Buổi sáng ở Côn Minh rộn ràng hơn bởi tiếng Then. Giữa chương trình văn nghệ của xã, tiếng đàn Tính khi khoan thai, khi réo rắt hòa cùng lời ca mộc mạc của những thành viên cao tuổi. Không cần sân khấu lớn, không cần ánh đèn rực rỡ, những làn điệu quen thuộc vẫn đủ sức níu người xem đến hết tiết mục.
Mỗi dịp hè đến, tại thôn Bằng Lãng, xã Chợ Đồn, lớp học hát then, đàn tính của nghệ nhân dân gian Văn Tiến Khởi lại rộn ràng tiếng đàn, lời hát của các em nhỏ.
Giữa căn nhà văn hóa nhỏ bên triền núi Yên Trạch, tiếng hát Then, đàn Tính vẫn đều đặn ngân lên mỗi tuần. Có những mái đầu đã bạc, có ngón tay trẻ thơ còn vụng về trên dây đàn. Họ gặp nhau trong những buổi sinh hoạt, truyền cho nhau từng câu Then, nhịp đàn, để một di sản không chỉ được gìn giữ mà còn tiếp tục sống trong cộng đồng.
Giữa nhịp sống công nghiệp hối hả, di sản hát Then của người Tày-Nùng tại Thái Nguyên cũng đang đối diện với nguy cơ đứt gãy.
Liên hoan hát Then - đàn Tính online năm 2026 do Liên chi hội Di sản văn hóa Then Việt Nam phối hợp với UBND xã Cẩm Giàng tổ chức mới đây là hoạt động kết nối những người yêu Then và lan tỏa giá trị của loại hình dân ca đặc sắc này đến công chúng.
Khi nhiều gia đình đã quây quần bên mâm cơm tối hay nghỉ ngơi thì tại Nhà văn hóa tổ dân phố 11A, phường Bắc Kạn lại vang lên tiếng đàn Tính, lời Then từ lớp học mới mở trong dịp hè.
Ở xóm Nà Chát, xã Lam Vỹ, có một người đàn ông đã dành trọn tình yêu và tâm huyết cho những làn điệu Then, tiếng đàn Tính của dân tộc Tày, Nùng. Đó là ông Lưu Sùng Đông.
Chiều muộn, sân Trường Tiểu học và Trung học cơ sở Nông Thượng (phường Bắc Kạn) vẫn vang lên tiếng tính, lời then...
Hành trình chế tác cây đàn tính 12 dây của nghệ nhân Dương Văn Thục giống như một khúc then trầm, sâu lắng và đầy nỗi niềm với di sản dân tộc.
Múa chầu trong diễn xướng then của người Tày có lịch sử lâu đời, gắn bó mật thiết với sự hình thành và phát triển của hát then, đàn tính.
Thời gian qua, hát then, đàn tính của người Tày - Nùng nói riêng và các làn điệu dân ca dân tộc nói chung vẫn được đồng bào các dân tộc ở Thái Nguyên gìn giữ.
Then có thể "chill", Then có thể "Rap" và Then có thể vươn ra thế giới! Đó chính là cách mà Xuân Bách - một giảng viên, nghệ sĩ trẻ - đang định nghĩa lại văn hóa truyền thống.
Nhiều nghệ nhân vừa biểu diễn then, vừa tự làm đàn tính để phục vụ sinh hoạt văn hóa của cộng đồng tạo thêm thu nhập và cải thiện đời sống cho gia đình.
Bên bếp lửa sàn, Nghệ nhân Nhân dân Hoàng Thị Bích Hồng ôm cây đàn Tính vào lòng như giữ báu vật. Bà chia sẻ: Cây đàn tính và hát Then là một phần cuộc sống của tôi. Và tôi mang cuộc sống, tâm hồn mình trao truyền cho thế hệ trẻ. Với tôi, đó là hạnh phúc...
Giữa bộn bề của cuộc sống, vẫn có một góc nhỏ yên bình nơi tiếng đàn Tính, lời Then cất lên, vừa góp phần giữ gìn bản sắc văn hóa...
Trong công cuộc đổi mới, Thái Nguyên đã có nhiều giải pháp phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi.
Chị Mã Thị Dạy (người dân tộc Tày ở xã Phủ Thông, tỉnh Thái Nguyên) đã và đang lặng thầm góp phần lan tỏa di sản quê hương qua từng đường kim mũi chỉ, tiếng đàn Tính.
Hát Then là một loại hình nghệ thuật dân gian độc đáo, kết hợp giữa lời ca và âm nhạc. Hát Then thường được biểu diễn trong các dịp lễ lớn như cầu mùa, cầu an, lễ Cấp sắc, hay trong những buổi sinh hoạt cộng đồng.
Ông Đào Văn Hợi, ở xóm Cây Thống, xã Phúc Lương, dành trọn tâm huyết một đời để giữ gìn hát Then, đàn Tính.
Lời hát Then của đồng bào Tày, Nùng được ví là biểu trưng đời sống văn hóa, tinh thần của cư dân trong vùng Việt Bắc.
