Tuổi trẻ hôm nay học gì từ Vũ Xuân và các liệt sĩ tuổi 20?

Biên tập viên Nhà xuất bản Quân đội nhân dân, Đại tá Nguyễn Tiến Hải khi tiếp nhận bản gốc Nhật ký Vũ Xuân đã phải thốt lên: Trong các cuốn nhật ký chiến tranh - Nhật ký Đặng Thùy Trâm, Mãi mãi tuổi 20 của Nguyễn Văn Thạc thì Nhật ký Vũ Xuân có điểm đặc biệt. Đó là nhật ký của người “giữ linh hồn” đơn vị, người có 11 năm chiến đấu ngoan cường và dạn dầy kinh nghiệm. Vì thế, nhiều câu anh viết như phương châm hành động của cả một thế hệ đánh và thắng Mỹ “Tôi chỉ muốn một câu nói được vang lên bên tai thế hệ sau là: Đừng làm hoen ố máu của những người đi trước”…

Cuốn nhật ký Vũ Xuân.

Mang niềm tin ra trận

Từ tháng 10-2005, người ta biết tới một cuốn nhật ký chiến tranh đặc sắc mà người viết nó là người con Thái Nguyên, một cán bộ quân đội từng trải - Liệt sĩ Vũ Xuân, Chính trị viên Tiểu đoàn 2311 thuộc Đoàn 6 Pháo binh Quân giải phóng miền Nam.

Do là nhật ký của một sĩ quan chính trị nên cuốn hút người đọc bởi tính tư tưởng, chính trị và hoài bão của tuổi trẻ cả một giai đoạn lịch sử hào hùng của dân tộc - giai đoạn đánh và thắng Mỹ. Cuốn nhật ký và tác giả những trang viết đã làm thổn thức, lay động tình cảm của nhiều người.

Ngày 3/7/1963, từ mái Trường cấp 3 Lương Ngọc Quyến, chàng trai Vũ Xuân cùng bạn học lên đường nhập ngũ, để lại tất cả kỷ niệm tuổi thơ nhọc nhằn, những ước mơ và cả rung động đầu đời để lên đường đi đánh Mỹ.

Anh và thế hệ các anh lên đường với mục đích cao cả, Vũ Xuân viết trong nhật ký: “Bàn giao nguyên vẹn giang sơn Việt Nam cho thế hệ tương lai là trách nhiệm của chúng mình, của thế hệ thanh niên đang sống và chiến đấu chống Mỹ này...”.

Cho đến ngày anh hy sinh (13/5/1974), đằng đẵng 11 năm trời, Vũ Xuân có 3 lần hành quân bằng đôi chân trần, chiến đấu trên đất nước Việt Nam, nước bạn Lào và Campuchia: Từ Thái Nguyên - Sơn Tây - Hà Tĩnh - Quảng Bình - Quảng Trị - vượt Trường Sơn - StungTreng - Carachie - Công Pông Chàm - Công Pông Chnăng - Căm Pốt - Tà Keo - Châu Đốc - U Minh Thượng - U Minh Hạ - Cà Mau...

Nhật ký để lại những trang viết, những câu nói đầy xúc động, như là phương châm sống cho các thế hệ người Việt Nam. Cuốn nhật ký luôn nằm trong ba lô cho đến ngày anh hy sinh tại Đồn Kênh 2, huyện Gò Quao, tỉnh Kiên Giang.

Anh đã mang niềm tin ra trận. Quê hương thân thương gọi anh là đứa con ngoan. Anh viết trong nhật ký “Càng gian lao vất vả, nhọc nhằn bao nhiêu, mình càng nhớ về Thái Nguyên xa xôi, nhớ về những người thân bấy nhiêu”.

Ngày 10/1/1971, Vũ Xuân ghi: “Nam tiến lần thứ 3 này chặng đường sẽ rất gian truân”; “Đời anh lính không có gian khổ nào giống gian khổ nào thật. Lần mò trong rừng đêm gần 3 tiếng đồng hồ, dừng nghỉ thì không an toàn, mà đi thì vai đeo ba lô 30kg leo đèo, lội suối, lần rừng đêm. Những đêm trăng Đồng Tháp Mười, mắc võng giữa rừng tràm. Những mùa mưa dai dẳng mấy tháng trời vùng U Minh Thượng, chịu vây ráp, đói khát”...

