Từ 'vùng công nghiệp' đến khát vọng 'trung tâm đổi mới sáng tạo'

Có thời điểm, lợi thế phát triển của một địa phương được đo bằng tài nguyên, vị trí địa lý hay quy mô đất đai. Nhưng trong kỷ nguyên số, thước đo ấy đang thay đổi. Dữ liệu trở thành tài nguyên mới, công nghệ trở thành động lực mới và đổi mới sáng tạo trở thành năng lực cạnh tranh cốt lõi. Với Thái Nguyên - địa phương đang bước vào giai đoạn phát triển mới sau hợp nhất - câu chuyện không còn là tăng trưởng nhanh hay chậm, mà là tăng trưởng bằng động lực nào để đủ sức đi xa và phát triển bền vững. 

Mở ra đường băng tăng trưởng mới

Những năm gần đây, Thái Nguyên liên tục nằm trong nhóm địa phương có tốc độ tăng trưởng cao, là trung tâm công nghiệp của vùng trung du, miền núi phía Bắc. Song phía sau những con số tăng trưởng vẫn đặt ra một bài toán: Khi dư địa cũ dần thu hẹp, đâu sẽ là động lực mới?

Nếu như trước đây, tăng trưởng chủ yếu dựa vào dòng vốn đầu tư, lợi thế lao động và vị trí địa lý thì hiện nay những yếu tố ấy đang dần chạm ngưỡng. Một mô hình phát triển muốn đi xa hơn cần một nền tảng khác: khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và dữ liệu. Sự thay đổi này không đơn thuần là thay vài phần mềm, số hóa vài quy trình hay ứng dụng thêm công nghệ mới mà là sự thay đổi tư duy phát triển.

Phát biểu tại các cuộc họp Ban Chỉ đạo về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số tỉnh Thái Nguyên, đồng chí Trịnh Xuân Trường, Ủy viên Trung ương Đảng, Bí thư Tỉnh ủy, Trưởng Ban chỉ đạo nhiều lần nhấn mạnh: “Thái Nguyên phải coi khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là động lực đột phá mới, tạo nền tảng cho tăng trưởng nhanh và bền vững; lấy hiệu quả thực chất làm thước đo, chuyển mạnh từ tư duy quản lý sang tư duy kiến tạo phát triển”. Đó không chỉ là định hướng mà là yêu cầu phát triển.

Nếu ví chuyển đổi số như một hành trình, thì hạ tầng chính là đường băng để cất cánh. Nhìn từ các chỉ số hiện nay, Thái Nguyên đã bước đầu tạo dựng nền móng tương đối vững.

Toàn tỉnh hiện có hơn 3.300 vị trí phát sóng với trên 6.200 trạm BTS; tỷ lệ phủ sóng đạt 99,8% dân số; khoảng 79% dân số được phủ sóng 5G; hạ tầng cáp quang phủ toàn bộ đơn vị hành chính cấp xã và đạt 99,5% dân số.

Chuyển đổi số trong khu vực công cũng đang tạo ra sự thay đổi rõ nét. Thái Nguyên hiện thường xuyên nằm trong nhóm 10 địa phương dẫn đầu cả nước về phục vụ người dân và doanh nghiệp; tỷ lệ hồ sơ trực tuyến đạt trên 96%.

Nếu trước kia, người dân phải đi lại nhiều lần để hoàn thiện một thủ tục hành chính, thì nay nhiều quy trình đã được xử lý trên môi trường số. Sự thay đổi không chỉ ở tốc độ giải quyết công việc mà còn ở tư duy phục vụ.

Điều đáng nói là quá trình này không dừng ở khu vực công. Tại Hội thảo khoa học về phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số tỉnh Thái Nguyên giai đoạn 2026-2030, ông Hoàng Văn Thiên, Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ tỉnh Thái Nguyên, cho rằng: Chuyển đổi số không phải đưa công nghệ vào cho hiện đại hơn, mà quan trọng nhất là phải tạo ra thay đổi thực chất trong phương thức quản trị, sản xuất và đời sống xã hội. Mục tiêu cuối cùng là nâng cao năng suất, hiệu quả và tạo ra giá trị mới.

