Nghề đúc đồng truyền thống tại Nigeria vật lộn để tồn tại

Trong một xưởng nhỏ ở thành phố Benin, Nigeria, ông West Ihama, 60 tuổi, mở cửa tiệm cho một ngày làm việc mới, tiếp tục nghề thủ công được truyền qua nhiều thế hệ trong gia đình.

Suốt nhiều thập kỷ, ông đã đổ đồng nóng chảy để tạo nên những tác phẩm nghệ thuật tinh xảo - kỹ năng ông học được từ cha mình. Nhưng truyền thống đúc đồng cổ xưa đã gắn bó cả cuộc đời ông nay đang đối mặt với tương lai bấp bênh.

Không người con nào của ông chọn nối nghiệp, và trên khắp thành phố Benin, ngày càng ít người trẻ theo học nghề. Ông có thể thuộc về một trong những thế hệ nghệ nhân bậc thầy cuối cùng - những người gìn giữ một loại hình nghệ thuật đang dần mai một.

Nghề đúc đồng truyền thống ở Nigeria ngày càng mai một.

Nghề này vốn luôn nguy hiểm và đòi hỏi nhiều công sức. Ông Ihama, người đã gắn bó với nghề sáu thập kỷ, cho biết trước đây nghề thường được truyền trong gia đình, nhưng thu nhập thấp và làn sóng di cư đang khiến giới trẻ rời bỏ nó. Những người còn trụ lại cũng đang chật vật mưu sinh.

“Rất nhiều con em chúng tôi rời đi, hoặc sang các nước láng giềng để tìm kiếm cơ hội tốt hơn vì không có nguồn tài chính hỗ trợ” - Ông West Ihama, nghệ nhân đúc đồng, cho biết.

Kelly Omodamwen, 32 tuổi, xuất thân từ một gia đình có truyền thống đúc đồng, cho biết chi phí sản xuất hiện vật đã tăng mạnh trong khi việc tiếp cận nguyên liệu ngày càng khó, do các thương lái ưu tiên xuất khẩu kim loại phế liệu. Anh có bốn học viên đang học việc, nhưng lo ngại nguồn kế cận đang dần cạn kiệt.

“Nếu bạn thấy thế hệ trước có cuộc sống rất tốt nhờ nghề này, đương nhiên bạn sẽ muốn theo đuổi. Nhưng điều đó giờ không còn nữa, nên thế hệ trẻ ít hứng thú hơn” - Anh Kelly Omodamwen, chia sẻ.

Trong bối cảnh các bảo tàng châu Âu đang trao trả những tượng đồng Benin bị cướp bóc, nghề thủ công hàng trăm năm tuổi từng tạo nên những di sản nghệ thuật quan trọng nhất châu Phi lại đang chật vật tồn tại ngay tại nơi khai sinh ra nó. Nigeria đang tìm cách thu hồi hàng nghìn tác phẩm điêu khắc và đồ đúc tinh xảo bị binh lính Anh cướp đi trong cuộc đột kích năm 1897 vào Vương quốc Benin khi đó còn độc lập, nay thuộc miền nam Nigeria.

Qua nhiều thế hệ, nghề đúc đồng ở thành phố Benin là một nghề cha truyền con nối gắn liền với sự bảo trợ của hoàng gia và các nghi lễ truyền thống. Ngày nay, các nghệ nhân cho biết truyền thống này đang phai nhạt do chi phí tăng cao, thiếu hỗ trợ và một thế hệ trẻ bị cuốn hút bởi việc kiếm tiền nhanh chóng.

Di sản nghệ thuật quan trọng nhất châu Phi đang phải chật vật tồn tại ngay tại nơi khai sinh ra nó.

Mục sư Chukwuma Okowudibia, cho biết: Khát khao kiếm tiền bằng mọi cách là một trong những nguyên nhân chính khiến nghề đúc đồng suy giảm ngày nay. Vì thế, mọi người không còn quan tâm như trước đây nữa, không còn làm vì tình yêu và vẻ đẹp của nghề như ngày xưa.

Phố Igun - trung tâm lịch sử của các nghệ nhân kim loại ở thành phố Benin cũng đã thưa vắng. Nơi từng nồng nặc mùi kim loại nóng chảy giờ đây nhường chỗ cho các cửa hàng và quán bar. Các quan chức bảo tàng cho rằng sự thay đổi này cho thấy nghề thủ công hoàng gia đang bị đẩy khỏi mái nhà truyền thống của mình.

“Có lẽ phải nhờ ơn Chúa thì nghề mới tồn tại được, và nếu có tồn tại thì có thể chỉ còn một hoặc hai gia đình tiếp tục sản xuất, trừ khi chính phủ và các lãnh đạo truyền thống, đặc biệt là nhà vua hành động” - Ông Mark Olaitan, Quản lý Bảo tàng Quốc gia Benin, cho biết.

Một số nghệ sĩ trẻ như Ebere Chukwudi, 23 tuổi, vẫn kiên định với nghề.

“Đó là cách tôi thể hiện bản thân mình và chắc chắn tôi thấy mình sẽ tiếp tục theo đuổi và phát triển nó hơn nữa” - Cô Ebere Chukwudi, chia sẻ.

Tuy nhiên, theo nghệ nhân chạm khắc gỗ kỳ cựu John Igbineweka, sự kiên nhẫn dành cho lao động thủ công tinh xảo đang dần giảm sút.

“Đây là một kỹ năng đòi hỏi phải hy sinh rất nhiều thời gian, điều mà ngày nay là một thách thức đối với thế hệ trẻ” - Nghệ nhân John Igbineweka, khẳng định.