Chủ động phòng, chống thiên tai, xây dựng thế trận phòng thủ dân sự vững chắc

Những tháng đầu năm 2026, thời tiết trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên tiếp tục diễn biến cực đoan. Mưa lớn xuất hiện trái quy luật, ngập úng tại phường trung tâm… tác động trực tiếp đến đời sống nhân dân và hoạt động phát triển kinh tế - xã hội địa phương. Chủ động từ sớm, từ xa, xây dựng thế trận phòng thủ dân sự vững chắc trở thành yêu cầu cấp thiết nhằm hạn chế thấp nhất thiệt hại do thiên tai gây ra.

Hàng trăm cán bộ, chiến sĩ gia cố đê sông Cầu (do ảnh hưởng mưa bão số 11), đoạn qua phường Phan Đình Phùng.

Nhìn lại ảnh hưởng từ đợt mưa bão số 11 (MATMO) xảy ra vào đầu tháng 10-2025, có thể thấy rõ tính chất khốc liệt, bất thường của thiên tai. Lượng mưa phổ biến từ 250-400 mm, có nơi vượt 700mm đã khiến mực nước sông Cầu dâng cao vượt báo động 3 gần 3 mét. Lũ lên nhanh trong đêm, gây ngập lụt nghiêm trọng tại 54 xã, phường, ảnh hưởng tới khoảng 200.000 hộ dân. Toàn tỉnh có 7 người thiệt mạng, 3 người bị thương; thiệt hại tài sản ước tính hơn 12.600 tỷ đồng. Gần 70.000 ngôi nhà bị ngập, hàng trăm công trình hạ tầng bị hư hại, hàng chục nghìn héc-ta hoa màu bị tàn phá.

Với phương châm “4 tại chỗ”, gần 57.000 lượt cán bộ, chiến sĩ Bộ Chỉ huy Quân sự (CHQS) tỉnh cùng hàng nghìn phương tiện đã được huy động tham gia khắc phục hậu quả. Các sở chỉ huy tiền phương tại những khu vực trọng điểm nhanh chóng được thiết lập và trực tiếp điều hành, hiệp đồng các lực lượng ứng phó. Hình ảnh hàng nghìn cán bộ, chiến sĩ xuyên đêm bám địa bàn, gia cố đê, di dời người và tài sản, cứu hộ cứu nạn; giúp dân thu gom rác thải, tiêu độc khử trùng, dựng lại nhà cửa, sớm ổn định đời sống sau thiên tai... trở thành điểm tựa vững chắc trong lòng nhân dân. 

Từ thực tiễn đó, tỉnh Thái Nguyên rút ra nhiều bài học kinh nghiệm quan trọng. Trong đó, nổi bật là yêu cầu phải chủ động trong công tác tham mưu, chỉ đạo; linh hoạt trong tổ chức lực lượng; phát huy hiệu quả phương châm “4 tại chỗ” và đặc biệt là nâng cao vai trò của nhân dân trong phòng, chống thiên tai.

Năm 2026, trước nguy cơ thời tiết cực đoan tiếp tục gia tăng, tỉnh đã triển khai nhiều giải pháp quyết liệt, mang tính lâu dài. Một trong những điểm nhấn là việc khẩn trương đầu tư, xây dựng các công trình chống ngập tại các phường trung tâm - nơi tập trung đông dân cư và hệ thống hạ tầng dễ bị tổn thương khi mưa lớn xảy ra.

Hàng loạt dự án cải tạo, nâng cấp hệ thống thoát nước, xây dựng hồ điều hòa, kè chống sạt lở được triển khai với tinh thần khẩn trương, “chạy đua với thời gian”. Các điểm ngập úng thường xuyên được rà soát, xử lý triệt để; nhiều tuyến đường được nâng cốt nền, mở rộng khẩu độ cống thoát nước. Đây không chỉ là giải pháp trước mắt mà còn là bước đi chiến lược nhằm thích ứng với biến đổi khí hậu trong dài hạn. 

Song song với đầu tư hạ tầng, tỉnh đặc biệt coi trọng công tác tuyên truyền, nâng cao nhận thức cho nhân dân. Thực tế cho thấy, trong nhiều tình huống, thiệt hại xảy ra không chỉ do thiên tai mà còn do tâm lý chủ quan, ỷ lại vào lực lượng chức năng. Vì vậy, việc trang bị kiến thức, kỹ năng phòng tránh cho người dân được xác định là yếu tố then chốt.

Các địa phương đã đẩy mạnh tuyên truyền thông qua hệ thống truyền thanh cơ sở, mạng xã hội, các buổi sinh hoạt cộng đồng; hướng dẫn người dân kỹ năng chằng chống nhà cửa, sơ tán khi có lũ, cách xử lý tình huống khi bị cô lập. Mỗi người dân không chỉ là đối tượng được bảo vệ mà còn là “chiến sĩ tại chỗ” trong phòng, chống thiên tai.

Đại tá Ngô Tuấn Anh, Ủy viên Ban Thường vụ Tỉnh ủy, Phó Trưởng ban Chỉ huy phòng thủ dân sự, Chỉ huy trưởng Bộ CHQS tỉnh Thái Nguyên, chia sẻ: Từ bài học bão số 11 cho thấy, sức mạnh trong ứng phó thiên tai không chỉ đến từ lực lượng chuyên trách mà còn từ sự chủ động của toàn dân. Khi mỗi người dân nâng cao ý thức, mỗi gia đình có phương án dự phòng, thì thiệt hại sẽ được giảm đáng kể.

Cùng với đó là quan tâm củng cố hệ thống cảnh báo sớm, hiện đại hóa thông tin liên lạc, đầu tư trang thiết bị cứu hộ cho lực lượng cơ sở. Lực lượng dân quân tự vệ, công an xã, các tổ chức đoàn thể được huấn luyện, trang bị ngày càng tốt hơn, sẵn sàng xử lý tình huống ngay từ ban đầu.

Quán triệt tinh thần chỉ đạo của lãnh đạo Đảng, Nhà nước và Quân đội, chủ động phòng, chống thiên tai được tỉnh xác định là nhiệm vụ thường xuyên, lâu dài, gắn với xây dựng thế trận phòng thủ dân sự vững chắc. Trong đó, lực lượng vũ trang tiếp tục giữ vai trò nòng cốt, nhưng yếu tố quyết định vẫn là sự chủ động của cả hệ thống chính trị và toàn thể nhân dân.

Chủ động không chỉ là hành động trước mắt, mà còn là tầm nhìn chiến lược, là trách nhiệm đối với sự an toàn và phát triển bền vững của địa phương. Trước những biến động khó lường của thời tiết năm 2026, hơn lúc nào hết, mỗi cấp, mỗi ngành, mỗi người dân cần nâng cao tinh thần cảnh giác, không chủ quan, không ỷ lại. Chủ động từ sớm, từ xa, xây dựng thế trận phòng thủ dân sự vững chắc trở thành yêu cầu cấp thiết nhằm hạn chế thấp nhất thiệt hại do thiên tai.