Quan điểm này phản ánh khá rõ điều Thái Nguyên đang hướng đến: chuyển đổi số không chạy theo hình thức mà phải tạo ra sản phẩm cụ thể, kết quả cụ thể.

Hình thành hệ sinh thái đổi mới sáng tạo

Trong thời gian qua, Thái Nguyên đã tập trung lãnh đạo, chỉ đạo triển khai nhiều nhiệm vụ quan trọng nhằm cụ thể hóa Nghị quyết số 57, ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị. Tỉnh đã ban hành Chương trình hành động thực hiện Nghị quyết; thành lập Ban Chỉ đạo cấp tỉnh; ban hành nhiều chương trình, đề án, kế hoạch nhằm thúc đẩy phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trên địa bàn tỉnh. 

Trung tâm dữ liệu của tỉnh bước đầu được hình thành; nền tảng tích hợp, chia sẻ dữ liệu tiếp tục được nâng cấp, hoàn thiện; nhiều hệ thống thông tin dùng chung được triển khai phục vụ quản lý, điều hành và cung cấp dịch vụ công.

Tuy nhiên, hạ tầng chỉ là điều kiện cần. Yếu tố quyết định lại nằm ở khả năng biến hạ tầng thành năng suất và biến công nghệ thành giá trị thực. Hiện nay, một trong những điểm nghẽn lớn được tỉnh chỉ ra là nhân lực chất lượng cao còn thiếu; dữ liệu vẫn phân tán; nhiều doanh nghiệp nhỏ và vừa còn hạn chế khả năng hấp thụ công nghệ. Thực tế này thể hiện rất rõ ở khu vực doanh nghiệp.

Ông Hoàn Văn Tuấn, Giám đốc Hợp tác xã trà sạch Phú Đô - một trong những HTX luôn đi tiên phong trong việc ứng dụng công nghệ số vào sản xuất và quảng bá thương hiệu sản phẩm, chia sẻ: Ban đầu chúng tôi nghĩ chuyển đổi số là chi phí. Nhưng khi đưa hệ thống quản lý đơn hàng, truy xuất nguồn gốc và bán hàng trên nền tảng số vào vận hành, thời gian xử lý công việc giảm đáng kể, chi phí quản lý giảm, thị trường mở rộng hơn.

Câu chuyện ấy cho thấy một điều: công nghệ chỉ phát huy giá trị khi đi vào bài toán cụ thể. Đó cũng là lý do Thái Nguyên đang đặt mục tiêu hình thành hệ sinh thái đổi mới sáng tạo mở, với sự tham gia của Nhà nước, trường đại học và doanh nghiệp. Việc thành lập Trung tâm Đổi mới sáng tạo vùng cùng cơ chế liên kết giữa tỉnh với Đại học Thái Nguyên được kỳ vọng tạo ra không gian kết nối mới giữa nghiên cứu, đào tạo và ứng dụng thực tiễn.

Có thể thấy, hành trình chuyển đổi số của Thái Nguyên hôm nay không chỉ là câu chuyện của công nghệ. Đó là hành trình thay đổi cách nghĩ, cách làm và cách phát triển. Bởi trong cuộc cạnh tranh hiện nay, địa phương đi nhanh chưa chắc là địa phương nhiều tài nguyên nhất. Mà có thể là địa phương biết biến dữ liệu thành nguồn lực, biến đổi mới sáng tạo thành sức mạnh và biến khát vọng phát triển thành hành động.

Và ở thời điểm này, Thái Nguyên đang đứng trước cơ hội để bước sang một quỹ đạo tăng trưởng mới - tăng trưởng không chỉ bằng quy mô, mà bằng chất lượng và tri thức.