Nhân dịp kỷ niệm 80 Cách mạng Tháng Tám thành công và Quốc khánh 2-9, cuối tháng 8-2025, gia đình liệt sĩ đã trân trọng bàn giao cuốn nhật ký của Anh hùng liệt sĩ Vũ Xuân hiến tặng Trung tâm Lưu trữ Quốc gia III (thuộc Cục Văn thu lưu trữ Nhà nước). Ảnh T.L

Có một thế hệ tuổi 20 như thế

Đọc Nhật ký Vũ Xuân có thể mường tượng ra một chàng trai tuổi ngoài đôi mươi yêu đời, hiền lành, cống hiến, xả thân vì Tổ quốc. Ngày 21/4/1969, anh viết: “Có qua những thử thách thế này mới thấy cái muôn ngàn lần đáng quý đó là phẩm chất anh bộ đội. Vai mang nặng, đường xa, mất ngủ, người nhỏ sức yếu nhưng ai cũng hăm hở ra đi không một lời kêu ca phàn nàn. Khi cần vui, họ vẫn vui nổ trời, hát vang những ca khúc cách mạng”.

Hay trang viết ngày 19/3/1971, sau khi kể về những cuộc hành quân gian lao, vất vả, nhiều bộ đội đã kiệt sức, đổ bệnh nhưng vẫn cố tiến bước, san sẻ khuân vác súng đạn cho nhau, anh đúc kết: “Cái vĩ đại hết sức bình thường, hết sức đơn giản của người lính là như vậy”.

Ở tuổi đôi mươi, tình yêu chớm nở, trong một trang viết, anh tâm sự: “Em thân yêu! Anh viết tiếp bức thư không gửi được này tới em. Người con gái mà anh yêu thương... Anh thèm được sống lại những ngày ngập tràn hạnh phúc ấy, những ngày mà lần đầu tiên trong đời anh yêu và được yêu; được hưởng hương vị ngọt ngào trong trẻo của mối tình đầu của đời anh...”. 

Viết rồi anh tự nhủ, nhiệm vụ của các anh, thế hệ các anh là phải đánh Mỹ cứu nước, phải biết kiềm chế cảm xúc, hy sinh hạnh phúc cá nhân bởi “khi Tổ quốc cần họ biết sống xa nhau”. Ở Nhật ký Vũ Xuân, ý chí cách mạng của người lính trẻ luôn nhiệt huyết, tình cảm cách mạng là sáng trong, cao thượng. Khát khao cống hiến, khát vọng hòa bình thể hiện sâu sắc trong từng dòng chữ.

Trung tướng Trần Phi Hổ, nguyên Tư lệnh Quân khu 9, từng nhận xét: Không chỉ lực lượng vũ trang Quân khu 9, anh Xuân đã kể lại bằng nhật ký những dấu mốc quan trọng của cả cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước. Không chỉ quê hương Thái Nguyên tự hào về người con của mình mà đất nước Việt Nam tự hào về anh.

Nguyên Trưởng Ban Tư tưởng văn hóa Trung ương Hà Đăng nhận xét: Vũ Xuân và thế hệ các anh ngã xuống cho dân tộc trường tồn. Non sông gấm vóc Việt Nam có được như ngày nay là bởi có một thế hệ tuổi 20 như thế.

Cuốn nhật ký, các bài báo do Báo Thái Nguyên tổ chức biên tập và tuyên truyền, bộ phim ký sự tài liệu “Hành trình theo Nhật ký Vũ Xuân” với 10 tập, đi lại hành trình bộ đội hành quân giải phóng miền Nam với ngồn ngộn tư liệu chiến tranh quý hiếm (VTV1 phát sóng 7 lần) đã tạo hiệu ứng rất mạnh trong đời sống xã hội suốt 20 năm qua.

Hàng chục cuộc hội thảo xung quanh chủ đề về lý tưởng thanh niên; tình yêu đất nước, quê hương; nghĩa tình đồng đội được tổ chức; Quỹ học bổng mang tên Vũ Xuân ra đời; in hàng nghìn bộ đĩa phim phục vụ học ngoại khóa của các trường học…

Câu chuyện về Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Vũ Xuân và thế hệ thanh niên thời chống Mỹ với trách nhiệm với dân tộc, đất nước, quê hương, tình đồng đội lan tỏa mạnh mẽ, trở thành phong trào học tập của cả nước…

Khẩu hiệu “Đừng hỏi Tổ quốc đã làm gì cho ta mà tự hỏi ta đã làm gì cho Tổ quốc hôm nay” của Thanh niên rất phù hợp với phương châm sống của thanh niên thế hệ Vũ Xuân. Thế hệ ấy đã bàn giao nguyên vẹn giang sơn cho thế hệ thanh niên hôm nay và mai sau. Học tập Vũ Xuân và thế hệ các anh là sự trung thành với đất nước, lao động tận hiến vì sự phồn vinh của Việt Nam thời kỳ mới.