Gần dân hơn từ những lĩnh vực thiết yếu

Sau gần 1 năm vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, những chuyển biến rõ nét đang được ghi nhận ở các lĩnh vực gắn trực tiếp với đời sống người dân như y tế và giáo dục. Bộ máy được tổ chức lại theo hướng tinh gọn, tăng cường phân cấp cho cơ sở; đồng thời đặt ra yêu cầu cao hơn về năng lực quản lý, nhân lực và nguồn lực thực hiện.

Y tế cơ sở: Chuyển dịch từ “thiếu” sang “gần”

Một trong những mục tiêu quan trọng của mô hình chính quyền địa phương 2 cấp là giảm tầng nấc trung gian, đưa dịch vụ công đến gần người dân hơn. Với lĩnh vực y tế, yêu cầu này càng trở nên cấp thiết khi nhu cầu chăm sóc sức khỏe ban đầu ngày càng tăng.

Trong lĩnh vực y tế, thay đổi rõ nhất sau khi vận hành mô hình mới là việc tăng cường năng lực cho tuyến cơ sở, nơi gần dân nhất nhưng trước đây lại là “khâu yếu”. Tại nhiều địa phương của tỉnh Thái Nguyên, việc điều chuyển, biệt phái bác sĩ về trạm y tế xã đã tạo ra chuyển biến thực chất.

Đơn cử tại xã Văn Hán, từ chỗ nhiều năm không có bác sĩ thường trực, nay trạm đã có cán bộ chuyên môn đảm nhiệm khám, chữa bệnh ban đầu. Ông Trần Văn Sơn, người dân xã Văn Hán, chia sẻ: Trước đây muốn khám bệnh phải lên tuyến trên, nay có bác sĩ về xã nên người dân yên tâm hơn nhiều.

Theo ông Đặng Ngọc Huy, Giám đốc Sở Y tế Thái Nguyên, việc ban hành chính sách thu hút, hỗ trợ phát triển nguồn nhân lực, cùng với kế hoạch biệt phái bác sĩ giai đoạn 2026-2030 là những giải pháp trọng tâm để từng bước củng cố y tế tuyến cơ sở. Mục tiêu không chỉ là “có bác sĩ”, mà là nâng cao chất lượng chăm sóc sức khỏe ban đầu ngay tại cộng đồng.

Tuy nhiên, sau sáp nhập, áp lực đối với y tế cấp xã cũng tăng lên khi địa bàn rộng hơn, dân số quản lý lớn hơn, trong khi cơ sở vật chất và nhân lực chưa đồng đều, nhất là tại vùng sâu, vùng xa.

Nhiều cán bộ y tế cơ sở phải kiêm nhiệm nhiều phần việc từ khám, chữa bệnh đến y tế dự phòng, tiêm chủng, dân số… Điều này đặt ra yêu cầu tiếp tục đầu tư về nhân lực, trang thiết bị và điều kiện làm việc để y tế cơ sở thực sự phát huy vai trò tuyến đầu.

Giáo dục: Phân cấp để sát hơn với nhu cầu thực tế

Nếu y tế cho thấy rõ yêu cầu đưa dịch vụ chăm sóc sức khỏe về gần dân, thì trong giáo dục, mô hình chính quyền địa phương 2 cấp tạo ra thay đổi đáng kể về phương thức quản lý.

Năm học 2025-2026 là năm đầu tiên các trường mầm non, tiểu học, trung học cơ sở được quản lý trực tiếp bởi chính quyền cấp xã, phường. Đây là bước phân cấp quan trọng, bởi giáo dục phổ thông cơ sở gắn chặt với đặc điểm dân cư, địa bàn và nhu cầu học tập của từng cộng đồng.

Theo báo cáo của Sở Giáo dục và Đào tạo, trong bối cảnh sáp nhập và tổ chức lại bộ máy, ngành vẫn cơ bản hoàn thành các chỉ tiêu; chất lượng giáo dục được duy trì, chuyển đổi số và cải cách hành chính có chuyển biến tích cực. Bộ máy tiếp tục được kiện toàn theo hướng tinh gọn, nâng cao hiệu lực, hiệu quả hoạt động.

