eo biển bị phong tỏa.

Điều đó cho thấy thế giới vẫn phụ thuộc rất lớn vào tuyến hàng hải này. Thực tế, các chuyên gia năng lượng coi Hormuz là “điểm nghẽn chiến lược” quan trọng nhất của hệ thống cung ứng dầu mỏ toàn cầu. Khi một khu vực hẹp chỉ vài chục km lại phải gánh tới 20% nguồn cung năng lượng của thế giới, bất kỳ xung đột quân sự hay rủi ro an ninh nào tại đây đều có thể gây ra hiệu ứng dây chuyền trên quy mô toàn cầu.

Trong bối cảnh đó, eo biển Hormuz tiếp tục được xem là một trong những “điểm nóng” chiến lược có ảnh hưởng lớn nhất tới an ninh năng lượng toàn cầu. Nếu căng thẳng tại khu vực này được kiểm soát, thị trường năng lượng có thể sớm ổn định trở lại. Nhưng nếu xung đột leo thang và tuyến vận tải chiến lược này bị gián đoạn trong thời gian dài, thế giới có thể phải đối mặt với một “cú sốc” năng lượng mới, kéo theo những tác động sâu rộng đối với kinh tế và đời sống người dân trên toàn cầu.