Xanh hóa, số hóa: 'Nam châm' hút đầu tư mới

Không còn dựa chủ yếu vào lợi thế chi phí thấp hay ưu đãi thuế, Thái Nguyên đang từng bước tái định hình môi trường đầu tư theo hướng hiện đại và bền vững. Hai trụ cột xanh hóa và số hóa được xác định là nền tảng tăng trưởng mới, phù hợp xu thế phát triển toàn cầu. Trước các tiêu chuẩn về môi trường, quản trị và minh bạch ngày càng khắt khe, chiến lược “chuyển đổi kép” đang mở ra lợi thế cạnh tranh mới, giúp địa phương thu hút dòng vốn chất lượng cao, nâng cao giá trị gia tăng và tạo dư địa phát triển dài hạn.

Công ty CP Đầu tư và Thương mại TNG là một trong những doanh nghiệp trên địa bàn tỉnh tiên phong triển khai các dự án xanh, xây dựng không gian sản xuất thân thiện với môi trường.

Từ thay đổi tư duy đến chuyển dịch dòng vốn

Nhiều năm qua, môi trường đầu tư của các địa phương thường được đánh giá qua những tiêu chí quen thuộc như chi phí nhân công, quỹ đất hay tốc độ xử lý thủ tục hành chính. Tuy nhiên, kinh tế toàn cầu đang chuyển mạnh sang các chuẩn mực phát triển bền vững, kéo theo sự thay đổi rõ rệt trong cách nhìn nhận.

Ngày càng nhiều nhà đầu tư quốc tế, đặc biệt là các tập đoàn tham gia chuỗi cung ứng công nghệ cao, không chỉ quan tâm đến chi phí, họ còn đặt ra yêu cầu về trách nhiệm môi trường, tính minh bạch và khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu. Các tiêu chí ESG (môi trường - xã hội - quản trị) đang trở thành “tấm vé” quan trọng để doanh nghiệp và địa phương tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu.

Cùng với đó, kinh tế số phát triển nhanh làm thay đổi cách thức tổ chức sản xuất, quản trị và phân phối sản phẩm. Dữ liệu trở thành nền tảng, công nghệ là công cụ giúp tối ưu hiệu quả và nâng cao tính minh bạch. Sự kết hợp giữa “xanh” và “số”, hay còn gọi là chuyển đổi kép, đã trở thành xu hướng phát triển tất yếu.

Tại Thái Nguyên, những chuyển biến này được nhận diện từ sớm. Nhiều năm qua, địa phương luôn duy trì thứ hạng cao trong bảng xếp hạng Chỉ số năng lực cạnh tranh cấp tỉnh (PCI). Song thay vì tiếp tục dựa vào lợi thế truyền thống, tỉnh đang chuyển dần sang nâng cao chất lượng môi trường đầu tư, hướng tới các tiêu chuẩn bền vững hơn.

Công nhân Công ty TNHH Khai thác Chế biến khoáng sản Núi Pháo chăm sóc cây xanh trong khuôn viên nhà máy.

Việc triển khai các bộ chỉ số như Chỉ số xanh cấp tỉnh (PGI) cho thấy cách tiếp cận mới. Môi trường đầu tư không chỉ thuận lợi, mà phải có trách nhiệm. Điều đó đồng nghĩa tăng trưởng kinh tế cần gắn chặt với bảo vệ môi trường và sử dụng hiệu quả tài nguyên.

Theo công bố của Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam, năm 2023, Chỉ số xanh cấp tỉnh (PGI) của Thái Nguyên đạt 20,85 điểm, tăng mạnh so với mức 16,05 điểm của năm 2022. Dù thứ hạng còn biến động, xu hướng tăng điểm phản ánh những cải thiện rõ rệt trong quản trị môi trường.

Các dữ liệu cập nhật năm 2024 tiếp tục ghi nhận sự cải thiện ở nhiều chỉ số thành phần, nổi bật là chính sách hỗ trợ doanh nghiệp thực hiện tiêu chuẩn môi trường và mức độ tuân thủ quy định. Việc nâng PGI là chỉ dấu quan trọng phản ánh chất lượng môi trường đầu tư, tác động trực tiếp đến khả năng thu hút các dòng vốn có trách nhiệm và giá trị gia tăng cao.

