Thái Nguyên - Tuyên Quang: Mở không gian phát triển liên kết vùng

Thái Nguyên và Tuyên Quang đang đứng trước cơ hội hình thành một trục hợp tác chiến lược mới của vùng trung du, miền núi phía Bắc. Hai địa phương có sự gắn kết về vị trí địa lý, truyền thống lịch sử cách mạng và nhiều điểm tương đồng về điều kiện phát triển. Đồng thời, mỗi tỉnh lại sở hữu những thế mạnh riêng có khả năng bổ trợ hiệu quả cho nhau. Nếu được khai thác đồng bộ, sự liên kết này sẽ mở rộng không gian phát triển, nâng cao năng lực cạnh tranh và tạo thêm động lực tăng trưởng mới cho cả hai địa phương cũng như toàn khu vực.

Từ tương đồng lợi thế đến trục liên kết mới

Thái Nguyên và Tuyên Quang đều giữ vị trí quan trọng trong không gian phát triển vùng trung du, miền núi phía Bắc. Nếu Tuyên Quang là cầu nối giữa khu vực biên giới phía Bắc, thông qua hệ thống cửa khẩu kết nối với tỉnh Vân Nam (Trung Quốc), với đồng bằng và Thủ đô Hà Nội, thì Thái Nguyên giữ vai trò cửa ngõ công nghiệp, dịch vụ và logistics của toàn vùng.

Quy mô và trình độ phát triển kinh tế của hai tỉnh có sự khác biệt nhưng mang tính bổ trợ rõ nét. Năm 2025, quy mô kinh tế của Thái Nguyên đạt 195,3 nghìn tỷ đồng, gấp hơn 2 lần Tuyên Quang (gần 95 nghìn tỷ đồng). GRDP bình quân đầu người của Thái Nguyên đạt 114,1 triệu đồng, trong khi Tuyên Quang đạt 54,32 triệu đồng.

Điểm đáng chú ý là cả hai địa phương đều duy trì tốc độ tăng trưởng ổn định. Quý I/2026, Thái Nguyên tăng trưởng 8,55%, Tuyên Quang đạt 7,55%, thuộc nhóm khá của khu vực. Trong đó, Thái Nguyên đang nổi lên là cực tăng trưởng công nghiệp mạnh của vùng.

Năm 2025, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu đạt 49,5 tỷ USD, trong đó xuất khẩu gần 30 tỷ USD. Trong 4 tháng đầu năm nay, tỉnh dẫn đầu cả nước về thu hút FDI với 6,06 tỷ USD.

Trong khi đó, Tuyên Quang có lợi thế về tài nguyên rừng, nông nghiệp, kinh tế sinh thái và không gian phát triển xanh. Sự khác biệt về điều kiện phát triển tạo nên tính bổ trợ rõ rệt giữa hai địa phương.

Thái Nguyên có thế mạnh về công nghiệp, công nghệ, dịch vụ; Tuyên Quang có dư địa về đất đai, nguyên liệu và du lịch sinh thái. Nếu khai thác hiệu quả, đây sẽ là động lực quan trọng cho phát triển liên vùng.

Dù đã được kết nối bởi quốc lộ 37, quốc lộ 279, quốc lộ 3B và đường Hồ Chí Minh, hạ tầng giao thông giữa hai tỉnh vẫn chưa đáp ứng yêu cầu phát triển mới. Phần lớn các tuyến đường hiện nay còn hẹp, năng lực khai thác hạn chế, chưa tạo được bước đột phá về kết nối vùng.

Vì vậy, cả Thái Nguyên và Tuyên Quang đều xác định hạ tầng giao thông là ưu tiên hàng đầu trong chiến lược hợp tác. Nhiều dự án quan trọng đang được xúc tiến, như: Tuyến kết nối từ đường tỉnh (ĐT) 261 của Thái Nguyên sang Tuyên Quang; tuyến Bắc Kạn - Ba Bể - Na Hang; đề xuất nâng cấp ĐT.257 thành quốc lộ 280; quy hoạch tuyến đường sắt Thái Nguyên - Tuyên Quang - Yên Bái...

Đáng chú ý, hai tỉnh cùng đề xuất bổ sung tuyến cao tốc Thái Nguyên - Tuyên Quang vào quy hoạch quốc gia. Nếu được triển khai, tuyến cao tốc này sẽ hình thành hành lang kinh tế mới, rút ngắn thời gian vận chuyển, giảm chi phí logistics và mở rộng không gian thu hút đầu tư. Hạ tầng giao thông vừa là điều kiện kết nối, vừa tạo nền tảng thúc đẩy liên kết công nghiệp, nông nghiệp, du lịch và thương mại.

Mở rộng chuỗi giá trị vùng

Trên nền tảng hạ tầng từng bước được hoàn thiện, hợp tác giữa hai địa phương đang chuyển từ hỗ trợ đơn lẻ sang liên kết chuỗi giá trị. Với 13 khu công nghiệp và 40 cụm công nghiệp, Thái Nguyên giữ vai trò trung tâm công nghiệp, chế biến và xuất khẩu của khu vực. Trong khi đó, Tuyên Quang có lợi thế về vùng nguyên liệu nông, lâm sản và dược liệu. Sự khác biệt này mở ra khả năng hình thành các chuỗi sản xuất liên vùng có chiều sâu.

Định hướng hợp tác cũng ngày càng rõ nét. Tuyên Quang tập trung phát triển vùng nguyên liệu; Thái Nguyên phát huy thế mạnh chế biến sâu, logistics và xuất khẩu. Hướng đi này góp phần nâng giá trị sản phẩm từ sản xuất thô lên chế biến tinh, từ sản xuất nhỏ lẻ sang chuỗi liên kết bền vững.

