Thái Nguyên chủ động ứng phó thiên tai từ sớm, từ xa - kỳ 3: Thích ứng để giảm thiểu rủi ro

Trước diễn biến ngày càng cực đoan, bất thường của thời tiết, công tác phòng, chống thiên tai không chỉ là nhiệm vụ của chính quyền và lực lượng chức năng mà còn đòi hỏi sự chủ động từ mỗi người dân, doanh nghiệp. Những bài học từ trận mưa lũ lịch sử do ảnh hưởng của cơn bão số 11 (Matmo) xảy ra đầu tháng 10-2025 trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên cho thấy sự chuẩn bị từ sớm, từ xa là yếu tố quan trọng góp phần giảm thiểu thiệt hại, bảo đảm an toàn cho cộng đồng.

Bài học “nhỡn tiền”

Trận mưa lũ lịch sử do ảnh hưởng của bão Matmo đã gây thiệt hại nặng nề trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên. Bên cạnh nguyên nhân khách quan từ diễn biến thời tiết cực đoan, thực tế cho thấy tại nhiều nơi vẫn còn tâm lý chủ quan, thiếu sự chuẩn bị cần thiết trước mùa mưa bão, dẫn đến thiệt hại gia tăng khi tình huống khẩn cấp xảy ra.

Anh Nguyễn Quang Vũ, chủ hộ kinh doanh hải sản trên đường Bến Oánh (phường Phan Đình Phùng), cho biết: Trước đó, do ảnh hưởng của bão Yagi năm 2024, nước lũ chỉ dâng đến khu vực chợ Túc Duyên nên trong cơn bão Matmo, gia đình tôi không nghĩ phạm vi ngập có thể lan tới cửa hàng nên không chuẩn bị phương án ứng phó từ sớm. Khi nước lũ dâng nhanh trong đêm, chúng tôi không kịp trở tay, toàn bộ kho hàng đông lạnh bị hư hỏng, thiệt hại ước tính khoảng 5 tỷ đồng.

Tương tự, tại nhiều khu vực ven sông Cầu, sông Công và các điểm trũng thấp ở các phường như Quan Triều, Linh Sơn, khi nước lũ dâng nhanh trong đêm, nhiều gia đình rơi vào tình thế bị động, tài sản bị ngập sâu, thậm chí bị cô lập giữa dòng nước lũ, đe dọa trực tiếp đến an toàn tính mạng.

Ông Lê Đức Thượng, chủ hộ chăn nuôi quy mô lớn tại tổ dân phố Vải (phường Linh Sơn), nhớ lại: Nước lũ dâng cao khiến toàn bộ khu chuồng trại của gia đình ngập sâu, hơn 2.000 con gà bị cuốn trôi, tổng thiệt hại gần 2 tỷ đồng. Hơn nửa đời gắn bó với nghề chăn nuôi, tôi chưa từng nghĩ có ngày nước lũ có thể cuốn trôi cả cơ nghiệp.

Không chỉ người dân, nhiều doanh nghiệp cũng phải gánh chịu hậu quả nặng nề do thiếu phương án phòng, chống thiên tai từ sớm. Tại các khu vực thấp trũng trên các tuyến đường Hoàng Văn Thụ, Minh Cầu, Lương Ngọc Quyến..., nhiều kho hàng, cơ sở kinh doanh bị ngập sâu, hàng hóa, thiết bị hư hỏng.

Có doanh nghiệp thiệt hại lên tới hàng chục tỷ đồng do không kịp di chuyển nguyên vật liệu, tài sản và hệ thống máy móc lên vị trí an toàn.

Tại xã Ba Bể, nhiều hộ kinh doanh dịch vụ du lịch ở thôn Pác Ngòi cũng chịu ảnh hưởng nặng nề bởi thiên tai trong các năm 2024 và 2025 do tâm lý chủ quan.