Sự thay đổi trong tư duy nhanh chóng phản ánh qua dòng vốn đầu tư. Quý I năm 2026, Thái Nguyên ghi nhận khoảng 5,4 tỷ USD vốn FDI đăng ký mới, tiếp tục nằm trong nhóm địa phương thu hút đầu tư cao của cả nước.

Đáng chú ý, cơ cấu dòng vốn đã dịch chuyển rõ rệt. Thay vì tập trung vào các ngành thâm dụng lao động, nhiều dự án mới hướng đến công nghiệp chế biến, chế tạo, điện tử và công nghiệp hỗ trợ, những lĩnh vực đòi hỏi công nghệ cao và tiêu chuẩn môi trường nghiêm ngặt hơn.

Sự hiện diện của các tập đoàn lớn như Samsung tại Thái Nguyên không chỉ mang lại giá trị đầu tư trực tiếp, họ còn kéo theo hệ sinh thái doanh nghiệp vệ tinh. Qua đó, các chuẩn mực sản xuất hiện đại, đặc biệt là yêu cầu tiết kiệm năng lượng, giảm phát thải và minh bạch chuỗi cung ứng, từng bước được lan tỏa.

Điều này cho thấy tiêu chuẩn xanh không còn là lựa chọn, nó đang trở thành điều kiện bắt buộc để doanh nghiệp tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu.

Chuyển đổi số giữ vai trò là công cụ hỗ trợ quan trọng. Tại các khu công nghiệp như: Yên Bình, Điềm Thụy…, việc ứng dụng công nghệ trong quản lý năng lượng, giám sát vận hành và tối ưu hóa quy trình sản xuất ngày càng phổ biến.

Các giải pháp điện mặt trời áp mái, tái sử dụng nước hay hệ thống giám sát môi trường tự động giúp doanh nghiệp giảm chi phí, đồng thời nâng cao khả năng đáp ứng tiêu chuẩn quốc tế.

Công ty TNHH Samsung Electronics Việt Nam Thái Nguyên là hạt nhân thu hút dòng vốn FDI vào tỉnh, đồng thời thúc đẩy các tiêu chuẩn cao hơn về môi trường và chuỗi cung ứng.

Nông sản tăng giá trị từ chuyển đổi kép

Xu hướng phát triển xanh gắn với kinh tế số không chỉ diễn ra ở khu vực công nghiệp, mà đang lan tỏa mạnh sang nông nghiệp, một trong những thế mạnh truyền thống của Thái Nguyên.

 Hiện nay, toàn tỉnh có trên 22.000ha chè cho thu hoạch, với sản lượng khoảng 250.000 tấn/năm. Trong nhiều năm, cây chè vừa là sản phẩm kinh tế, vừa là một phần bản sắc của địa phương. Song trước yêu cầu ngày càng cao của thị trường, ngành chè cũng buộc phải đổi mới để thích ứng.

Một trong những chuyển biến rõ nét là việc chuyển từ canh tác truyền thống sang các mô hình sản xuất an toàn, thân thiện môi trường. Nhiều hợp tác xã và hộ sản xuất đã tăng cường sử dụng phân bón hữu cơ, kiểm soát chặt quy trình sản xuất và từng bước đạt các tiêu chuẩn như VietGAP hoặc hữu cơ.

Tuy nhiên, chỉ “xanh” trong sản xuất vẫn chưa đủ để nâng cao giá trị. Công nghệ số đang giúp giải quyết bài toán này. Việc gắn mã QR truy xuất nguồn gốc cho phép người tiêu dùng dễ dàng tiếp cận thông tin về sản phẩm, từ vùng nguyên liệu đến quy trình sản xuất.

Điều đó giúp tăng tính minh bạch, đồng thời góp phần xây dựng niềm tin, yếu tố ngày càng quan trọng của thị trường hiện đại. Sự thay đổi này giúp nông sản chuyển từ cạnh tranh về giá sang cạnh tranh bằng chất lượng và minh bạch.

Sinh viên tìm hiểu các mô hình thích ứng với biến đổi khí hậu tại Công viên Khí hậu (Trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên) - không gian học tập gắn với thực tiễn phát triển bền vững.

