Báo Việt Nam Độc lập - Từ ngọn lửa cách mạng Pác Bó đến sứ mệnh báo chí trong kỷ nguyên số (Bài 3)

 Bài 3: Giữ hồn di sản - viết tiếp tương lai

Sau khi hoàn thành sứ mệnh lịch sử, Báo Việt Nam Độc lập để lại di sản vô giá cho lịch sử báo chí cách mạng Việt Nam. Mỗi số báo không chỉ ghi dấu tư tưởng Hồ Chí Minh, khát vọng độc lập dân tộc và sức mạnh đại đoàn kết toàn dân, mà còn lưu giữ những dấu mốc vẻ vang của cách mạng Việt Nam. Từ căn lán nhỏ Khuổi Nặm ở Pác Bó đến Nhà trưng bày Khu di tích Quốc gia đặc biệt Pác Bó, Bảo tàng tỉnh Cao Bằng và Bảo tàng Lịch sử quốc gia, Bảo tàng Báo chí cách mạng Việt Nam. Những trang báo đã ngả màu thời gian vẫn được gìn giữ như ký ức sống của lịch sử, để di sản báo chí cách mạng tiếp tục được trao truyền và lan tỏa giá trị cho các thế hệ hôm nay và mai sau.

Theo dấu những trang báo từ Pác Bó

Giữa không gian trưng bày của Nhà trưng bày Khu di tích Quốc gia đặc biệt Pác Bó và Bảo tàng tỉnh Cao Bằng, những số Báo Việt Nam Độc lập được đặt trang trọng bên cạnh chiếc máy in thạch, bản khắc, máy đánh chữ, tài liệu và nhiều hiện vật gắn với thời kỳ lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc hoạt động cách mạng ở Pác Bó (1941-1945) .

Những trang báo đã ngả màu thời gian, những bản in phục dựng cùng các tư liệu quý không chỉ kể câu chuyện về sự ra đời của một tờ báo cách mạng do Nguyễn Ái Quốc sáng lập, mà còn tái hiện cả một giai đoạn lịch sử hào hùng, khi báo chí trở thành vũ khí sắc bén trên mặt trận tư tưởng.

Đứng trước những số báo đã tám mươi năm tuổi, người xem dễ dàng nhận ra nét chữ mộc mạc, cách trình bày giản dị nhưng hàm chứa sức mạnh của một thời đại. Từ những trang giấy bản in bằng phương pháp thủ công giữa núi rừng biên giới, Báo Việt Nam Độc lập đã truyền bá chủ trương của Đảng, Mặt trận Việt Minh đến với đồng bào các dân tộc, góp phần thức tỉnh lòng yêu nước, khơi dậy khát vọng độc lập và quy tụ sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc.

Đồng chí Ngô Thị Cẩm Châu, Giám đốc Bảo tàng tỉnh Cao Bằng cho biết: Báo Việt Nam Độc lập là nhóm hiện vật có giá trị trong sưu tập về lịch sử cách mạng và Chủ tịch Hồ Chí Minh tại Bảo tàng tỉnh Cao Bằng. Hiện Bảo tàng đang lưu giữ 25 số báo và 1 tờ phụ bản của Báo Việt Nam Độc lập, đây đều là hiện vật gốc. Trong đó, phần lớn là các số báo xuất bản sau năm 1945, chỉ có 3 số báo gồm số 142 và 147 xuất bản năm 1942, số 169 xuất bản năm 1943.

Các hiện vật đã được kiểm kê, lập hồ sơ khoa học và đang được lưu giữ, bảo quản trong kho của Bảo tàng theo quy trình nghiệp vụ hiện hành; đồng thời thường xuyên được kiểm tra, theo dõi nhằm hạn chế tác động của môi trường, góp phần gìn giữ lâu dài giá trị của hiện vật.

Không dừng lại ở công tác bảo quản, Bảo tàng tỉnh Cao Bằng còn nhiều năm kiên trì sưu tầm bổ sung hiện vật, tài liệu, hình ảnh và ký ức nhân chứng, từng bước hoàn thiện hồ sơ khoa học về Báo Việt Nam Độc lập. Những chuyến điền dã, những cuộc gặp gỡ với các nhân chứng lịch sử, thân nhân của các thế hệ làm báo và việc thu thập từng số báo còn thất lạc đã góp phần làm đầy thêm câu chuyện về một tờ báo từng đồng hành cùng vận mệnh dân tộc.

Hành trình của những số Báo Việt Nam Độc lập tiếp tục được nối dài tại Bảo tàng Báo chí Cách mạng Việt Nam. Trong kho lưu trữ chuyên ngành, nhiều số báo gốc cùng hàng trăm ảnh, tư liệu và hiện vật về Chủ tịch Hồ Chí Minh và các thế hệ người làm Báo Việt Nam Độc lập đang được lưu giữ như những báu vật của nền báo chí cách mạng.