Ông Hoàng Văn Chuyền, một người dân trong thôn, cho biết: Sinh sống hơn 60 năm tại khu vực hồ Ba Bể, tôi chưa từng chứng kiến mực nước hồ dâng cao đến mức ngập nhà ở. Trong thời gian ngắn, nước hồ dâng nhanh, gia đình không kịp di dời tài sản, nhiều vật dụng sinh hoạt, hàng hóa bị cuốn trôi hoặc hư hỏng.

Thực tế cho thấy, trước thiên tai ngày càng cực đoan, khó dự báo, sự chủ quan chính là nguy cơ lớn làm gia tăng thiệt hại về người và tài sản. Không ít người dân vẫn dựa vào kinh nghiệm và cách ứng phó truyền thống, trong khi các hiện tượng thời tiết cực đoan hiện nay đã vượt xa quy luật và dữ liệu lịch sử.

Vì vậy, chủ động chuẩn bị, nâng cao ý thức phòng, chống thiên tai là yêu cầu cấp thiết nhằm giảm thiểu những thiệt hại có thể xảy ra.

Chủ động “sống chung an toàn” với thiên tai

Cùng với sự đầu tư của Nhà nước về hạ tầng phòng, chống thiên tai, ý thức chủ động của người dân và doanh nghiệp giữ vai trò đặc biệt quan trọng. Trong điều kiện thiên tai diễn biến ngày càng cực đoan, tư duy “sống chung an toàn” với thiên tai không còn là giải pháp mang tính tình thế mà cần trở thành nhận thức chủ động, lâu dài của mỗi cá nhân, tổ chức.

Từ những bài học thực tiễn trong các mùa mưa bão trước, nhận thức và hành động của nhiều người dân đã có chuyển biến tích cực. Tại phường Phan Đình Phùng, những hộ dân sinh sống ở khu vực thường xuyên xảy ra ngập úng đã chủ động cải tạo nền nhà, bố trí khu vực cất giữ tài sản ở vị trí cao, thường xuyên theo dõi thông tin dự báo, cảnh báo thời tiết để kịp thời ứng phó.

Ông Nguyễn Thành Viên, ở tổ 40, chia sẻ: Gia đình tôi làm nghề trồng hoa, rau màu và từng chịu thiệt hại đáng kể do ảnh hưởng của cơn bão Matmo. Năm nay, gia đình chủ động điều chỉnh lịch thời vụ, ưu tiên thu hoạch trước cao điểm mùa mưa bão, đồng thời luôn sẵn sàng phương án di chuyển tài sản khi có cảnh báo mưa lớn, ngập lụt.

Đối với các doanh nghiệp, việc xây dựng kịch bản phòng, chống thiên tai đã được đưa vào kế hoạch hoạt động thường niên.

Ông Hoàng Đình Hảo, Giám đốc Chi nhánh may Võ Nhai (Công ty CP Đầu tư và Thương mại TNG), thông tin: Năm 2025, do ảnh hưởng của bão số 11, đơn vị chịu thiệt hại khoảng 100 tỷ đồng.

Bước sang năm 2026, Chi nhánh đã hoàn thiện hệ thống đê bao bảo vệ khu vực nhà máy, đầu tư hệ thống giá kệ nâng cao để bảo quản nguyên liệu, hàng hóa. Đồng thời thành lập tiểu ban phòng, chống thiên tai, bố trí lực lượng trực 24/24 giờ, sẵn sàng xử lý các tình huống phát sinh.

Ông Nguyễn Văn Ba, Giám đốc Hợp tác xã miến Việt Cường (xã Đồng Hỷ), cho biết: Năm ngoái, nước lũ làm ngập thiết bị nhà xưởng và sản phẩm của đơn vị, gây thiệt hại trên 10 tỷ đồng. Năm nay, chúng tôi đã đầu tư trên 1,5 tỷ đồng để lắp đặt hệ thống sàn có độ cao trên 1,5m so với mức nước ngập của năm trước.