Bên cạnh đó, việc đưa sản phẩm lên các nền tảng thương mại điện tử giúp mở rộng thị trường tiêu thụ, nhất là với các sản phẩm đặc sản địa phương. Từ chỗ phụ thuộc vào kênh bán hàng truyền thống, nông sản Thái Nguyên đang từng bước tiếp cận người tiêu dùng trong và ngoài nước thông qua môi trường số. 

Bà Lê Hoàng Oanh, Cục trưởng Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số (Bộ Công Thương), nhấn mạnh: Việc kết hợp chuyển đổi số với thương mại điện tử giúp mở rộng thị trường, đồng thời nâng cao giá trị sản phẩm thông qua minh bạch thông tin và xây dựng thương hiệu.

Song song với đó, nền tảng cho phát triển bền vững tiếp tục được củng cố thông qua hệ thống đào tạo và nghiên cứu. Mô hình Công viên Khí hậu tại Trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên là ví dụ tiêu biểu, kết hợp giữa nghiên cứu, đào tạo và ứng dụng thực tiễn.

Theo GS.TS Trần Thị Thu Hà, Viện trưởng Viện Nghiên cứu và Phát triển lâm nghiệp (Trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên), việc gắn kết giữa đào tạo, nghiên cứu và chuyển giao công nghệ là yếu tố quan trọng giúp lan tỏa các giải pháp phát triển bền vững, đồng thời hỗ trợ doanh nghiệp và người dân thích ứng với các yêu cầu mới...

Định hình lợi thế cạnh tranh trong kỷ nguyên số

Nhìn tổng thể, những chuyển biến tại Thái Nguyên cho thấy một xu hướng rõ ràng. Lợi thế cạnh tranh của địa phương đang được định nghĩa lại. Nếu trước đây, chi phí thấp và thủ tục nhanh là yếu tố then chốt, thì hiện nay khả năng đáp ứng các tiêu chuẩn xanh và mức độ ứng dụng công nghệ mới trở thành yếu tố quyết định.

Các quy định về môi trường và minh bạch chuỗi cung ứng ngày càng siết chặt trên toàn cầu, vì vậy những địa phương thích ứng sớm sẽ có lợi thế rõ rệt. Quá trình này đang diễn ra đồng thời trên nhiều lĩnh vực.

Hoạt động livestream quảng bá nông sản góp phần mở rộng thị trường tiêu thụ qua các sàn thương mại điện tử.

Từ khu công nghiệp từng bước hướng tới mô hình sinh thái đến các vùng nông nghiệp được số hóa và nâng cao giá trị, những thay đổi ấy đang tạo nền tảng cho tăng trưởng ổn định hơn trong dài hạn.

Tuy nhiên, quá trình chuyển đổi cũng đặt ra nhiều thách thức. Khoảng cách về năng lực giữa doanh nghiệp FDI và doanh nghiệp trong nước vẫn còn lớn.

Nhiều doanh nghiệp nhỏ và vừa gặp khó khăn trong tiếp cận vốn, công nghệ và nguồn nhân lực chất lượng cao để đáp ứng các tiêu chuẩn mới. Điều đó đòi hỏi các chính sách hỗ trợ đồng bộ hơn, từ tài chính xanh, đào tạo nhân lực đến thúc đẩy chuyển giao công nghệ. Chỉ các chủ thể trong nền kinh tế cùng tham gia, quá trình chuyển đổi mới có thể diễn ra toàn diện và bền vững.

Những bước đi hiện nay cho thấy Thái Nguyên đang đi đúng hướng. Việc coi phát triển xanh và kinh tế số là hai trụ cột không chỉ giúp địa phương nâng cao chất lượng môi trường đầu tư, nó còn tạo nền tảng để tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu.

Trong kỷ nguyên số, các tiêu chuẩn môi trường ngày càng được lượng hóa và giám sát chặt chẽ. Phát triển xanh đã trở thành lợi thế cạnh tranh cốt lõi của mỗi địa phương và doanh nghiệp. Những bước đi của Thái Nguyên hôm nay vì vậy vượt ra ngoài phạm vi điều chỉnh chiến lược phát triển, thể hiện sự chủ động định vị lại vai trò, vị thế của tỉnh.