Mạch nguồn nghề báo từ Việt Nam Độc lập

Nhắc đến Báo Việt Nam Độc lập, những nhà báo lão thành mà chúng tôi được gặp vẫn nhớ như in những năm tháng tác nghiệp giữa núi rừng Việt Bắc. Mỗi người một câu chuyện, một góc nhìn, nhưng tất cả đều chung niềm tự hào khi nhắc đến tờ báo do Bác Hồ sáng lập và những trang báo đã đồng hành cùng phong trào cách mạng của dân tộc trong những năm tháng gian khó.

Mùa xuân năm 1941, sau 30 năm bôn ba tìm đường cứu nước, lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc về nước, trực tiếp lãnh đạo phong trào cách mạng tại Pác Bó, tỉnh Cao Bằng. Để đưa đường lối cách mạng đến với quần chúng, ngày 1/8/1941, tại lán Khuổi Nặm, số đầu tiên của Báo Việt Nam Độc lập ra đời với vai trò là cơ quan tuyên truyền của Mặt trận Việt Minh.

Điều đặc biệt là không chỉ sáng lập tờ báo, lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc còn trực tiếp phụ trách tờ báo, từ viết bài, biên tập đến trình bày, in ấn và phát hành. Được in và phát hành giữa núi rừng Việt Bắc, những trang báo mộc mạc ấy đã mang chủ trương của Mặt trận Việt Minh đến với đồng bào, góp phần khơi dậy tinh thần yêu nước và ý chí giành độc lập.

Nhắc đến cơ duyên gắn bó với Báo Việt Nam Độc lập, nhà báo lão thành Nông Quang Hoạt kể lại, năm 1956, khi đang công tác tại Đoàn ủy cải cách ruộng đất tỉnh Bắc Ninh, ông được điều động về làm phóng viên. Khi ấy, Tòa soạn được đặt tại thị xã Thái Nguyên.

Nơi ở của cán bộ, phóng viên chỉ là những căn nhà đất, mái lá đơn sơ. Khó khăn nhất là những chuyến đi cơ sở kéo dài hàng tuần, thậm chí vài tháng. Phương tiện duy nhất của nhiều phóng viên khi đó chỉ là chiếc xe đạp cũ. Trước mỗi chuyến công tác dài ngày, ai cũng chuẩn bị sẵn săm xe, bơm hơi cùng vài nắm cơm và muối vừng để đủ sức vượt qua quãng đường rừng heo hút.

Trong ký ức của người cựu phóng viên, những chuyến đi kéo dài nhiều ngày, những đêm thức trắng để hoàn thành bài viết trước giờ báo lên khuôn không phải là điều đặc biệt, mà là công việc thường ngày. Và chính trong gian khó ấy, tình yêu nghề và trách nhiệm với cách mạng, với nhân dân trong ông lại càng được bồi đắp.

Ông Nông Quang Hoạt nhớ lại: Làm báo ngày ấy vất vả nhưng vui lắm. Chúng tôi đều không phải những nhà báo được đào tạo bài bản, nhưng ai cũng tâm niệm phải viết sao cho người dân hiểu, tin và làm theo. Mỗi lần nhìn thấy cán bộ, bà con đón đọc báo là thấy mọi vất vả, cực nhọc đều xứng đáng.

Với nhà báo Nguyễn Niên, nguyên phóng viên Báo Việt Nam Độc lập, nguyên Phó Tổng Biên tập Báo Thái Nguyên, điều khiến Việt Nam Độc lập được nhắc nhớ đến tận ngày nay không chỉ nằm ở tuổi đời, mà còn ở dấu ấn mà tờ báo để lại trong lịch sử cách mạng và báo chí nước nhà. Theo ông Niên: Điều còn lại sau những trang báo năm xưa không chỉ là giá trị lịch sử, mà còn là tinh thần dám dấn thân, tính chiến đấu và sự gắn bó mật thiết với nhân dân. Tôi cho rằng, đó cũng là những giá trị mà báo chí hiện đại cần tiếp tục gìn giữ.

Từ câu chuyện của quá khứ, bà Nông Thị Tố Hoàn, nguyên phóng viên Báo Việt Nam Độc lập, nguyên Phó Trưởng Ban Dân vận Tỉnh ủy Thái Nguyên lại hướng suy nghĩ về những người làm báo trong kỷ nguyên hiện đại. Theo bà, những người làm báo trẻ hôm nay có nhiều điều kiện thuận lợi hơn thế hệ đi trước, từ công nghệ, phương tiện tác nghiệp đến khả năng tiếp cận thông tin.

Tuy nhiên, cùng với cơ hội là những yêu cầu ngày càng cao về bản lĩnh nghề nghiệp, đạo đức và trách nhiệm xã hội. Bà Hoàn chia sẻ: Công nghệ có thể thay đổi cách làm báo, nhưng điều quan trọng nhất vẫn là trách nhiệm của người cầm bút. Tôi mong các nhà báo trẻ luôn giữ được sự trung thực, lòng yêu nghề và tinh thần phục vụ nhân dân như các thế hệ đi trước đã làm.

85 năm kể từ ngày số báo đầu tiên ra đời, Báo Việt Nam Độc lập đã trở thành một phần của lịch sử báo chí cách mạng Việt Nam. Những người từng làm Báo Việt Nam Độc lập nay đều đã ở tuổi xế chiều. Nhưng qua từng câu chuyện được kể lại, có thể thấy ngọn nguồn của báo chí cách mạng vẫn chưa bao giờ đứt mạch.

Từ những trang báo in giữa núi rừng Việt Bắc năm nào đến các tòa soạn hiện đại hôm nay, trách nhiệm với Tổ quốc, với nhân dân là điều vẫn đang được lớp lớp thế hệ người làm báo tiếp tục gìn giữ và trao truyền.