Nếu như tại khu vực phía Nam tỉnh, nguy cơ chủ yếu là lũ lụt, ngập úng trong mùa mưa bão thì tại các địa phương phía Bắc, tình trạng lũ quét, sạt lở đất khá phổ biến. Ông Đặng Văn Hải, tổ 4A, phường Đức Xuân, cho biết: Chúng tôi đã chủ động thuê xe chở đất, xây kè gia cố khu vực sạt lở phía sau nhà để ổn định cuộc sống. Tuy nhiên, về lâu dài vẫn rất cần sự hỗ trợ của chính quyền địa phương.

Tại khu vực hồ Ba Bể, nơi thường xuyên chịu ảnh hưởng của mưa lũ, các hộ dân làm du lịch cộng đồng cũng chủ động bố trí nơi kê cao tài sản, xây dựng phương án di chuyển khách đến nơi an toàn khi có mưa lớn. Nhiều hộ chuẩn bị sẵn thuyền, áo phao và hệ thống cảnh báo để ứng phó khi xảy ra tình huống khẩn cấp.

Anh Lục Huy Chung, chủ cơ sở lưu trú Ba Bể Hada ở thôn Pác Ngòi, chia sẻ: Chúng tôi đã thành lập nhóm liên lạc để kịp thời trao đổi thông tin, hỗ trợ nhau khi có mưa lớn, lũ lụt xảy ra. Cơ sở cũng chủ động chuẩn bị nguồn điện dự phòng, đèn chiếu sáng, vật tư thiết yếu và phương án di chuyển tài sản lên cao khi có cảnh báo thiên tai.

Bà Nông Thị Điệp, Phó Chủ tịch UBND xã Ba Bể, thông tin: Xã đã kiện toàn Ban Chỉ huy phòng thủ dân sự, xây dựng và triển khai phương án phòng, chống thiên tai và tìm kiếm cứu nạn sát với tình hình thực tế địa phương; tổ chức trực ban 24/24 giờ trong mùa mưa lũ, kịp thời cập nhật thông tin thời tiết, cảnh báo thiên tai để thông tin đến người dân và các cơ sở kinh doanh du lịch. Công tác tuyên truyền, nâng cao hiểu biết và kỹ năng phòng, chống thiên tai trong cộng đồng tiếp tục được quan tâm.

Ông Trần Đình Thìn, Phó Chủ tịch UBND phường Phan Đình Phùng, cho biết: Địa phương tăng cường tuyên truyền, phổ biến kiến thức pháp luật và kỹ năng phòng, chống thiên tai thông qua hệ thống truyền thanh, tài liệu tuyên truyền, sinh hoạt cộng đồng và nhiều hình thức phù hợp khác; đồng thời tổ chức tập huấn, diễn tập ứng phó thiên tai, cứu hộ cứu nạn tại các tổ dân phố có nguy cơ rủi ro cao.

Thiên tai là yếu tố khó có thể phòng tránh hoàn toàn, song thiệt hại có thể giảm thiểu nếu có sự chuẩn bị chủ động từ sớm, từ xa. Trong công tác phòng, chống thiên tai, người dân và doanh nghiệp không chỉ là đối tượng được bảo vệ mà còn là lực lượng trung tâm, giữ vai trò trực tiếp quyết định hiệu quả ứng phó tại cơ sở.

Bên cạnh việc phối hợp chặt chẽ với chính quyền địa phương, các tổ chức, cá nhân cũng cần nâng cao ý thức bảo vệ môi trường, không tự ý san gạt, chặt phá cây cối quanh khu vực sản xuất, sinh hoạt, tránh làm ảnh hưởng đến kết cấu tự nhiên, gia tăng nguy cơ sạt lở trong mùa mưa bão.

Khi chính quyền, các ngành chức năng và cộng đồng cùng nâng cao ý thức, chủ động hành động với phương châm “phòng ngừa từ sớm, ứng phó kịp thời, khắc phục hiệu quả”, Thái Nguyên sẽ từng bước nâng cao khả năng thích ứng với thiên tai, giảm thiểu thiệt hại về người và tài sản trong mùa mưa bão.