Chuyển đổi sản xuất để gia tăng giá trị nông sản

Sự phát triển công nghiệp và các khu đô thị của tỉnh Thái Nguyên trong những năm gần đây khiến diện tích đất trồng trọt ngày càng bị thu hẹp. Nhiều năm liên tiếp xảy ra bão lụt gây thiệt hại đáng kể về cây trồng, vật nuôi và hạ tầng sản xuất nông nghiệp cũng ảnh hưởng trực tiếp đến sản xuất. Trong bối cảnh khó khăn đó, nhờ sự chỉ đạo quyết liệt của các cấp chính quyền cùng tinh thần chủ động, linh hoạt của người dân, ngành nông nghiệp tỉnh đã từng bước phục hồi sản xuất, đồng thời nâng cao giá trị, góp phần tăng thu nhập cho người dân.

Tập trung chuyển đổi cơ cấu cây trồng

Toàn tỉnh hiện có khoảng 150.000ha đất sản xuất nông nghiệp. Trong đó, diện tích cấy lúa gần 85.000ha, chè trên 24.000ha, rau màu gần 22.000ha, cây ăn quả khoảng 22.000ha... Năm 2025, giá trị sản xuất nông, lâm nghiệp và thủy sản của tỉnh đạt 21.028,8 tỷ đồng, tăng 1,95% so với năm 2024. Đây là năm tỉnh phải chịu hậu quả nặng nề của cơn bão số 11, ảnh hưởng không nhỏ đến diện tích cây trồng.

Kết quả này phản ánh hiệu quả trong công tác điều hành, đồng thời cho thấy sự chuyển biến tích cực trong tư duy sản xuất của người dân theo hướng hàng hóa, liên kết và bền vững.

Để nâng cao giá trị trên một đơn vị diện tích đất canh tác, Thái Nguyên tập trung chuyển đổi cơ cấu giống cây trồng. Trong đó, chè là cây trồng nổi bật. Nếu như trước đây, trên khắp các đồi, nương chè của tỉnh, diện tích chè trung du chiếm tỷ lệ khá lớn thì sau nhiều năm tích cực chuyển đổi, tỷ lệ này chỉ còn rất ít, thay vào đó là các giống chè lai cho năng suất cao hơn nhiều.

Cũng như nhiều địa phương khác, xóm Tân Lập, xã Phú Xuyên trước đây chủ yếu trồng chè trung du, thì đến nay 100% diện tích đã được thay thế bằng các giống chè lai, như: LDP1, Bát Tiên, Lục Vân Tiên...

Ông Lưu Quyết Thắng, Phó Chủ tịch UBND xã Phú Xuyên, cho biết: Nhờ thay thế giống cũ bằng các giống chè lai, năng suất và sản lượng chè những năm gần đây của xã không ngừng tăng. Đời sống người dân từ chỗ đa phần là hộ nghèo, đến nay thu nhập bình quân đạt khoảng 40 triệu đồng/người/năm, tỷ lệ hộ khá, giàu chiếm trên 70%, tất cả đều nhờ cây chè.

Không riêng Tân Lập, người trồng chè trong toàn tỉnh những năm gần đây đã nhận thức rõ chuyển đổi giống chè là giải pháp hiệu quả để nâng năng suất, sản lượng. Hiện sản lượng chè búp tươi toàn tỉnh ước đạt 282,6 nghìn tấn/năm.

Cùng với cây chè, cây lúa cũng có nhiều thay đổi trong cơ cấu giống. Những ngày này, trên khắp các cánh đồng trong tỉnh, diện tích lúa xuân đang giai đoạn làm đòng. Theo thống kê, diện tích lúa xuân năm nay đạt trên 30.000ha.

Trước diễn biến thời tiết phức tạp, ngành Nông nghiệp tỉnh đã chỉ đạo Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật phối hợp với các địa phương triển khai cấy hết diện tích, bảo đảm khung thời vụ để lúa trỗ vào thời điểm thuận lợi, hạn chế rủi ro do rét muộn. Cơ cấu giống lúa tiếp tục được định hướng theo hướng tăng tỷ lệ giống mới, giống chất lượng cao và các giống đặc sản.

