Giữ đà tăng trưởng, hướng tới bền vững

Sau quý I/2026 với mức xuất siêu 3,6 tỷ USD, Thái Nguyên bước vào quý II với yêu cầu kép là vừa duy trì tốc độ tăng trưởng cao, vừa tái cấu trúc theo hướng nâng cao giá trị gia tăng và tính bền vững. Khu vực doanh nghiệp đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) tiếp tục chi phối hoạt động xuất nhập khẩu, đặt ra yêu cầu không chỉ mở rộng quy mô mà còn nâng chất lượng tăng trưởng, phát huy nội lực và tăng khả năng chống chịu trước biến động toàn cầu.

Hạ tầng kỹ thuật tại các khu công nghiệp trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên được đầu tư đồng bộ, tạo nền tảng thuận lợi cho các doanh nghiệp đẩy mạnh sản xuất, góp phần gia tăng giá trị xuất khẩu và duy trì đà xuất siêu.

FDI giữ vai trò chủ lực, doanh nghiệp nội dần bứt tốc

Quý I/2026, kinh tế Thái Nguyên duy trì đà tăng trưởng tích cực, trong đó xuất nhập khẩu giữ vai trò động lực chính. Kim ngạch xuất khẩu ước đạt gần 10 tỷ USD trong 3 tháng đầu năm, đưa tỉnh tiếp tục nằm trong nhóm địa phương dẫn đầu cả nước. Cán cân thương mại thặng dư 3,6 tỷ USD phản ánh năng lực sản xuất lớn và sức cạnh tranh của hàng hóa trên thị trường quốc tế.

Phía sau kết quả này, khu vực doanh nghiệp FDI vẫn chiếm tỷ trọng áp đảo, với trên 98% kim ngạch xuất khẩu và khoảng 97% giá trị nhập khẩu. Hoạt động sản xuất trên địa bàn vì vậy còn phụ thuộc lớn vào các tập đoàn đa quốc gia, nhất là trong lĩnh vực điện tử.

Dẫu vậy, sự vươn lên của doanh nghiệp trong nước đang trở thành điểm nhấn đáng chú ý. Công ty CP Đầu tư và Thương mại TNG là ví dụ điển hình. Quý I/2026, doanh nghiệp đạt doanh thu 1.952 tỷ đồng, tăng 29% so với cùng kỳ, trong khi nhiều doanh nghiệp dệt may thế giới vẫn gặp khó về đơn hàng.

Công ty CP Đầu tư và Thương mại TNG đẩy mạnh sản xuất trong quý I, đơn hàng xuất khẩu tăng trưởng tích cực, góp phần giữ vững đà tăng kim ngạch của ngành dệt may trên địa bàn tỉnh.

Kết quả này đến từ việc giữ vững các thị trường xuất khẩu chủ lực như Mỹ và EU, vốn chiếm tỷ trọng lớn trong cơ cấu doanh thu. Cùng với đó là mở rộng hợp tác với các đối tác lớn, như: Decathlon, H&M, Walmart,… qua đó đa dạng hóa đơn hàng, giảm rủi ro phụ thuộc vào một số khách hàng truyền thống.

Việc Decathlon đưa TNG vào nhóm 3 nhà cung cấp lớn nhất toàn cầu cho thấy năng lực sản xuất và quản trị của doanh nghiệp đã đạt chuẩn quốc tế. Đây không chỉ là thành công riêng của doanh nghiệp mà còn mở ra khả năng tham gia sâu hơn của khu vực kinh tế trong nước vào chuỗi cung ứng toàn cầu.

Theo lãnh đạo Công ty CP Đầu tư và Thương mại TNG, doanh nghiệp đang chuyển mạnh sang nâng cao giá trị gia tăng, phát triển sản phẩm và đẩy mạnh sản xuất xanh. Điều này đặc biệt quan trọng trong bối cảnh các thị trường lớn ngày càng đặt ra tiêu chuẩn cao về môi trường và trách nhiệm xã hội.

