Không thể phủ nhận lực hút, sức lan tỏa và khả năng tăng trưởng mạnh mẽ của Tập đoàn Samsung trên địa bàn tỉnh ta thời gian qua. Tuy vậy, cũng không thể không xem xét, suy tư trước những tác động xã hội mà nhà đầu tư này để lại, nhất là đối với tương lai người lao động và một số khía cạnh xã hội khác.
Chúng ta đều biết, Samsung hiện đầu tư các dự án sản xuất điện tử tại 5 quốc gia, trong đó có 3 quốc gia châu Á là Hàn Quốc, Việt Nam và Trung Quốc. Tại Việt Nam, Samsung triển khai dự án đầu tiên ở Bắc Ninh, sau đó là Thái Nguyên và đang chuẩn bị rót thêm vốn cho một dự án tương tự vào T.P Hồ Chí Minh. Chiến lược của Samsung là đầu tư nhanh, sớm tung ra thị trường các sản phẩm hoàn chỉnh. Không phải bàn cãi việc Samsung vào tỉnh ta đã tạo ra làn sóng đầu tư lớn vào Thái Nguyên, giúp chỉ số tăng trưởng kinh tế, tăng giá trị sản xuất công nghiệp, giá trị xuất nhập khẩu, giải quyết lao động... ở địa phương tăng lên gấp nhiều lần so với trước đây. Tuy nhiên, đó chỉ là bề nổi, còn thực chất đóng góp của Tập đoàn danh giá này cho tỉnh mấy năm qua chưa thật sự tương xứng.
Trước tiên hãy nói về nguồn thu ngân sách, từ khi Samsung đầu tư vào Khu công nghiệp Yên Bình 1 đến nay, nguồn ngân sách chủ yếu mà tỉnh ta thu được là thuế nhà thầu và thuế thu nhập cá nhân. Đây là nguồn thuế không đáng kể, lại chỉ diễn ra trong giai đoạn thi công xây dựng ngắn ngủi, nên nếu có thu róc thì sức đóng góp cũng chưa nhiều. Trong khi đó, do có ưu đãi về thuế nên chắc chắn còn khá lâu nữa, chúng ta mới thu được nguồn thuế đúng với thực tế phải nộp của Samsung.
Tiếp đến là những đóng góp cho chuỗi sản xuất của địa phương. Theo các chuyên gia kinh tế, Samsung phải tăng tỷ lệ nội địa hóa càng cao thì đóng góp cho kinh tế địa phương mới càng lớn. Tuy nhiên, hiện tại Samsung đạt tỷ lệ nội địa hóa, chưa đến 10%. Linh kiện, vật tư gần như đều nhập khẩu từ nước ngoài, lại hưởng các ưu đãi đặc biệt nên thực hưởng của nền kinh tế địa phương không nhiều. Các doanh nghiệp nội địa gần như không có cơ hội tham gia vào chuỗi sản xuất và lắp ráp của Tập đoàn này.
Cùng với đó, việc Samsung phát triển "nóng" tại Khu công nghiệp Yên Bình đã tạo thách thức lớn đối với tình hình bảo đảm an ninh trật tự ở địa phương. Đã có một thời gian, an ninh xung quanh Khu công nghiệp Yên Bình 1 rất phức tạp. Dù chưa có báo cáo chính thức về nội dung vốn nóng bỏng này, nhưng theo thâm nhập thực tế của chúng tôi, tình trạng trộm cắp, bảo kê với sự xuất hiện của các nhóm xã hội từ nơi khác dạt về đây ngày càng nhiều. Các vụ việc liên quan đến an ninh trật tự xảy ra trên địa bàn tăng nhiều lần so với trước. Đã có lúc một khối lượng lớn vật liệu, thiết bị phục vụ xây dựng các dự án của Samsung bị chôm chỉa trót lọt ra ngoài. Công an tỉnh đã phải thành lập Đồn Công an Yên Bình để lập lại trật tự và hạn chế tối đa các hành vi phạm pháp.