Cùng với chè và lúa, thời gian gần đây, nông dân trong tỉnh cũng mở rộng diện tích các loại cây trồng cho hiệu quả kinh tế cao như rau màu và cây ăn quả. Tận dụng lợi thế về đất đai, khí hậu, nhiều hộ dân và hợp tác xã tại xã Hiệp Lực đã mạnh dạn đưa các loại rau và dưa lưới vào sản xuất. Một trong những mô hình tiên phong, đem lại hiệu quả kinh tế cao là của gia đình anh Nông Văn Thành, ở thôn Nà Nạc.

Anh Nông Văn Thành, cho biết: Năm 2017, gia đình tôi đầu tư 600 triệu đồng làm nhà lưới để trồng dưa lưới. Thời điểm đó, việc bỏ ra số vốn lớn để đưa loại cây này về trồng tại xã vùng cao còn khá mới mẻ và nhiều rủi ro. Dù gặp khó khăn về vốn, kỹ thuật và thị trường, nhưng gia đình vẫn kiên trì phát triển mô hình. Đến nay, diện tích nhà lưới đã mở rộng lên 3.000m2, sản phẩm dưa lưới được chứng nhận OCOP 3 sao cấp tỉnh và đang chuẩn bị mở rộng thêm 2.000m2 trong thời gian tới. Điều đáng mừng là mô hình này đã được nhân rộng tại địa phương.

Đẩy mạnh ứng dụng khoa học vào sản xuất

Song song với việc đưa các giống cây trồng có năng suất, chất lượng vào sản xuất, việc ứng dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật theo quy trình an toàn, hữu cơ ngày càng được coi trọng và mở rộng. Các vùng sản xuất an toàn, rau hữu cơ tiếp tục phát triển, gắn với xây dựng sản phẩm OCOP. Điều này vừa đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của thị trường về chất lượng nông sản, nâng giá trị sản phẩm, vừa góp phần bảo vệ môi trường và sức khỏe người tiêu dùng.

Việc ứng dụng khoa học kỹ thuật vào sản xuất không chỉ giúp duy trì sản lượng mà còn cải thiện rõ rệt chất lượng nông sản. Nhiều sản phẩm của tỉnh đã đạt tiêu chuẩn OCOP, như: Chè, bưởi, cam, rau... Qua đó từng bước xây dựng thương hiệu, mở rộng thị trường tiêu thụ ra quốc tế, đồng thời nâng cao giá trị gia tăng cho nông sản địa phương.

Thực tế cho thấy, trên địa bàn tỉnh đã xuất hiện nhiều mô hình nông nghiệp áp dụng quy trình sản xuất khép kín, không sử dụng hóa chất, nâng giá trị sản phẩm lên nhiều lần so với phương thức truyền thống. Nhờ đó, giá trị cây trồng tiếp tục tăng, đời sống và thu nhập của người dân nông thôn từng bước được cải thiện.

Tỉnh phấn đấu đến năm 2030, giá trị sản xuất nông, lâm nghiệp và thủy sản tăng bình quân 4%/năm; giá trị sản phẩm trên 1ha đất trồng trọt đạt 150 triệu đồng/năm. Cùng với đó, Thái Nguyên đặt mục tiêu có 675 sản phẩm OCOP đạt từ 3 sao trở lên, thu nhập người dân nông thôn tăng 1,8 lần so với năm 2025...

Để đạt được những mục tiêu trên, Thái Nguyên đang tập trung cơ cấu lại ngành nông nghiệp, phát triển các vùng sản xuất hàng hóa tập trung, đẩy mạnh ứng dụng khoa học công nghệ và chuyển đổi số, góp phần nâng cao giá trị sản phẩm, cải thiện đời sống người dân khu vực nông thôn.