Chưa bao giờ tình trạng xuất cảnh lao động trái phép sang Trung Quốc trên địa bàn huyện Đồng Hỷ lại “nóng” như trong năm 2014 vừa qua. Thời điểm đông nhất, cả huyện có tới 2.000 người vượt biên trái phép.
Đáng chú ý là đã có ít nhất 3 người chết và hàng trăm người bị lực lượng chức năng của Trung Quốc bắt giữ và trao trả về nước…
Văn Hán là địa phương có số người xuất cảnh trái phép sang Trung Quốc đông nhất huyện Đồng Hỷ. Ông Nguyễn Xuân Hiền, Chủ tịch UBND xã cho biết: Đầu năm 2014, địa phương chúng tôi có tới hơn 500 người vượt biên trái phép. Trên địa bàn xã đã có 2 người chết tại Trung Quốc do tai nạn lao động và đánh nhau. Để mang được thi thể nạn nhân về, có gia đình đã phải vay ngân hàng và làng xóm cả trăm triệu đồng. Ngoài ra, cũng rất nhiều trường hợp gặp rủi ro khi trốn sang Trung Quốc tìm việc làm như: làm những công việc nặng nhọc, độc hại, không được chủ sử dụng lao động trả lương hoặc bị cảnh sát bắt nhốt...
Ở xã Quang Sơn cũng có nhiều người vượt biên trái phép sang Trung Quốc. Anh Trần Đức Công, sinh năm 1995, ở xóm La Tân, xã Quang Sơn là một trong số đó. Có trong tay nghề tiện nhưng không xin được việc làm, Công được một phụ nữ cùng xã rủ sang Trung Quốc với lời giới thiệu về công việc không quá vất vả lại có thu nhập cao. Cùng chuyến đi trong ngày 6-2-2014 với Công có khoảng 30 người khác. Công nhớ lại: Khi chúng tôi đến biên giới thì có một người đón và đưa sang Trung Quốc. Trên đường di chuyển vào sâu nội địa của nước họ thì bị công an sở tại bắt giữ. Chúng tôi bị giam và lao động ở đó 6 tháng. Suốt thời gian đó, tôi không liên lạc được về nhà. Bố mẹ tôi gần như tuyệt vọng khi chạy ngược, chạy xuôi mà không hỏi được tin tức gì của con mình. Mất gần 2 triệu đồng tiền nộp cho môi giới cộng với nửa năm bị giam hãm, tôi rất ân hận vì thấy mình đã quá dại dột. Hiện Công đang ở nhà phụ giúp mẹ bán hàng ăn sáng và mong muốn được vay vốn ưu đãi để có thể mở xưởng sản xuất tại nhà.
Cùng giấc mơ kiếm thu nhập cao, Lương Xuân Mạnh và Lương Văn Hiệp đều sinh năm 1993, cư trú tại xóm La Nưa, xã Khe Mo đã vượt biên trái phép sang Trung Quốc. Qua mối lái, tháng 3-2014, Mạnh và Hiệp được một người tên Ngọc ở xã Tân Long đưa lên đến cửa khẩu Chi Ma (tỉnh Lạng Sơn). Hiệp kể: Đến cửa khẩu, Ngọc gọi điện cho người quen để đưa chúng tôi đến Nam Ninh, Quảng Tây (Trung Quốc). Chúng tôi ở và giúp việc cho gia đình họ 1 tuần rồi được đưa đến xưởng làm giầy thể thao. Làm việc tại xưởng được 5 tháng, đến tháng 8-2014, cả hai bị công an Trung Quốc kiểm tra và bắt giam. Đến cuối tháng 10-2014 mới được trao trả về địa phương. Mạnh bộc bạch: Gần 1 năm trời làm việc cực nhọc không công bên xứ người, chỉ nghĩ đến thôi đã thấy sợ và sẽ không bao giờ đi nữa.
