Chủ động phòng, chống thiên tai từ sớm, từ xa

Năm 2025, thiên tai trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên diễn biến phức tạp, cực đoan, với nhiều đợt mưa lớn, lũ quét, sạt lở đất và 6 cơn bão ảnh hưởng trực tiếp. Đặc biệt, bão số 11 vào đầu tháng 10-2025 gây mưa lũ vượt mức lịch sử, ngập lụt trên diện rộng, làm 17 người thiệt mạng, hàng trăm nghìn ngôi nhà và gần 20 nghìn héc-ta cây trồng bị thiệt hại, tổng thiệt hại ước trên 13.200 tỷ đồng. Những con số này đặt ra yêu cầu cấp thiết phải nâng cao năng lực phòng ngừa, ứng phó thiên tai theo hướng chủ động, giảm thiểu thiệt hại, bảo vệ an toàn tính mạng và tài sản của nhân dân.

Trước diễn biến ngày càng khó lường của thời tiết, các địa phương, đơn vị trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên đã và đang triển khai đồng bộ nhiều giải pháp theo hướng chủ động phòng, chống thiên tai từ sớm, từ xa. Trong ảnh: Hồ Nặm Cắt (xã Phong Quang) được xả nước trước mùa mưa bão, bảo đảm dung tích phòng lũ.

Gia cố hạ tầng, nâng cao năng lực phòng lũ

Trước diễn biến ngày càng khó lường của thời tiết, các địa phương, đơn vị trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên đã triển khai đồng bộ nhiều giải pháp theo hướng chủ động từ sớm, từ xa.

Hồ Nặm Cắt, với diện tích mặt hồ gần 88ha, có vai trò vừa bảo đảm tích nước phục vụ sản xuất, vừa giữ vai trò quan trọng trong cắt lũ, giảm áp lực cho khu vực hạ lưu sông Cầu.

Để phát huy hiệu quả công trình, đơn vị quản lý đã chuẩn bị đầy đủ các điều kiện vận hành, từng bước ứng dụng công nghệ, số hóa quy trình điều tiết, bảo đảm an toàn hồ đập và nâng cao năng lực phòng, chống thiên tai.

Bà Đào Thị Nguyệt, Phó Giám đốc Công ty TNHH Một thành viên Quản lý, khai thác công trình thủy lợi Bắc Kạn, cho biết: Hồ chứa nước Nặm Cắt có dung tích khoảng 12 triệu m3, trong đó hơn 5 triệu m3 dành cho phòng lũ, giữ vai trò quan trọng trong việc cắt lũ cho khu vực hạ du.

Năm 2025, đặc biệt trong đợt mưa lũ do bão số 11, công trình đã vận hành an toàn. Lưu lượng nước về hồ có thời điểm đạt gần 100 m3/giây, song nhờ chủ động điều tiết nên vẫn bảo đảm dung tích phòng lũ theo quy định. Công trình đã được đầu tư hệ thống quan trắc tự động, tạo nền tảng cho việc hiện đại hóa công tác quản lý trong thời gian tới.

Công ty TNHH Một thành viên Khai thác thủy lợi Thái Nguyên luôn chủ động điều tiết, xả lũ hồ Núi Cốc để phòng chống lụt bão, đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ được giao.

Tinh thần chủ động cũng được triển khai rộng khắp trong hệ thống thủy lợi. Công ty TNHH Một thành viên Khai thác công trình thủy lợi Thái Nguyên - đơn vị đang quản lý, vận hành 209 công trình trên địa bàn phía Nam của tỉnh, đã hoàn thành các hạng mục sửa chữa từ sớm, đồng thời tổ chức kiểm tra, rà soát toàn bộ hệ thống để phát hiện và xử lý kịp thời các nguy cơ mất an toàn.

