Tháo gỡ vướng mắc, đẩy nhanh tái định cư vùng sạt lở

Mỗi mùa mưa bão, việc di dời người dân ra khỏi khu vực có nguy cơ sạt lở luôn là nhiệm vụ cấp bách tại các địa phương miền núi. Tuy nhiên, để bố trí nơi ở mới bảo đảm an toàn, có đầy đủ hạ tầng và sinh kế lâu dài vẫn là bài toán khó. Thực tế tại khu vực phía Bắc tỉnh Thái Nguyên cho thấy, cần sớm có giải pháp đồng bộ về quỹ đất, cơ chế và nguồn lực đầu tư để giải quyết căn cơ vấn đề này.

Mỗi khi mưa lớn kéo dài, gần 100 hộ dân tại khu vực Nà Hai - Nà Pài và Nà Thẩu - Cốc Coọng, xã Đồng Phúc lại sống trong tâm trạng bất an. Những vết nứt trên sườn đồi ngày càng mở rộng, nguy cơ đất đá sạt xuống bất cứ lúc nào.

Gia đình bà Hoàng Thị Ngoài, thôn Đại Phúc, là một trong những hộ nhiều năm sống trong vùng nguy hiểm. Phía sau nhà là sườn đồi dốc, sau mỗi trận mưa lớn lại xuất hiện thêm các vết nứt. Những ngày mưa kéo dài, cả gia đình gần như không dám ngủ sâu, luôn chuẩn bị phương án di chuyển người và tài sản khi có sự cố xảy ra.

Mong muốn lớn nhất của gia đình bà Ngoài cũng như nhiều hộ dân nơi đây là sớm được bố trí nơi ở mới an toàn, ổn định cuộc sống, không còn nỗi lo thường trực mỗi mùa mưa bão.

Qua rà soát, xã Đồng Phúc hiện có 189 điểm nguy cơ sạt lở đất, sụt lún, ngập lụt; trong đó 102 điểm có nguy cơ rất cao. Địa phương đã đề xuất di dời khoảng 80-100 hộ dân tại các khu vực nguy hiểm, song việc triển khai vẫn chưa đạt như kỳ vọng.

Theo ông Triệu Quang Hùng, Chủ tịch UBND xã Đồng Phúc, khó khăn lớn nhất hiện nay là tìm quỹ đất phù hợp để xây dựng khu tái định cư. Với địa hình đồi núi chia cắt, vị trí lựa chọn không chỉ phải bảo đảm an toàn mà còn đáp ứng yêu cầu về giao thông, điện, nước, đất ở và đất sản xuất. Trong khi đó, nguồn lực địa phương còn hạn chế, chưa thể đáp ứng nhu cầu di dời số lượng lớn hộ dân trong thời gian ngắn.

Hiện, khu vực phía Bắc tỉnh Thái Nguyên có hơn 4.000 điểm nguy cơ sạt lở, trong đó trên 1.000 điểm có nguy cơ cao, ảnh hưởng trực tiếp đến hàng nghìn hộ dân. Nhiều điểm đã được rà soát, xác định từ nhiều năm nhưng đến nay vẫn chưa được xử lý dứt điểm. Về lâu dài, xây dựng các khu tái định cư tập trung vẫn là giải pháp căn cơ để đưa người dân ra khỏi vùng nguy hiểm.

Tuy nhiên, trong điều kiện chưa thể bố trí tái định cư ngay, việc xử lý các điểm sạt lở xung yếu phía sau nhà dân cũng cần được ưu tiên. Các giải pháp như hót dọn đất đá, gia cố mái taluy, xây dựng kè chống sạt lở, hoàn thiện hệ thống thoát nước có thể góp phần giảm nguy cơ xảy ra sự cố. Tuy nhiên, kinh phí thực hiện thường rất lớn, vượt quá khả năng cân đối của ngân sách cấp xã.

Tại xã Chợ Mới, nhiều điểm sạt lở đang ảnh hưởng trực tiếp đến nhà ở của người dân. Riêng khu vực taluy dương dọc Quốc lộ 3, phía sau nhà của 20 hộ với 84 nhân khẩu tại thôn 7 đã xuất hiện nhiều vết nứt lớn.

