Chè hoa vàng ở vùng đệ nhất danh trà

Xưa nay, Thái Nguyên luôn được biết đến là vùng “Đệ nhất danh trà”. Hương chè Thái Nguyên đã bay xa, đến với mọi miền của Tổ quốc. Bởi vậy, không ít người khá ngạc nhiên khi ở vùng trà trứ danh này còn có sự “hiện diện” của chè hoa vàng - thứ thảo dược quý, vốn thường chỉ dùng cho bậc vua chúa ngày xưa...

Dược liệu quý mang nhiều dưỡng chất

Chè hoa vàng mọc tự nhiên trong rừng thường là cây bụi hay cây gỗ nhỏ, chỉ cao từ 3 đến 6m. Vỏ cây trắng, xám, mịn, hay mọc ở nơi có độ ẩm cao, khí hậu mát mẻ. Những bông hoa chè có màu vàng rực rỡ, cánh hoa trong mờ, mọc đơn hay theo từng chùm ở nách lá. Với vẻ đẹp tuyệt vời của hoa và lá, chè hoa vàng được mệnh danh là “nữ hoàng” của tất cả các loại chè.

Cây chè hoa vàng thường mọc tự nhiên trong rừng.

Điều thú vị là bất kỳ mùa nào trong năm cũng có thể thu hoạch lá và búp mà không hề ảnh hưởng tới dược tính của chè hoa vàng. Tuy nhiên, hoa mới là bộ phận có giá trị nhất của cây chè hoa vàng. Chắt chiu dưỡng chất từ đất, từ nước, chè hoa vàng bung nở những nụ hoa bắt mắt từ mùa đông đến mùa xuân và thường được thu hoạch nhiều nhất vào tháng 3, tháng 4 hằng năm. Đây chính là thời điểm hoa có đầy đủ các dưỡng chất nhất.

Hoa chè có thể dùng được cả khi tươi hoặc lúc đã sấy khô. Dù vậy, để có thể dùng được quanh năm, khi vào mùa thu hoạch, người ta sẽ hái những bông hoa về phơi, sấy để bào chế thành trà hoa vàng khô. Phải 10kg hoa chè khô mới được 1kg trà khô, nhưng đổi lại thì giá bán của chè hoa vàng sau khi sấy khô thường rất cao.

Được mệnh danh là “nữ hoàng” của các loại chè, cây, lá và đặc biệt là hoa của loại chè này có chứa hơn 400 hoạt chất, trong đó những thành phần dược chất chiếm tỷ lệ cao gồm Selenium, Tea polyphenon, Saponin.

Trong y học cổ truyền, thức trà quý này được đánh giá có hương thơm dịu nhẹ, thoang thoảng, vị ngọt, tính bình. Chúng được quy vào ba kinh là thận, cân và tâm. Nhờ tính vị đó, dược liệu này có công dụng trong việc ngăn ngừa một số bệnh lý như hỗ trợ quá trình điều trị u ác tính, ngăn ngừa một số bệnh ung thư; làm giảm nguy cơ tai biến mạch mãu não, đột quỵ và điều trị chứng huyết áp cao hiệu quả; giảm cholesterol trong máu, ngăn ngừa bệnh về tim mạch.

Không những vậy, uống lại chè này còn giúp thanh nhiệt, thanh lọc cơ thể khỏi những chất độc, hỗ trợ điều trị các bệnh lý về gan; hỗ trợ điều trị bệnh tiểu đường; tăng cường sức đề kháng và kéo dài tuổi thọ ở người cao tuổi. Cùng với chế độ ăn uống phù hợp, dùng trà hoa vàng còn có tác dụng kiểm soát cân nặng, giảm cân.

