Giảm áp lực mùa thi

Chỉ thị số 20/CT-TTg vừa được Thủ tướng Chính phủ ban hành về tổ chức Kỳ thi tốt nghiệp THPT và tuyển sinh đại học, giáo dục nghề nghiệp năm 2026, tiếp tục nhấn mạnh yêu cầu “giữ ổn định, giảm áp lực, giảm chi phí”, đồng thời bảo đảm tính trung thực, khách quan và đánh giá đúng năng lực học sinh.

Thực tế nhiều năm qua cho thấy, áp lực của học sinh cuối cấp không chỉ đến từ Kỳ thi tốt nghiệp THPT. Một học sinh có thể đồng thời ôn thi tốt nghiệp, chuẩn bị hồ sơ xét học bạ, tham gia kỳ thi đánh giá năng lực, đánh giá tư duy, thậm chí chạy đua với các chứng chỉ ngoại ngữ.

Sự đa dạng trong phương thức tuyển sinh về mặt tích cực giúp mở rộng cơ hội lựa chọn, nhưng ở chiều ngược lại cũng khiến nhiều gia đình rơi vào vòng xoáy ôn luyện kéo dài, tốn kém cả thời gian lẫn chi phí. Trong khi đó, không ít trường đại học tiến hành thay đổi tổ hợp, cách quy đổi điểm hoặc phương thức xét tuyển sát thời điểm tuyển sinh.

Bởi vậy, yêu cầu giảm áp lực, giảm chi phí chỉ thực sự có ý nghĩa nếu được cụ thể hóa bằng những giải pháp đồng bộ hơn trong tuyển sinh. Đó là việc tổ chức kỳ thi an toàn, tinh giản thủ tục hành chính, hạn chế tình trạng thay đổi phương thức xét tuyển quá sát thời điểm đăng ký, minh bạch cách quy đổi điểm và giảm sự phức tạp trong tổ hợp xét tuyển.

Một điểm đáng chú ý khác là yêu cầu xây dựng đề thi có độ phân hóa phù hợp, đánh giá đúng năng lực học sinh. Đây là bài toán không dễ trong bối cảnh kỳ thi hiện nay vẫn đồng thời gánh nhiều mục tiêu, vừa xét tốt nghiệp, vừa cung cấp dữ liệu cho tuyển sinh đại học. Nếu đề thi quá dễ, khả năng sàng lọc sẽ hạn chế; nhưng nếu độ phân hóa bị đẩy quá cao, áp lực học thêm và luyện thi sẽ lập tức gia tăng.

Xã hội chờ đợi một kỳ thi đáng tin cậy hơn, thể hiện ở chất lượng đề thi, khâu chấm thi, tính minh bạch dữ liệu và khả năng phản ánh tương đối đúng năng lực học sinh sau 12 năm học phổ thông. Chỉ thị số 20/CT-TTg yêu cầu đẩy mạnh chuyển đổi số, đăng ký dự thi trực tuyến 100%, cấp bằng số và chuẩn bị lộ trình thi trên máy tính cũng cho thấy ngành Giáo dục đang từng bước thích ứng với yêu cầu quản trị hiện đại. Tuy nhiên, cùng với lợi ích về hiệu quả và minh bạch, quá trình này cũng đặt ra không ít thách thức về hạ tầng kỹ thuật, an ninh dữ liệu và khoảng cách tiếp cận công nghệ giữa các vùng miền.

Có thể thấy, Chỉ thị số 20/CT-TTg không đưa ra những thay đổi mang tính “xoay trục”, mà thiên về siết lại kỷ cương và ổn định hệ thống trong bối cảnh giáo dục đã trải qua nhiều năm cải cách liên tục. Với một kỳ thi quốc gia tác động tới hàng triệu học sinh và gia đình, sự ổn định đôi khi chính là điều kiện quan trọng để tạo dựng niềm tin xã hội. Điều học sinh cần là một kỳ thi an toàn, nghiêm túc, cùng môi trường thi cử bớt áp lực, minh bạch và đủ công bằng để mọi nỗ lực học tập được ghi nhận đúng giá trị.