Chăm sóc sức khỏe toàn diện: Lấy người dân là trung tâm - Kỳ 2: Thách thức từ thực tế

Sau sáp nhập, Thái Nguyên có gần 1,8 triệu dân, trong đó khoảng 290 nghìn người cao tuổi (NCT), từ 60 tuổi trở lên. Xu hướng già hóa dân số diễn ra khá nhanh, cùng với sự gia tăng của các bệnh mạn tính, không lây nhiễm đang đặt ra thách thức lớn đối với công tác chăm sóc sức khỏe toàn diện cho người dân. Đáng chú ý, năng lực y tế cơ sở ở nhiều nơi chưa đáp ứng tốt yêu cầu phòng bệnh, sàng lọc ban đầu; khả năng tiếp cận dịch vụ y tế chất lượng cao giữa khu vực thành thị với miền núi, vùng cao vẫn còn khoảng cách.

Áp lực bệnh tật gia tăng

Tốc độ già hóa dân số của Thái Nguyên đang tăng khá nhanh. Hiện, số NCT (từ 60 tuổi trở lên) chiếm gần 16% dân số toàn tỉnh. Số lượng NCT gia tăng kéo theo các bệnh mạn tính như tăng huyết áp, đái tháo đường, xương khớp, sa sút trí tuệ, tim mạch... ngày càng phổ biến.

Theo thông tin từ ngành Y tế, đến nay, toàn tỉnh có trên 205 nghìn bệnh nhân tăng huyết áp và trên 34 nghìn bệnh nhân đái tháo đường. Trung bình mỗi năm, Thái Nguyên phát hiện trên dưới 1.000 ca tăng huyết áp, tiểu đường mới. Ngoài ra, toàn tỉnh còn có hàng nghìn bệnh nhân ung thư đang phải điều trị với chi phí vô cùng tốn kém.

Thạc sĩ, bác sĩ Hoàng Anh, Giám đốc Trung tâm Kiểm soát bệnh tật tỉnh, chia sẻ: Các ca bệnh không lây nhiễm có xu hướng tăng nhanh. Đặc biệt, tại các xã vùng cao, vùng đồng bào dân tộc thiểu số, ý thức tự chăm sóc sức khỏe còn hạn chế; nhiều bệnh nhân chỉ được phát hiện khi bệnh đã xuất hiện biến chứng. Thực trạng này tạo áp lực lớn cho ngành Y tế, không chỉ ở tuyến bệnh viện mà còn trên toàn bộ hệ thống y tế cơ sở, nhất là trong bối cảnh tỉnh đang thực hiện mục tiêu 100% trạm y tế xã, phường quản lý bệnh không lây nhiễm theo Nghị quyết số 72 của Bộ Chính trị và Chương trình hành động thực hiện Nghị quyết số 72 của tỉnh.

Số ca mắc bệnh mạn tính, bệnh không lây nhiễm tăng cao không chỉ gây áp lực về kinh tế, tâm lý mà còn làm giảm nghiêm trọng chất lượng cuộc sống của người bệnh do tình trạng đau đớn, mệt mỏi kéo dài. Chi phí mua thuốc dài hạn, tái khám thường xuyên và điều trị biến chứng có thể làm cạn kiệt tài chính của gia đình. Bà T.T.H., 45 tuổi, phường Tích Lương, vừa phát hiện ung thư tử cung khi khối u đã quá lớn, không thể phẫu thuật. Bà chia sẻ: Tôi chủ quan, không đi kiểm tra sức khỏe thường xuyên chính là nguyên nhân khiến bệnh tăng nặng rất nhanh, sức khỏe giảm sút nhanh chóng. 

Bác sĩ Bệnh viện K Trung ương kết luận, bà không còn cơ hội phẫu thuật mà phải xạ trị với chi phí vô cùng đắt đỏ, khoảng 30 triệu đồng/đợt điều trị kéo dài 21 ngày. Dù BHYT chi trả 82% chi phí điều trị, nhưng với thu nhập 6 triệu đồng/tháng, gia đình bà vẫn lâm vào thế bí. Đáng lo nhất là bệnh ngày càng nặng; trong các đợt điều trị, bà không thể đi làm, không có thu nhập nên phải vay mượn thêm tiền để chữa bệnh.