Ông Trần Mạnh Cường, Chủ tịch UBND xã Chợ Mới, cho biết để xử lý triệt để khu vực này cần hót dọn toàn bộ cung trượt và gia cố taluy, với kinh phí dự kiến khoảng 25,6 tỷ đồng. Đây là khoản kinh phí vượt quá khả năng cân đối của địa phương. Xã đã đề xuất tỉnh và các sở, ngành quan tâm hỗ trợ nguồn lực để sớm triển khai, bảo đảm an toàn tính mạng, tài sản của người dân.

Tái định cư vẫn chậm tiến độ

Sau bão Yagi năm 2024, khu vực phía Bắc tỉnh Thái Nguyên triển khai 4 dự án tái định cư tập trung tại các xã Ba Bể, Chợ Rã, Quảng Bạch và Nam Cường. Tổng mức đầu tư khoảng 120 tỷ đồng, dự kiến bố trí nơi ở cho 113 hộ dân trong năm 2025.

Tuy nhiên, quá trình thực hiện phát sinh nhiều vướng mắc liên quan đến giải phóng mặt bằng, thủ tục đất đai, điều chỉnh thiết kế kỹ thuật, thiếu vốn và ảnh hưởng của thời tiết. Đến nay, nhiều dự án mới đạt khoảng 60-80% khối lượng, khiến một số hộ dân vẫn phải tiếp tục sinh sống trong vùng có nguy cơ sạt lở.

Tại xã Nam Cường, Dự án Tái định cư được triển khai trong điều kiện địa hình đồi núi dốc, nền địa chất phức tạp, khối lượng san gạt lớn. Mưa bão cuối năm 2025 còn làm xuất hiện cung trượt phía sau công trình, buộc chủ đầu tư phải điều chỉnh giải pháp kỹ thuật, bổ sung các hạng mục gia cố.

Theo ông Nguyễn Anh Tuấn, Phó Chủ tịch UBND xã Nam Cường, những yếu tố phát sinh khiến Dự án chưa thể hoàn thành theo kế hoạch. Trong khi đó, nguồn vốn ngân sách Trung ương bố trí cho Dự án chỉ được thực hiện trong niên độ năm 2025, không được kéo dài thời gian giải ngân. Phần khối lượng công việc còn lại hiện phải chờ tỉnh cân đối, bổ sung hơn 5 tỷ đồng để tiếp tục thi công.

Trong khi các khu tái định cư chưa hoàn thành, nhiều địa phương đã chủ động xây dựng phương án sơ tán, nhằm hạn chế thấp nhất thiệt hại khi thiên tai xảy ra. Tại xã Văn Lang, phương án sơ tán được xây dựng đến từng thôn, từng hộ dân. Các điểm tránh trú tạm thời như trường học, nhà văn hóa và khu vực an toàn được rà soát, sẵn sàng sử dụng khi có mưa lớn hoặc xuất hiện nguy cơ sạt lở.

Ông Nông Văn Hội, Bí thư Đảng ủy xã Văn Lang, cho biết địa phương đã phân công cán bộ phụ trách từng địa bàn, tăng cường tuyên truyền để người dân chủ động theo dõi diễn biến thời tiết, thực hiện phương châm "4 tại chỗ". Lương thực, thực phẩm và các nhu yếu phẩm thiết yếu cũng được dự trữ, bảo đảm đáp ứng nhu cầu trong khoảng 10-15 ngày nếu xảy ra chia cắt.

Đưa người dân ra khỏi vùng nguy cơ sạt lở không chỉ là nhiệm vụ cấp thiết trong công tác phòng, chống thiên tai mà còn là giải pháp lâu dài nhằm ổn định dân cư, bảo đảm sinh kế bền vững. Cùng với sự chủ động của các địa phương, tỉnh cần tiếp tục tháo gỡ khó khăn về quỹ đất, thủ tục và nguồn lực đầu tư; đồng thời ưu tiên xử lý các điểm sạt lở xung yếu, đẩy nhanh tiến độ các khu tái định cư để người dân sớm có nơi ở an toàn, ổn định cuộc sống.