Tuy nhiên, bên cạnh những người có suy nghĩ như Công, Mạnh hay Hiệp thì vẫn có không ít người ngay sau khi bị trao trả hoặc trốn về lại tìm đường quay trở lại Trung Quốc. Bà Triệu Thị Tuất và con gái Phạm Thị Trang, xóm La Tân, xã Quang Sơn là những ví dụ điển hình. Ông Dương Văn Bình, công an viên xã Quang Sơn cho biết: Cả 2 vượt biên trái phép tháng 2-2014, trên đường đi bị công an Trung Quốc bắt giam 6 tháng. Tháng 7-2014, được trả về, nhưng đến tháng 8-2014 lại đi khỏi địa phương, mà theo người thân trong gia đình là trở lại Trung Quốc. Mặc dù trước đó, Trang đã được vay 30 triệu đồng thông qua các hội đoàn thể ở xã để phát triển kinh tế. Cũng theo ông Bình thì những thay đổi trong Luật Cư trú cho phép người dân không phải đăng ký tạm vắng với chính quyền khi vắng mặt thời gian dài tại địa phương khiến công tác quản lý nhân, hộ khẩu gặp khó khăn hơn.
Trao đổi với chúng tôi, Trung tá Lê Hồng Bắc, Đội trưởng Đội An Ninh, Công an huyện Đồng Hỷ cho biết: Độ tuổi đi lao động trái phép sang Trung Quốc nằm trong khoảng từ 19 đến gần 50. Người dân của ta sang đó chủ yếu làm các công việc như chặt mía, lắp đồ điện tử, làm đồ nhựa, thợ xây... Họ làm theo mùa vụ, không mấy người có thể sang bên đó ở lại làm lâu dài. Trong số này, lượng người gặp rủi ro, không được trả công hoặc trả không hết tiền công theo thỏa thuận là rất nhiều. Riêng trong năm 2014 đã có 100 người ở Đồng Hỷ đi lao động trái phép ở Trung Quốc bị công an bắt giữ và trao trả về địa phương.
Thượng tá Nguyễn Văn Vượng, Phó Trưởng Công an huyện Đồng Hỷ thông tin: Bình quân thu nhập của người lao động trái phép bên Trung Quốc từ 6-7 triệu đồng/tháng. Tuy nhiên lương tháng đầu tiên bị chủ lao động giữ lại để mua đồ dùng cho mỗi cá nhân. Để ràng buộc người lao động, thông thường tháng làm việc cuối họ cũng không trả lương. Nhẩm tính có thể thấy, nếu thời gian người người lao động làm việc trái phép tại Trung Quốc trong 6 tháng sẽ nhận được khoảng 20 - 25 triệu đồng tiền công. Bình quân 2 lượt đi về mất 6 triệu đồng, chưa tính các chi phí khác. Đấy là suôn sẻ, còn nếu bị bắt giữ hoặc phải chạy trốn công an khi các cơ sở họ làm thuê bị kiểm tra thì người lao động sẽ tay trắng... Không chỉ rủi ro về kinh tế, nếu bị công an bắt nhốt còn ảnh hưởng đến bản thân, gia đình, thậm chí làm ảnh hưởng cho cả con cái sau này. Thượng tá Vượng cho biết thêm: Phần lớn người lao động vượt biên trái phép do khó khăn về kinh tế, không có việc làm ổn định, bị một số kẻ xấu dụ dỗ. Đối với những trường hợp vi phạm có thể xử lý phạt vi phạm hành chính, nhưng thường không thực hiện được vì hầu hết lao động trái phép đều có điều kiện kinh tế khó khăn. Do vậy cơ quan chỉ nhắc nhở và yêu cầu ký cam kết không được xuất cảnh trái phép. Được biết, từ năm 2009 đến nay, Công an huyện Đồng Hỷ đã xử lý 3 vụ liên quan đến tổ chức và môi giới người đi lao động trái phép tại Trung Quốc.
Đây là thời điểm người lao động đang trở về địa phương đông và sẽ tiếp tục đi tìm kiếm việc làm sau Tết Nguyên đán. Vì vậy, các cấp, ngành, các tổ chức đoàn thể cần phải tăng cường công tác tuyên truyền nâng cao nhận thức cho người dân. Theo chúng tôi, để hạn chế tối đa tình trạng xuất cảnh trái phép sáng Trung Quốc thì điều quan trọng là cần giúp người dân được tiếp cận nhiều hơn với khoa học kỹ thuật và vốn vay ưu đãi để họ có thể tự tạo việc làm tại chỗ và tăng thu nhập, khi đó tâm lý “ly hương” sẽ không còn.