Số ca bệnh mạn tính, bệnh không lây nhiễm tăng cao cũng tạo áp lực lớn đối với các bệnh viện tuyến trên, làm tăng chi phí điều trị của người bệnh và đặt thêm thách thức về nguồn lực cho hệ thống y tế. Thực tế này thể hiện rõ qua việc nhiều ca bệnh khó, phần lớn là ung thư giai đoạn cuối hoặc bệnh mạn tính có biến chứng nặng, phải chuyển từ bệnh viện cấp cơ bản (tuyến tỉnh) lên cơ sở cấp chuyên sâu (tuyến trung ương).

Bác sĩ Trương Mạnh Hà, Phó Giám đốc Bệnh viện A Thái Nguyên, cho hay: Mỗi năm, Bệnh viện phải chuyển hàng trăm trường hợp bệnh nhân ung thư giai đoạn nặng về tuyến trung ương. Điều này đồng nghĩa bệnh nhân phải đi lại vất vả hơn, tốn kém thời gian, tiền bạc; đồng thời, tuyến trên cũng phải làm việc với cường độ cao hơn.

Chia sẻ của bác sĩ Hà có cơ sở khi tại Bệnh viện K Trung ương, Cơ sở 3 Tân Triều, số 30 đường Cầu Bươu, phường Thanh Liệt, thành phố Hà Nội, luôn kín bệnh nhân. Mức độ quá tải cũng thể hiện rõ tại Bệnh viện Trung ương Thái Nguyên. Trung tâm Ung bướu của bênh viện hiện có 23 bác sĩ, 36 điều dưỡng nhưng mỗi ngày khám, điều trị cho từ 230 đến 250 bệnh nhân ung thư.

Khó khăn về vật lực và nhân lực

Thái Nguyên hiện có 26 bệnh viện công lập. Tuy nhiên, một số bệnh viện có cơ sở vật chất được xây dựng từ lâu nay đã xuống cấp. Không ít cơ sở không đạt tiêu chuẩn về diện tích sàn, số lượng giường bệnh; trang thiết bị thiếu hụt, phải sửa chữa nhiều lần, chưa đáp ứng định hướng phát triển.

Đơn cử, Bệnh viện Pác Nặm được thành lập trên cơ sở tổ chức lại Trung tâm Y tế Pác Nặm - địa phương vùng cao, đặc biệt khó khăn của tỉnh Bắc Kạn cũ. Bệnh viện có quy mô 85 giường bệnh với hơn 70 cán bộ, bác sĩ; mỗi ngày tiếp nhận trên dưới 100 lượt bệnh nhân đến khám, điều trị. Trong khi đó, trang thiết bị y tế hiện có chưa đáp ứng yêu cầu triển khai các kỹ thuật chuyên sâu, kỹ thuật cao, ảnh hưởng không nhỏ đến chất lượng cung cấp dịch vụ khám, chữa bệnh cho người dân.

Đối với các trạm y tế xã, việc sử dụng lại cơ sở cũ khiến nhiều nơi chật hẹp, thiếu phòng chức năng, làm giảm hiệu quả sử dụng thiết bị. Tại các xã vùng sâu, vùng xa, công tác bảo dưỡng thiết bị y tế cũng gặp nhiều khó khăn do thiếu nhân lực kỹ thuật chuyên trách.

Bác sĩ Lê Văn Thái, Giám đốc Trạm Y tế Sảng Mộc, chia sẻ: Sảng Mộc là địa phương duy nhất của tỉnh Thái Nguyên cũ không sáp nhập với xã nào. Hiện, Trạm Y tế xã có 16 viên chức, 3 bác sĩ và 1 bác sĩ biệt phái, chịu trách nhiệm chăm sóc sức khỏe ban đầu cho hơn 3.300 người dân, chủ yếu là đồng bào dân tộc thiểu số, đời sống còn nhiều khó khăn. Cơ sở vật chất của Trạm vẫn còn nhiều thiếu thốn, dãy nhà 2 tầng, 7 phòng được xây dựng khoảng 10 năm trước.

Trạm đang thiếu khoảng 10 phòng để bố trí nơi làm việc cho cán bộ và các phòng chuyên môn như Khoa Dược, Cận lâm sàng, phòng kỹ thuật và một số phòng thủ thuật. Ngoài ra, Trạm chưa có bác sĩ được cấp chứng chỉ thực hiện các kỹ thuật như siêu âm, xét nghiệm, điện tim. Đơn vị đang tạo điều kiện để các bác sĩ tham gia các khóa đào tạo, bồi dưỡng chuyên môn, nghiệp vụ, đáp ứng yêu cầu chăm sóc sức khỏe nhân dân trong tình hình mới.