Dự báo trong quý II/2026, kim ngạch xuất khẩu của tỉnh có thể tăng từ 8-10% so với cùng kỳ, tương đương mức tăng thêm khoảng 800 triệu đến 1 tỷ USD. Đáng chú ý, đóng góp từ các ngành ngoài điện tử, như: dệt may, cơ khí, chế biến... có xu hướng tăng, góp phần đa dạng hóa cấu trúc xuất khẩu.

Công ty TNHH Samsung Electronics Việt Nam Thái Nguyên - hạt nhân sản xuất điện tử quy mô lớn, đóng góp chủ lực vào kim ngạch xuất khẩu và đà tăng trưởng xuất siêu trên địa bàn tỉnh. Ảnh: T.L

Xuất siêu lớn nhưng giá trị gia tăng còn hạn chế

Dù đạt mức xuất siêu cao, cơ cấu xuất nhập khẩu của Thái Nguyên vẫn bộc lộ những hạn chế mang tính cấu trúc. Khi khu vực FDI chiếm gần như toàn bộ kim ngạch xuất khẩu, phần giá trị gia tăng giữ lại trong nền kinh tế địa phương còn thấp.

Hiện nay, nhóm linh kiện điện tử và nguyên vật liệu đầu vào chiếm khoảng 95% tổng giá trị nhập khẩu. Điều này cho thấy phần lớn hoạt động sản xuất vẫn tập trung ở khâu lắp ráp cuối cùng trong chuỗi giá trị. Tỷ lệ nội địa hóa của ngành điện tử, lĩnh vực xuất khẩu chủ lực, chỉ đạt khoảng 10-15%, thấp hơn nhiều so với các trung tâm công nghiệp trong khu vực.

Nếu phân tích sâu hơn, trong mỗi 100 USD giá trị xuất khẩu, chỉ khoảng 10-15 USD được giữ lại trong nền kinh tế trong nước; phần còn lại thuộc về chi phí nhập khẩu linh kiện, nguyên liệu và giá trị gia tăng từ bên ngoài. Vì vậy, kim ngạch xuất khẩu lớn chưa đồng nghĩa với đóng góp tương xứng vào tăng trưởng nội sinh.

Để đạt mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh, trong đó giá trị xuất khẩu tăng khoảng 12% so với năm trước, các doanh nghiệp cần chủ động thích ứng với biến động của thị trường quốc tế, đồng thời tiếp tục mở rộng thị trường cho hàng hóa xuất khẩu.

Cùng với các doanh nghiệp quy mô lớn, hệ sinh thái doanh nghiệp phụ trợ đang từng bước phát triển trên địa bàn tỉnh. Trong ảnh: Công ty CP Sản xuất và Thương mại WEDM VINA (phường Gia Sàng) tham gia lĩnh vực công nghiệp điện tử. Ảnh: T.L

Nhận định về vấn đề này, PGS.TS Đỗ Thị Thúy Phương, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Kinh tế và Quản trị kinh doanh (Đại học Thái Nguyên), cho rằng:  Xuất siêu lớn là “bệ phóng” quan trọng, nhưng không phải là đích đến cuối cùng. Điều quan trọng hơn là làm sao để gia tăng tỷ lệ giá trị được giữ lại trong nền kinh tế địa phương.

“Nếu phụ thuộc quá sâu vào khu vực doanh nghiệp FDI, hiệu ứng lan tỏa sẽ bị hạn chế, doanh nghiệp trong nước khó tham gia sâu vào chuỗi giá trị. Đây là thời điểm cần chuyển dịch mô hình tăng trưởng theo hướng bền vững hơn, dựa trên công nghiệp hỗ trợ và năng lực nội sinh” - PGS.TS Đỗ Thị Thúy Phương, nhấn mạnh.  

Tính toán cho thấy, nếu nâng tỷ lệ nội địa hóa thêm 5-10 điểm phần trăm, tương ứng từ 15% lên 20-25%, mỗi năm Thái Nguyên có thể giữ lại thêm từ 2-3 tỷ USD giá trị gia tăng. Con số này có ý nghĩa lớn đối với tăng trưởng kinh tế, ổn định xã hội và phát triển lâu dài.