Sản phẩm chè là ví dụ tiêu biểu. Hai địa phương đang hướng tới hình thành từ 3-5 chuỗi liên kết chè liên tỉnh, gắn vùng nguyên liệu với doanh nghiệp chế biến và hệ thống tiêu thụ ổn định. Khi vùng chè Tân Cương của Thái Nguyên kết nối với các vùng chè Shan tuyết của Tuyên Quang, giá trị tạo ra không chỉ nằm ở sản lượng mà còn ở khả năng xây dựng thương hiệu trà Việt Bắc có sức cạnh tranh cao hơn.

Ngoài ra, hai tỉnh cũng tăng cường phối hợp trong phát triển nông nghiệp hữu cơ, kinh tế tuần hoàn, quản lý rừng bền vững và tín chỉ carbon rừng, những lĩnh vực giàu tiềm năng trong xu hướng tăng trưởng xanh hiện nay.

Nếu công nghiệp tạo ra động lực tăng trưởng kinh tế, thì du lịch và văn hóa lại góp phần tạo nền tảng gắn kết bền vững giữa hai địa phương. Thái Nguyên và Tuyên Quang đều sở hữu những giá trị lịch sử cách mạng đặc biệt với ATK Định Hóa và Tân Trào, gắn với lịch sử kháng chiến của dân tộc. Bên cạnh đó là hệ thống cảnh quan sinh thái hấp dẫn như hồ Núi Cốc, Na Hang và Ba Bể.

Trong 4 tháng đầu năm 2026, Thái Nguyên đón trên 3,2 triệu lượt khách, doanh thu du lịch đạt 4.594 tỷ đồng; Tuyên Quang đón 1,437 triệu lượt khách, doanh thu đạt 4.011 tỷ đồng. Những con số này cho thấy sức hút ngày càng rõ nét của khu vực, đồng thời phản ánh dư địa lớn nếu hai địa phương hình thành được chuỗi sản phẩm liên kết thay vì phát triển riêng lẻ.

Định hướng đang được đặt ra là xây dựng các tuyến du lịch liên tỉnh đặc trưng, như: tuyến “Trà Việt Bắc” từ Tân Cương đến Shan tuyết; tuyến “Hành trình cách mạng” từ Tân Trào đến Định Hóa; hay tuyến sinh thái “3 hồ” Núi Cốc - Ba Bể - Na Hang. Đây là những hành trình du lịch kết nối lịch sử, thiên nhiên và bản sắc vùng miền, nơi mỗi điểm đến cùng góp phần tạo nên một không gian phát triển chung theo hướng xanh, bền vững và giàu bản sắc.

Chung tầm nhìn, tạo cực tăng trưởng mới

Hợp tác giữa Thái Nguyên và Tuyên Quang trong giai đoạn tới hướng tới xây dựng cơ chế liên kết phát triển đồng bộ và bền vững trên nhiều lĩnh vực.

Thái Nguyên đặt mục tiêu trở thành tỉnh công nghiệp hiện đại, có thu nhập trung bình cao trước năm 2030 và thu nhập cao trước năm 2045; phát triển theo 3 vùng kinh tế và 5 hành lang kinh tế động lực, trong đó có hành lang cao tốc Tuyên Quang - Thái Nguyên - Lạng Sơn. Hiện địa phương giữ vai trò trung tâm công nghiệp, giáo dục và dịch vụ của khu vực.

Tuyên Quang hướng tới trở thành tỉnh phát triển khá, bền vững, là một cực tăng trưởng của vùng trung du, miền núi phía Bắc vào năm 2030. Không gian phát triển được tổ chức theo mô hình 1 trục động lực, 2 cực tăng trưởng, 3 vùng kinh tế và 4 hành lang phát triển, lấy kinh tế xanh, du lịch, nông lâm nghiệp và công nghiệp chế biến làm nền tảng.

Trên cơ sở đó, hai địa phương xác định tăng cường liên kết hạ tầng giao thông, đề xuất đầu tư các tuyến kết nối liên vùng, cao tốc và đường sắt nhằm mở rộng không gian phát triển, giảm chi phí logistics và nâng cao năng lực kết nối khu vực.

Cùng với hạ tầng, hai tỉnh định hướng hình thành chuỗi liên kết sản xuất - chế biến - tiêu thụ trong các lĩnh vực thế mạnh như chè, dược liệu, nông lâm sản và logistics. Tuyên Quang tập trung phát triển vùng nguyên liệu, còn Thái Nguyên đẩy mạnh chế biến sâu, xuất khẩu và dịch vụ logistics.

Mục tiêu đặt ra là hình thành từ 3-5 chuỗi liên kết chè liên tỉnh có hợp đồng bao tiêu ổn định, đồng thời mở rộng hợp tác về du lịch, đào tạo nguồn nhân lực, chuyển đổi số và đổi mới sáng tạo để tạo động lực tăng trưởng mới cho toàn khu vực.

Yêu cầu liên kết vùng ngày càng mạnh mẽ đang mở ra cơ hội để Thái Nguyên và Tuyên Quang hình thành một trục phát triển mới của vùng trung du, miền núi phía Bắc.

Với nhiều lợi thế bổ trợ, sự liên kết chặt chẽ giữa hai địa phương sẽ góp phần mở rộng không gian phát triển và tạo thêm động lực tăng trưởng cho khu vực. Để hiện thực hóa mục tiêu đó cần quyết tâm chính trị cao, hành động đồng bộ và tư duy phát triển vượt qua ranh giới hành chính, hướng tới lợi ích chung lâu dài