Cơ chế tài chính, BHYT cũng ảnh hưởng không nhỏ đến hoạt động của các cơ sở y tế. Nguồn thu của y tế công lập phụ thuộc chủ yếu vào Quỹ BHYT. Tuy nhiên, sau sắp xếp đơn vị hành chính, người dân có xu hướng chuyển sang các cơ sở y tế chất lượng cao hơn, làm sụt giảm nguồn thu của nhiều bệnh viện, nhất là khu vực phía Bắc của tỉnh. Thực tế này khiến một số cơ sở khám, chữa bệnh như các bệnh viện ở Pác Nặm, Ba Bể, Ngân Sơn... thu không đủ chi.

Trong điều kiện nguồn thu tại một số cơ sở y tế còn nhiều khó khăn, việc triển khai chuyển đổi số, bệnh án điện tử và ứng dụng công nghệ thông tin toàn diện lại đòi hỏi nguồn kinh phí đầu tư rất lớn. Đây cũng là trở ngại đối với ngành Y tế không chỉ ở hiện tại mà còn trong những năm tới. Theo Bác sĩ CKII Hoàng Thị Hà, Giám đốc Bệnh viện Bạch Thông, hiện nguồn thu của Bệnh viện chủ yếu phụ thuộc vào BHYT, trong khi nhiều khoản chi bắt buộc như chuyển đổi số, công nghệ thông tin, thuê phần mềm... chưa được kết cấu đầy đủ trong giá dịch vụ y tế. Đặc biệt, do thông tuyến khám, chữa bệnh BHYT, nhiều người dân có xu hướng lên tuyến trên điều trị, ảnh hưởng không nhỏ đến nguồn thu của Bệnh viện.

Nguồn nhân lực y tế tại một số đơn vị còn thiếu, đặc biệt ở các xã vùng đồng bào dân tộc thiểu số, xã vùng III, cũng là một trong những rào cản của ngành Y tế. Trong khi đó, hiện chưa có quy định về phụ cấp cho lãnh đạo trạm y tế, vị trí việc làm đối với trưởng các khoa, phòng theo mô hình đơn vị sự nghiệp thuộc UBND cấp xã. Ngành Y tế vẫn chưa thu hút được nhân lực chất lượng cao, dù tỉnh đã ban hành chính sách từ năm 2025.

Áp lực công việc lớn trong khi nhu cầu khám, chữa bệnh của người dân ngày càng tăng cũng là một thách thức khi Thái Nguyên thực hiện Nghị quyết số 72. Chị Nguyễn Thị Hương Thảo, cán bộ Trạm Y tế Quan Triều, nói: Khối lượng công việc của Trạm tăng trong khi nhân lực còn mỏng, trang thiết bị y tế chưa đồng bộ. Cán bộ y tế cơ sở không chỉ khám, chữa bệnh mà còn phải kiêm nhiệm nhiều nhiệm vụ khác như y tế dự phòng, thống kê, báo cáo, truyền thông, giáo dục sức khỏe. Bởi vậy, việc bổ sung nhân lực cho ngành Y tế, nhất là y tế tuyến xã, phường là rất cần thiết.

Trước những thách thức từ thực tế, Thái Nguyên cần có những bước đi đúng nhịp, bảo đảm lộ trình và hoàn thành mục tiêu đề ra trong chăm sóc sức khỏe nhân dân theo tinh thần Nghị quyết số 72-NQ/TW ngày 09/9/2025 của Bộ Chính trị.

NHỮNG CON SỐ ĐÁNG CHÚ Ý - Gần 1,8 triệu người: Dân số Thái Nguyên sau sáp nhập. - Khoảng 290 nghìn người: Số người cao tuổi từ 60 tuổi trở lên, chiếm gần 16% dân số toàn tỉnh. - Trên 205 nghìn người: Số bệnh nhân tăng huyết áp trên địa bàn tỉnh. - Trên 34 nghìn người: Số bệnh nhân đái tháo đường. - Trên dưới 1.000 ca/năm: Số ca tăng huyết áp, tiểu đường mới được phát hiện mỗi năm. - 26 bệnh viện công lập: Mạng lưới bệnh viện công lập hiện có của tỉnh. - 230-250 bệnh nhân/ngày: Số bệnh nhân ung thư được Trung tâm Ung bướu, Bệnh viện Trung ương Thái Nguyên khám, điều trị mỗi ngày. - 100%: Mục tiêu các trạm y tế xã, phường quản lý bệnh không lây nhiễm theo Nghị quyết số 72 của Bộ Chính trị và Chương trình hành động thực hiện Nghị quyết số 72 của tỉnh.