Chị Nguyễn Thị Thu Huyền, cán bộ nghiệp vụ Bảo tàng Báo chí Cách mạng Việt Nam, Hà Nội, cho biết: Công tác bảo tồn Báo Việt Nam Độc lập được thực hiện theo quy trình chuyên môn đối với tài liệu giấy quý hiếm. Cán bộ Bảo tàng đã dày công tập hợp các tư liệu, hiện vật gốc để bảo quản lưu giữ. Đặc biệt, ông Nông Quang Hoạt, nguyên phóng viên Báo Việt Nam Độc lập, nay đã 99 tuổi, tặng cho Bảo tàng máy ảnh cũ, số báo, thẻ phóng viên…

Bên cạnh bảo quản nhiều hiện vật gốc, Bảo tàng đã từng bước số hóa các số báo, lập cơ sở dữ liệu điện tử và tiếp tục sưu tầm những số báo còn thiếu, hồi ký, bút tích, ảnh tư liệu và kỷ vật của các thế hệ phóng viên. Mục tiêu không chỉ là giữ gìn hiện vật mà còn phục dựng đầy đủ lịch sử của một tờ báo cách mạng đặc biệt để phục vụ nghiên cứu, trưng bày và giáo dục truyền thống cho các thế hệ người làm báo.

Tại Bảo tàng Lịch sử Quốc gia, Báo Việt Nam Độc lập cũng được lưu giữ cùng nhiều hiện vật quý về Cách mạng Tháng Tám năm 1945 và lịch sử Nhà nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa. Sự hiện diện của những số báo này trong hệ thống bảo tàng quốc gia khẳng định giá trị của Báo Việt Nam Độc lập không chỉ là một ấn phẩm báo chí mà đã trở thành di sản tư liệu đặc biệt của lịch sử dân tộc.

Ngày nay, cùng với công tác bảo quản tư liệu, hiện vật, các bảo tàng đang đẩy mạnh số hóa, xây dựng cơ sở dữ liệu và phát huy giá trị của Báo Việt Nam Độc lập thông qua các chuyên đề trưng bày, hoạt động giáo dục lịch sử và nghiên cứu khoa học.

Những trang báo từng được in trong căn lán nhỏ ở Khuổi Nặm, đến những số báo vượt qua bom đạn chiến tranh, vượt qua sự khắc nghiệt của thời gian được lưu giữ và hiện diện trong không gian bảo tàng hôm nay. Mỗi tờ báo là một nhân chứng lịch sử, mỗi dòng chữ là một minh chứng cho sức mạnh của báo chí cách mạng khi đồng hành cùng vận mệnh dân tộc.

Phía sau những hiện vật lặng im ấy là sự tận tâm của những người làm công tác bảo tàng, những nhà nghiên cứu và những người làm báo đang ngày ngày gìn giữ để ngọn lửa mà Báo Việt Nam Độc lập thắp lên từ Pác Bó ngày 1-8-1941 tiếp tục được truyền lại cho các thế hệ mai sau.

Ông Phan Hữu Minh, nguyên Ủy viên Ban Thường vụ, Trưởng Ban Kiểm tra Hội Nhà báo Việt Nam, nguyên Tổng biên tập Báo Thái Nguyên, nguyên Giám đốc Đài Phát thanh - Truyền hình Thái Nguyên, được nhiều đồng nghiệp biết đến như một người tâm huyết đi tìm hiểu lịch sử của Báo Việt Nam Độc lập trong không gian ATK Việt Bắc (An toàn khu Việt Bắc). Trong nhiều năm nghiên cứu lịch sử báo chí địa phương, ông đã lặn lội đến các xã vùng ATK, gặp gỡ những cán bộ lão thành, thân nhân của các thế hệ làm Báo Việt Nam Độc lập, sưu tầm ảnh, tài liệu và hiện vật còn lưu giữ trong gia đình thế hệ người làm báo và độc giả.

Ông Phan Hữu Minh cho rằng: Di sản của Báo Việt Nam Độc lập không chỉ nằm trong các bảo tàng mà còn nằm trong ký ức của những người từng làm báo, từng đọc báo, từng cất giữ những số báo ấy trong suốt cuộc đời. Nếu không kịp thời ghi chép, sưu tầm và hệ thống hóa thì cùng với thời gian, nhiều tư liệu quý sẽ mất đi vĩnh viễn.

Chính từ những chuyến đi ấy, nhiều thông tin về địa điểm in báo, nơi đặt cơ quan báo, những người tham gia in ấn, phát hành, những câu chuyện hậu trường của một tờ báo thời chiến đã dần được phục dựng, bổ sung vào kho tư liệu về Báo Việt Nam Độc lập.

Ngồi lặng trước những số báo cũ được đặt trong hộp bảo quản chuyên dụng, bà Nông Thị Tố Hoàn, nguyên cán bộ  Báo Việt Nam Độc lập thời Khu tự trị Việt Bắc, nguyên Phó Trưởng Ban Dân vận Tỉnh ủy Thái Nguyên, không giấu được xúc động. Đôi bàn tay bà khẽ vuốt lên mép những trang báo đã ố vàng như chạm vào ký ức của chính mình. Bà kể: "Ngày ấy, chúng tôi nghĩ rằng phải viết thật đúng, thật gần với cuộc sống của đồng bào để bà con hiểu chủ trương của Đảng, tin vào cách mạng và cùng nhau xây dựng quê hương. Hôm nay nhìn lại những số báo ấy, tôi càng thấy trách nhiệm của thế hệ sau là phải giữ gìn để con cháu biết cha ông đã làm báo trong gian khó như thế nào".