Hiện nay, người lao động ở nhiều tỉnh, thành miền Bắc tập trung làm việc tại Samsung Thái Nguyên rất đông, ban đầu là 3 vạn, nhưng tới đây sẽ là 6 vạn người và còn hơn thế nữa. Do đó, các vấn đề xã hội phát sinh tại địa phương sẽ không ít. Ngoài đảm bảo an ninh trật tự, chính quyền địa phương còn phải lo chỗ ở cho người lao động, bởi Samsung chỉ đáp ứng được cho khoảng 1,5 vạn công nhân trong các khu ký túc xá. Tuy nhiên, không hẳn chỉ chỗ ở mà địa phương còn phải tính toán tới xây dựng hạ tầng, bố trí các loại dịch vụ dân sinh đi kèm như: nhà trẻ, trường học, bệnh viện, nơi vui chơi, giải trí và các chế độ, chính sách xã hội khác. Samsung Bắc Ninh đã từng tính được rằng, mỗi ngày trung bình có thêm 13 nữ lao động trong đơn vị có bầu và mỗi tháng có hàng chục trẻ em ra đời. Với Samsung Thái Nguyên, tuy chưa có con số chính xác nhưng với lượng lao động dự kiến lớn gấp 2 lần Samsung Bắc Ninh thì số trẻ em được sinh ra mỗi tháng sẽ không nhỏ. Những vấn đề này không chính quyền địa phương nào có thể đứng ngoài hoặc làm ngơ, nhưng để giải quyết được nó không phải là chuyện giản đơn, một sớm một chiều.
Chúng tôi có dịp tiếp cận với một số lao động từng làm việc tại Samsung Bắc Ninh, sau mấy năm làm ca, ăn kíp, giờ nghỉ đợi việc ở nhà. Họ đều có chung nhận xét: Làm công nhân Samsung được hưởng lương cao, có chế độ đãi ngộ khá tốt, nhưng đổi lại môi trường lao động rất khắc nghiệt, áp lực giờ giấc, sản phẩm tương đối lớn. Nguyễn Công Trọng, trú tại phường Gia Sàng (T.P Thái Nguyên) từng có 3 năm làm việc ở Samsung Bắc Ninh cho hay: Cả quãng thời gian làm việc ở đây em chỉ thực hiện đúng một thao tác là bắt vít cho các linh kiện điện tử. Mỗi buổi phải đứng làm việc 6 tiếng liên tục, cả ngày là 12 tiếng. Hết ca về đến nhà chân mỏi nhừ, chỉ muốn lên giường nằm luôn. Phòng trọ thuê chủ yếu để ngủ vì chẳng có mấy thời gian làm việc khác. Sau 3 năm làm việc, em tự xin chấm dứt hợp đồng về nhà dù chưa biết sẽ làm gì tới đây. Còn Hoàng Văn Phong, phường Cải Đan (T.P Sông Công) thì chia sẻ: Làm việc ở Samsung lương cao thật, nhưng việc lu bù, trung bình mỗi ca thường phải hoàn thành từ 48 nghìn đến 50 nghìn sản phẩm, nên chẳng có thời gian để tiêu pha, sắm sửa cho bản thân. Hơn nữa, sau khi nghỉ làm ở đây về nhà chẳng biết làm gì bởi từ lúc vào nhà máy đến lúc ra về em chỉ biết mỗi một việc là đứng kiểm tra sản phẩm.
Thực tế, với áp lực công việc như thế, để mỗi lao động có thể trụ được trong thời gian liên tục ngần đấy năm quả là không dễ. Tuy nhiên, một vấn đề đáng lưu tâm là người lao động được tuyển dụng vào Samsung phần lớn vừa tốt nghiệp THPT, độ tuổi trung bình công nhân là 21 tuổi. Họ không được đào tạo một nghề nghiệp hoàn chỉnh nào nên khi rời Samsung thường khó kiếm việc làm mới. Vấn đề đặt ra ở đây là chúng ta bố trí việc làm cho họ ra sao?
Việc mỗi địa phương trải thảm đỏ thu hút đầu tư là chủ trương hoàn toàn đúng đắn. Samsung có mặt ở Thái Nguyên chúng ta cũng chính là kết quả từ những nỗ lực, cố gắng của các cấp chính quyền và nhân dân sở tại. Và điều đáng nói, Samsung đã "trả công" cho tỉnh bằng việc góp sức giải bài toán khó về lao động, việc làm, chuyển dịch cơ cấu ngành nghề theo hướng phù hợp, đồng thời nâng cao mức sống cho người dân. Tuy nhiên, Samsung cũng sẽ để lại những thách thức, hệ lụy rất lớn đòi hỏi chúng ta phải có cái nhìn sắc sảo, phân tích thấu đáo những điểm mạnh yếu, thiệt hơn để từ đó xây dựng một đối pháp hợp lý, mang tính dài hơi nhằm đáp ứng yêu cầu đặt ra.
.jpg?width=300&height=-&type=resize)