Các nghiên cứu trong y học hiện đại đã chỉ ra rằng, trà hoa vàng có những thành phần, dưỡng chất có lợi cho sức khỏe nên ngoài việc ngăn ngừa, hỗ trợ điều trị một số bệnh lý, cây dược liệu quý này còn có tác dụng ức chế gốc tự do, chống oxy hóa, cân bằng chuyển hóa rất hiệu quả. Trà còn chứa hoạt chất EGCG có tác dụng mạnh gấp 200 lần so với vitamin E, ức chế sạm da hiệu quả gần 90%. Bởi vậy, trà hoa vàng đang được nhiều chị em “săn lùng” với mong muốn cải thiện làn da và sắc đẹp, nhất là khi cách pha, dùng trà khá tiện lợi…

Tiền năng phát triển cây “nữ hoàng” ở đất Thái

Với Thái Nguyên, các nhà nghiên cứu và cả người dân đã bắt gặp loại cây này ở các khu rừng nằm ven dãy Tam Đảo thuộc địa phận một số xã của huyện Đại Từ cũ, nay là Vạn Phú, La Bằng… Ngoài ra, tại nhiều khu rừng ở Định Hóa, Võ Nhai, La Hiên, Phú Lương và một số xã phía Bắc của tỉnh… cũng xuất hiện những cây chè hoa vàng quý giá. Theo đó, Thái Nguyên có một số loài chè hoa vàng như: Trà vàng lá dây, trà vàng nhiều lông, trà vàng phan, trà vàng Tam Đảo…

Nhận thấy giá trị từ cây được coi là “nữ hoàng” của các loại chè, một số mô hình trồng chè hoa vàng đã xuất hiện tại Thái Nguyên. Đơn cử như mô hình trồng cây chè hoa vàng của ông Triệu Văn Đồng, dân tộc Dao, xã Trại Cau. Bắt đầu lấy giống trên rừng về trồng trong vườn nhà từ năm 2018, đến nay, ông đã tích lũy được không ít kinh nghiệm trồng và nhân giống được khoảng 300 cây chè hoa vàng. Từ mô hình của ông Triệu Văn Đồng, nhiều hộ dân trong xã cũng đã học theo và nhân lên được trên 2.000 cây.

Theo chia sẻ của ông Triệu Văn Đồng, vùng đất Trại Cau có 5 loại chè hoa vàng, trong đó có 2 loại lá to và lá nhỏ được trồng nhiều hơn cả. Không chỉ góp phần bảo tồn giống chè quý hiếm, chè hoa vàng mang lại nguồn thu nhập khá cho các hộ dân nơi đây khi hoa chè vàng sấy lạnh trên thị trường đang có giá trên dưới 15 triệu đồng/kg; lá khô được bán với giá 200 nghìn đồng/kg. Ngoài ra, người dân còn có nguồn thu từ việc nhân giống chè xuất bán cho bà con trong tỉnh và cả tư thương Trung Quốc. 

Rõ ràng, Thái Nguyên có nhiều tiềm năng để phát triển cây chè hoa vàng. Tuy nhiên, hiện vẫn chỉ có số ít hộ dân phát triển chè hoa vàng theo hướng tự phát. Các cấp, ngành chức năng của tỉnh vẫn đang bỏ ngỏ việc khai thác lợi thế này.

Đáng nói, dù dư địa phát triển rộng lớn, Thái Nguyên vẫn chưa có các khu vực nhân giống chè hoa vàng do Nhà nước đầu tư. Đặc biệt, trên địa bàn tỉnh chưa có các trang trại chè hoa vàng cũng như khu sinh thái, vườn dược liệu, vườn chè hoa vàng quy mô lớn. Các vườn chè quy mô hộ vẫn chưa có các sản phẩm từ chè hoa vàng như một số tỉnh bạn đã làm. Bởi vậy, đã đến lúc, các cấp, ngành chức năng của Thái Nguyên cần có cái nhìn đúng đắn về việc phát triển loại cậy được xem là “nữ hoàng” của các loại chè theo quy mô lớn, bền vững và có quy hoạch bài bản..