Việc sắp xếp mạng lưới trường lớp là một trong những kết quả rõ nét. Toàn tỉnh hiện có 975 cơ sở giáo dục, gần 30 nghìn cán bộ, giáo viên, nhân viên; đã sáp nhập 22 trường thành 11, giảm 41 điểm trường lẻ, qua đó góp phần tinh gọn hệ thống, tập trung nguồn lực đầu tư.

Đặc biệt, sau sáp nhập địa giới hành chính, giáo dục Thái Nguyên đứng trước yêu cầu thích ứng với không gian phát triển đa dạng hơn, từ đô thị đến nông thôn, miền núi. Điều này đòi hỏi quản lý giáo dục phải linh hoạt, sát thực tiễn.

Ông Trần Đình Thìn, Phó Chủ tịch UBND phường Phan Đình Phùng, cho biết: Khi chính quyền cơ sở trực tiếp quản lý nhà trường, việc theo dõi cơ sở vật chất, sĩ số học sinh và đội ngũ giáo viên phải sát thực tế hơn. Đây vừa là trách nhiệm, vừa là cơ hội để xây dựng môi trường giáo dục phù hợp với nhu cầu của người dân.

Đánh giá toàn ngành, sau sáp nhập đến nay các chỉ số chuyên môn tiếp tục được giữ vững, cho thấy nền tảng giáo dục ổn định: tỷ lệ trẻ 6 tuổi vào lớp 1 đạt 99,98%; 100% học sinh tiểu học học 2 buổi/ngày; học sinh được học tiếng Anh, Tin học theo chương trình mới.

Đặc biệt, kỳ thi học sinh giỏi quốc gia đạt 125 giải - thành tích cao nhất từ trước đến nay. Cơ sở vật chất cũng được cải thiện, với gần 80% trường đạt chuẩn quốc gia và tỷ lệ phòng học kiên cố trên 88%.

Cùng với đó, ngành Giáo dục đã tham mưu ban hành nhiều cơ chế, chính sách nhằm tháo gỡ khó khăn trong giai đoạn chuyển tiếp; đồng thời thực hiện ủy quyền một số nhiệm vụ quản lý và hướng dẫn bố trí, điều động đội ngũ đối với các cơ sở giáo dục do cấp xã quản lý. Đây là cơ sở để việc phân cấp đi vào thực chất.

Tuy nhiên, trong quá trình triển khai, một số khó khăn cũng dần bộc lộ. Sau sáp nhập và thực hiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, năng lực quản lý giáo dục ở cấp xã, phường chưa đồng đều; việc tổ chức thực hiện ở một số nơi còn lúng túng.

Cùng với đó, điều kiện cơ sở vật chất tại một số địa bàn vẫn còn hạn chế, trong khi nguồn lực đầu tư và khả năng huy động xã hội hóa chưa theo kịp yêu cầu thực tiễn, đặt ra áp lực tiếp tục hoàn thiện cơ chế và nâng cao năng lực quản lý ở cơ sở.

Từ thực tiễn hai lĩnh vực y tế và giáo dục có thể thấy, mô hình chính quyền địa phương 2 cấp đã bước đầu phát huy hiệu quả trong việc đưa dịch vụ công đến gần người dân hơn. Tuy nhiên, cùng với việc tăng tính chủ động cho cơ sở, mô hình cũng đặt ra yêu cầu cao hơn về năng lực quản lý, tổ chức thực hiện.

Chính vì vậy, để mô hình vận hành hiệu quả và bền vững, cần tiếp tục rà soát, hoàn thiện các cơ chế bảo đảm thực thi, trong đó trọng tâm là nâng cao năng lực đội ngũ và điều kiện hoạt động ở cấp cơ sở. 

Những kết quả bước đầu là cơ sở quan trọng để tiếp tục điều chỉnh, hoàn thiện mô hình. Bởi mục tiêu cuối cùng không chỉ là tinh gọn bộ máy, mà còn nâng cao chất lượng phục vụ người dân, bảo đảm các dịch vụ thiết yếu ngày càng thuận tiện, hiệu quả và sát thực tiễn hơn.