Giữ 'hồn' xuân nơi bản Dao

Giữa nhịp sống hiện đại, bà con dân tộc Dao Quần Chẹt ở xóm Tân Lập của xã Phú Xuyên, vẫn bền bỉ gìn giữ phong tục Tết truyền thống, xem đó không chỉ là nét đẹp văn hóa mà còn là cách trao truyền bản sắc cho thế hệ trẻ, góp phần làm giàu đời sống tinh thần và mở ra hướng phát triển du lịch cộng đồng tại địa phương.

Người Dao Quần Chẹt ở xóm Tân Lập cùng du khách quốc tế trải nghiệm gói bánh chưng - một cách gìn giữ và lan tỏa bản sắc văn hóa.

Gìn giữ phong tục từ nếp nhà

Xóm Tân Lập có hơn 90% hộ dân là đồng bào Dao Quần Chẹt. Với người Dao Quần Chẹt, Tết Nguyên đán là dịp thiêng liêng để tưởng nhớ tổ tiên, gắn kết gia đình và cộng đồng. Trong ngày Tết Nguyên đán, bà con làm cơm thịnh soạn hơn ngày thường và bánh chưng giữ vị trí trung tâm trên mâm cỗ.

Nguyên liệu gói bánh chủ yếu do người dân tự sản xuất: gạo nếp từ vụ mùa cuối năm, đỗ xanh trồng trong vườn, thịt lợn nuôi tại gia đình. Quá trình gói và luộc bánh kéo dài nhiều giờ, trở thành dịp để các thành viên quây quần bên bếp lửa, cùng nhau ôn lại chuyện cũ và chia sẻ dự định cho năm mới.

Bà Triệu Minh Loan, thành viên Câu lạc bộ giữ gìn bản sắc dân tộc Dao Quần Chẹt xóm Tân Lập, cho biết: Chúng tôi luôn nhắc con cháu rằng, gói bánh chưng không chỉ để ăn Tết mà còn để nhớ về cội nguồn. Khi các cháu tự tay gói bánh, nghe kể về ý nghĩa từng phong tục, truyền thống sẽ được tiếp nối tự nhiên. Việc duy trì phong tục Tết không chỉ củng cố sự gắn kết gia đình mà còn góp phần giữ gìn bản sắc văn hóa trong đời sống cộng đồng.

Bên cạnh ẩm thực truyền thống, dân ca là một giá trị đặc sắc của người Dao Quần Chẹt ở Tân Lập. Những làn điệu mộc mạc, sâu lắng thường vang lên trong dịp đầu xuân, ngày hội hay các buổi sinh hoạt văn hóa.

Câu lạc bộ giữ gìn bản sắc dân tộc Dao Quần Chẹt duy trì sinh hoạt định kỳ tại nhà văn hóa xóm. Tại đây, các thành viên cao tuổi trực tiếp truyền dạy làn điệu cổ, hướng dẫn cách mặc trang phục truyền thống, giới thiệu ý nghĩa hoa văn cho lớp trẻ.

Chị Jenna (người bên trái) - du khách đến từ Philippines - thích thú khi thưởng thức bánh chưng và nghe kể về phong tục của người Dao Quần Chẹt.

Ông Triệu Văn Viên, Chủ nhiệm Câu lạc bộ, chia sẻ: Giữ bản sắc không chỉ trong vài ngày Tết mà phải duy trì thường xuyên. Khi thế hệ trẻ hiểu và tự hào về tiếng hát, trang phục của dân tộc mình, bản sắc sẽ được gìn giữ bền vững.

Thực tế cho thấy, ngày càng nhiều thanh, thiếu niên trong xóm tham gia sinh hoạt câu lạc bộ. Các em không chỉ học hát mà còn tìm hiểu phong tục, học thêu trang phục truyền thống. Sự chủ động của lớp trẻ chính là nền tảng quan trọng để bảo tồn văn hóa lâu dài.

Bảo tồn văn hóa gắn với phát triển du lịch

Không chỉ gìn giữ trong cộng đồng, những nét văn hóa đặc trưng của người Dao Quần Chẹt ở Tân Lập còn bước đầu tạo sức hút với du khách. Thông qua các hoạt động trải nghiệm như gói bánh chưng, nghe hát dân ca, tìm hiểu đời sống sinh hoạt, bản làng đã đón một số du khách trong và ngoài nước đến tham quan.

Bếp lửa đỏ hồng trong mỗi mái nhà vẫn giữ vai trò trung tâm trong những ngày sum họp.

Jenna, một du khách đến từ Philippines, từng có dịp tham gia trải nghiệm Tết cùng người dân Tân Lập, chia sẻ rằng cô đặc biệt ấn tượng với không khí quây quần bên bếp lửa. “Ở quê hương tôi cũng có bánh gạo truyền thống trong các dịp lễ hội, nhưng khi tự tay gói bánh chưng cùng bà con nơi đây, tôi cảm nhận rõ sự gắn kết gia đình và lòng tôn kính tổ tiên. Đó là trải nghiệm rất ấm áp” - Jenna nói.

Những phản hồi tích cực từ du khách cho thấy tiềm năng phát triển du lịch cộng đồng gắn với bảo tồn văn hóa tại địa phương. Tuy nhiên, theo chính quyền địa phương, việc khai thác du lịch cần được thực hiện thận trọng, bảo đảm giữ nguyên giá trị truyền thống, tránh thương mại hóa.

Từ bếp lửa ngày Tết đến những buổi hát dân ca định kỳ, người Dao Quần Chẹt ở Tân Lập đang âm thầm giữ gìn hồn cốt văn hóa của dân tộc mình. Đó không chỉ là câu chuyện của một bản làng, mà còn là minh chứng cho nỗ lực bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa các dân tộc trên địa bàn tỉnh.