Ba trụ cột cho tăng trưởng bền vững

Trước yêu cầu tái cấu trúc tăng trưởng, định hướng của Thái Nguyên trong quý II/2026 tập trung vào ba trụ cột chính. Trước hết, phát triển công nghiệp hỗ trợ trong nước được xác định là nền tảng nhằm giảm phụ thuộc vào nhập khẩu linh kiện và nâng cao tỷ lệ nội địa hóa.

Việc phát triển công nghiệp phụ trợ có vai trò quan trọng trong thúc đẩy sản xuất công nghiệp, xuất khẩu hàng hóa. Trong ảnh: Sản xuất vỏ bao bì điện thoại thông minh tại Công ty TNHH Doosun Việt Nam (Cụm công nghiệp Nguyên Gon). Ảnh: T.L

Việc hình thành các cụm công nghiệp hỗ trợ, kết nối với các khu công nghiệp lớn như Yên Bình, Điềm Thụy sẽ mở ra cơ hội để doanh nghiệp trong nước tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng. Nếu mỗi năm có thêm 10-15 doanh nghiệp đủ năng lực cung ứng cho các tập đoàn lớn, tỉnh có thể giảm nhập khẩu từ 1-1,5 tỷ USD, đồng thời tạo thêm nhiều việc làm kỹ thuật cao.

Cùng với đó là yêu cầu thích ứng với xu hướng thương mại xanh. Các thị trường lớn như EU và Mỹ đang siết chặt tiêu chuẩn về môi trường, phát thải carbon và quản trị doanh nghiệp, buộc doanh nghiệp phải đầu tư công nghệ sạch, sử dụng năng lượng tái tạo và cải tiến quy trình sản xuất.

Những đơn vị đi trước trong chuyển đổi xanh đang có lợi thế rõ rệt khi tiếp cận các đơn hàng giá trị cao. Ước tính cho thấy, doanh nghiệp đáp ứng các tiêu chuẩn về môi trường và quản trị có thể nâng khả năng tiếp cận thị trường thêm 15-20%, đồng thời giảm chi phí vận hành dài hạn nhờ tối ưu năng lượng.

Mở rộng không gian phát triển gắn với hạ tầng chiến lược cũng là hướng đi quan trọng. Theo quy hoạch điều chỉnh đã được phê duyệt, Thái Nguyên có hơn 14.000ha dành cho 38 khu công nghiệp và trên 4.000ha cho 74 cụm công nghiệp. Khi triển khai đúng tiến độ, hệ thống này có thể thu hút thêm nguồn vốn đầu tư lớn trong giai đoạn tới.

Dự báo trong quý II/2026, kim ngạch xuất khẩu của tỉnh có thể tăng từ 8-10% so với cùng kỳ. Trong ảnh: Chế biến sâu tinh quặng xuất khẩu tại Công ty TNHH Khai thác Chế biến khoáng sản Núi Pháo. Ảnh: T.L

Riêng quý II/2026, vốn FDI giải ngân dự kiến đạt khoảng 500-700 triệu USD, tập trung vào các lĩnh vực công nghệ cao như điện tử, bán dẫn, cơ khí chính xác, qua đó tiếp tục củng cố động lực tăng trưởng công nghiệp và xuất khẩu.

Song hành với các định hướng trên, cải cách hành chính và phát triển chính quyền số tiếp tục giữ vai trò then chốt. Việc rút ngắn thời gian cấp phép đầu tư, minh bạch hóa thủ tục và tăng cường hỗ trợ doanh nghiệp sẽ góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh của môi trường đầu tư. Các mô hình đối thoại như “Trà sáng cùng doanh nhân” cần được duy trì để kịp thời tháo gỡ khó khăn về hạ tầng và thủ tục.

Quý II/2026 vì vậy mang ý nghĩa bản lề trong quá trình chuyển đổi mô hình phát triển của Thái Nguyên. Khi công nghiệp hỗ trợ được thúc đẩy, doanh nghiệp trong nước từng bước lớn mạnh và các tiêu chuẩn xanh trở thành nền tảng, xuất siêu sẽ chuyển từ con số sang giá trị thực, đóng góp ổn định và lâu dài cho kinh tế địa phương.