Lời kể của những người từng gắn bó với Báo Việt Nam Độc lập khiến những trang báo cũ như sống dậy. Đó không còn là những hiện vật nằm yên trong tủ kính, mà là những chứng tích của một thời kỳ báo chí gắn chặt với vận mệnh dân tộc. Chính nhờ tâm huyết của những con người lặng lẽ ấy, hành trình của Báo Việt Nam Độc lập không dừng lại ở những trang giấy đã ngả màu, mà tiếp tục được gìn giữ, bổ sung và truyền lại cho các thế hệ người làm báo hôm nay.

Tiếp nối ngọn lửa Báo Việt Nam Độc lập trong kỷ nguyên số

Từ Báo Việt Nam Độc lập do lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc sáng lập tại Pác Bó đến nền báo chí cách mạng Việt Nam hôm nay là hành trình hơn 85 năm đồng hành cùng dân tộc. Nếu trong kháng chiến, báo chí là vũ khí tư tưởng, tập hợp sức mạnh toàn dân giành độc lập, thì trong thời kỳ đổi mới và hội nhập, báo chí tiếp tục giữ vai trò định hướng dư luận, bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, tạo đồng thuận xã hội và khơi dậy khát vọng phát triển đất nước.

Phát huy truyền thống ấy, báo chí cả nước nói chung và báo chí Thái Nguyên nói riêng đang bước vào kỷ nguyên số với tinh thần đổi mới mạnh mẽ. Các cơ quan báo chí không chỉ làm tốt nhiệm vụ tuyên truyền các chủ trương của Đảng, chính sách của Nhà nước mà còn chủ động chuyển đổi số, phát triển báo chí đa nền tảng, ứng dụng công nghệ trong sản xuất và phân phối nội dung, đưa thông tin chính thống đến công chúng nhanh hơn, chính xác hơn.

Cùng với đó, báo chí giữ vững vai trò là lực lượng nòng cốt trên mặt trận tư tưởng, tích cực đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thông tin xấu độc trên không gian mạng, góp phần củng cố niềm tin của nhân dân đối với Đảng và Nhà nước.

Sau khi hợp nhất các cơ quan báo chí, Báo và Phát thanh, Truyền hình Thái Nguyên đã từng bước xây dựng mô hình cơ quan báo chí đa phương tiện, đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ trong giai đoạn mới.

Phát biểu tại Hội nghị công bố Quyết định thành lập Báo và Phát thanh truyền hình Thái Nguyên ngày 2-7-2025 do Tỉnh ủy Thái Nguyên tổ chức, đồng chí Nguyễn Đăng Bình, Phó Bí thư Thường trực Tỉnh ủy, Trưởng Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Thái Nguyên đã giao nhiệm vụ: Đơn vị tiếp tục đổi mới nội dung, hình thức tuyên truyền; tăng cường hiện diện trên không gian mạng, đẩy mạnh chuyển đổi số, nâng cao hiệu quả định hướng dư luận, giữ vững vai trò là cầu nối giữa Đảng, chính quyền với nhân dân.

Tiếp nối truyền thống của Báo Việt Nam Độc lập cũng là khát vọng của thế hệ người làm báo hôm nay. Phóng viên Đặng Văn Nghịnh, phóng viên Báo và Phát thanh truyền hình Thái Nguyên chia sẻ: "Những người làm báo trẻ luôn tự nhắc mình phải giữ vững bản lĩnh chính trị, không ngừng học hỏi công nghệ mới, đổi mới cách làm báo nhưng vẫn trung thành với sự thật và trách nhiệm xã hội. Tiếp nối truyền thống các thế hệ đi trước chính là giữ cho ngọn lửa báo chí cách mạng luôn được hun đúc, để mỗi tác phẩm đều có giá trị, góp phần phục vụ nhân dân và sự phát triển của đất nước".

Từ căn lán nhỏ giữa núi rừng Pác Bó đến những tòa soạn hội tụ, đa phương tiện hôm nay, phương thức làm báo đã chuyển mình mạnh mẽ theo nhịp phát triển của thời đại, nhưng giá trị cốt lõi của nền báo chí cách mạng Việt Nam vẫn bền vững: Lấy lợi ích của đất nước và nhân dân làm mục tiêu phụng sự, lấy sự thật làm nền tảng và lấy niềm tin của nhân dân làm thước đo giá trị.

Ngọn lửa mà Báo Việt Nam Độc lập thắp lên cách đây 85 năm vẫn đang được các thế hệ người làm báo Việt Nam gìn giữ, tiếp nối và lan tỏa, để báo chí luôn xứng đáng là tiếng nói của Đảng, Nhà nước, là diễn đàn tin cậy của nhân dân và là lực lượng tiên phong trên mặt trận tư tưởng trong kỷ nguyên số.

(Hết)