Ông Nguyễn Đức Quân, Phó Trạm trưởng Trạm Khai thác thủy lợi Đồng Hỷ, cho biết: Chúng tôi đã rà soát, đánh giá toàn diện mức độ an toàn và khả năng vận hành của các hồ đập. Nhiều công trình như hồ Kim Cương được nâng cấp hệ thống tràn, thay thế van điều tiết, góp phần nâng cao hiệu quả tưới tiêu và khả năng phòng lũ.

Cùng với đó, lịch trực ban được thiết lập chặt chẽ, lực lượng được phân công cụ thể, sẵn sàng xử lý các tình huống khẩn cấp.

Cùng với hệ thống hồ đập, các tuyến đê sông tiếp tục giữ vai trò là “tuyến phòng thủ” quan trọng trong mùa mưa lũ. Khu vực phía Nam tỉnh hiện có 7 tuyến đê với tổng chiều dài hơn 48km, gồm 3 tuyến đê cấp III và 4 tuyến đê cấp IV, chạy dọc theo sông Cầu, góp phần bảo vệ sản xuất, hạ tầng và khu dân cư.

Tỉnh đang tập trung nguồn lực đầu tư, nâng cấp các đoạn đê xung yếu, trong đó tuyến đê Gang Thép được đẩy nhanh tiến độ thi công nhằm tăng cường khả năng chống chịu trước thiên tai.

Ông Phạm Thanh Khôi, Phó Giám đốc Công ty CP Xây dựng Đình Văn, cho biết: Ngay sau kỳ nghỉ Tết Nguyên đán, đơn vị đã huy động tối đa nhân lực, thiết bị để đẩy nhanh tiến độ thi công. Dù giá nhiên liệu biến động, ảnh hưởng đến chi phí vận hành, đơn vị vẫn duy trì tiến độ, bảo đảm chất lượng công trình, phấn đấu đưa vào sử dụng trước mùa mưa bão.

Kho vật tư phòng, chống bão lũ của các đơn vị chức năng được chuẩn bị đầy đủ, sẵn sàng phục vụ công tác ứng phó với thiên tai.

Theo ông Lê Đức Dũng, Hạt trưởng Hạt Quản lý đê Thái Nguyên, các hạng mục như mở rộng mặt đê Gang Thép, gia cố thân đê bằng bê tông, cải tạo hệ thống lên xuống đang được triển khai đồng bộ. Đây là tuyến đê quan trọng, bảo đảm an toàn phòng chống lũ và phục vụ giao thông, kết nối các khu vực trong tỉnh.

Chủ động phương án, tăng cường cảnh báo sớm

Sau những thiệt hại do ngập úng năm 2025, tỉnh Thái Nguyên đã tập trung triển khai nhiều công trình cấp bách nhằm nâng cao năng lực tiêu thoát nước, nhất là tại khu vực đô thị trung tâm.

Tại phường Phan Đình Phùng, các hạng mục như nạo vét hơn 30km cống, khơi thông suối, cải tạo và xây dựng mới hệ thống thoát nước được đẩy nhanh tiến độ. Nhiều gói thầu đã đạt trên 90% khối lượng, hướng tới hoàn thành trong thời gian sớm để giảm tình trạng ngập úng cục bộ trong mùa mưa.

Ông Trần Văn Đông, Phó Giám đốc Trung tâm Quản lý, điều hành hoạt động xây dựng và giao thông vận tải Thái Nguyên, cho biết: Quá trình thi công gặp khó khăn do địa chất phức tạp, đồng thời phải xử lý đồng bộ với hệ thống hạ tầng ngầm như điện, nước, cáp quang. Tuy nhiên, đơn vị đã tổ chức thi công linh hoạt, kết hợp giữa thiết kế và thi công, tăng cường phối hợp giữa các bộ phận để xử lý kịp thời các phát sinh, bảo đảm tiến độ theo kế hoạch.

Quy trình vận hành hồ Nặm Cắt (xã Phong Quang) được số hóa, góp phần nâng cao hiệu quả quản lý, bảo đảm an toàn công trình.

Trước dự báo thiên tai tiếp tục diễn biến phức tạp trong năm 2026, tỉnh đã xây dựng các phương án ứng phó theo từng cấp độ rủi ro. Một trong những giải pháp trọng tâm là nâng cao năng lực dự báo, cảnh báo sớm.

Hiện nay, tỉnh đã nâng cấp 89 trạm quan trắc mưa tự động và 31 trạm đo mưa được kiểm định, cung cấp dữ liệu theo thời gian thực phục vụ công tác điều hành. Đồng thời, công tác tập huấn, diễn tập được tăng cường với 15 lớp cho gần 1.700 người tại 92 xã, phường, góp phần nâng cao năng lực ứng phó ngay từ cơ sở.

Ông Dương Văn Hào, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường, nhấn mạnh: Sau những thiệt hại trong các năm 2024 và 2025, công tác phòng chống thiên tai năm 2026 được xác định là nhiệm vụ trọng tâm. Tỉnh đã chỉ đạo các địa phương kiện toàn Ban Chỉ huy phòng thủ dân sự, rà soát, xây dựng phương án phòng chống thiên tai sát với điều kiện từng địa bàn, đồng thời theo dõi chặt chẽ diễn biến thời tiết để chủ động ứng phó.

Củng cố khả năng ứng phó, giảm thiểu thiệt hại

Các hạng mục chống lũ dọc sông Cầu và trên tuyến đê Gang Thép được đẩy nhanh tiến độ thi công, tăng cường khả năng bảo vệ khu vực hạ lưu.

Qua quá trình ứng phó với thiên tai, tỉnh Thái Nguyên đã rút ra nhiều bài học kinh nghiệm như tăng cường sự lãnh đạo, chỉ đạo thống nhất; nâng cao năng lực dự báo; đẩy mạnh phòng ngừa từ sớm; phát huy vai trò của lực lượng xung kích và sự tham gia của cộng đồng.

Trong năm 2025, tỉnh đã huy động toàn bộ hệ thống chính trị tham gia, tổ chức di dời hơn 3.600 hộ dân, triển khai hiệu quả công tác cứu nạn, cứu hộ, bảo đảm cứu trợ kịp thời, sớm ổn định đời sống nhân dân sau thiên tai.

Song song với đó, tỉnh xây dựng kế hoạch đầu tư công trung hạn giai đoạn 2026-2030 với nhiều dự án trọng điểm như nâng cấp hồ đập, kè chống sạt lở sông Cầu, xây dựng bản đồ ngập lụt, kiểm định an toàn đập. Một số công trình cấp bách đang được triển khai gồm cầu Gia Bảy, dự án chống ngập úng phường Phan Đình Phùng, tuyến đê Hữu Cầu.

Dự án xây dựng tuyến đê Hữu Cầu đoạn từ cầu Cao Ngạn đến đập Thác Huống có tổng kinh phí dự kiến khoảng 7.610 tỷ đồng.

Cùng với đầu tư hạ tầng, tỉnh tập trung hoàn thiện các phương án hộ đê, di dời dân cư, chuẩn bị lực lượng, vật tư, phương tiện theo phương châm “4 tại chỗ”, sẵn sàng ứng phó với các tình huống thiên tai.

Việc đẩy mạnh ứng dụng công nghệ trong dự báo, cảnh báo sớm; tăng cường kiểm tra, rà soát các khu vực có nguy cơ cao; chủ động phương án bảo đảm an toàn công trình đang góp phần nâng cao năng lực phòng, chống thiên tai trên địa bàn.

Với sự chủ động từ sớm, từ xa cùng các giải pháp đồng bộ, thiết thực, tỉnh Thái Nguyên từng bước nâng cao khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu, giảm thiểu thiệt hại do thiên tai, bảo vệ sản xuất và ổn định đời sống nhân dân trong mùa mưa bão.