Doanh nghiệp trước 'bài toán' minh bạch tài chính

Nền kinh tế Việt Nam đang phát triển mạnh theo hướng số hóa và hội nhập quốc tế. Minh bạch tài chính trở thành yêu cầu bắt buộc đối với các doanh nghiệp. Tại Thái Nguyên, địa phương có trên 15.000 doanh nghiệp hoạt động trong các lĩnh vực sản xuất, công nghiệp hỗ trợ và dịch vụ, yêu cầu này càng rõ nét. Minh bạch tài chính vừa bảo đảm chấp hành quy định của pháp luật, vừa tác động trực tiếp đến năng lực cạnh tranh và hiệu quả sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp.

Minh bạch tài chính là yêu cầu bắt buộc để các doanh nghiệp may mặc trên địa bàn tỉnh tham gia hội nhập quốc tế sâu rộng hơn, nâng cao hiệu quả sản xuất, kinh doanh.

Doanh nghiệp đối mặt khó khăn kép

Nhiều chuyên gia kinh tế cho rằng môi trường kinh doanh hiện nay đã thay đổi căn bản khi các chuẩn mực kế toán, kiểm toán và quản trị tài chính ngày càng tiệm cận với những thông lệ quốc tế. Đặc biệt, các quy định mới của Chính phủ về kiểm toán bắt buộc và minh bạch thuế đã tạo ra “hàng rào kỹ thuật”, buộc các doanh nghiệp (DN) phải nâng cấp hệ thống quản trị.

Thực tế cho thấy, nhiều DN Việt Nam, nhất là khu vực tư nhân, vẫn tồn tại khoảng cách lớn giữa số liệu quản trị nội bộ và báo cáo tài chính công bố. Đây là điểm yếu cốt lõi trong quản trị DN.

Các chuyên gia tài chính nhận định, minh bạch tài chính không chỉ là nghĩa vụ pháp lý mà còn là điều kiện tiên quyết để DN tiếp cận vốn, mở rộng thị trường và tham gia chuỗi giá trị toàn cầu. Tuy nhiên, trong quá trình chuyển đổi, không ít DN đang phải đối mặt với áp lực lớn về chi phí, nhân lực và thay đổi tư duy quản trị.

Hiện nay, trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên có hơn 15.100 DN, chủ yếu là DN nhỏ và vừa, hoạt động trong lĩnh vực công nghiệp, xây dựng, thương mại, dịch vụ. Đây là nhóm chịu tác động rõ nhất khi các quy định về minh bạch tài chính được siết chặt.

Ông Trương Công Tiến, Giám đốc Công ty CP Vật liệu xây dựng, Thương mại và Vận tải Bắc Đại Tây Dương, cho biết: Trước đây, chúng tôi chủ yếu quản lý tài chính theo kinh nghiệm. Nay phải chuẩn hóa theo quy định mới, từ hóa đơn, chứng từ đến báo cáo dòng tiền, khiến chi phí vận hành tăng đáng kể.

Ông Nguyễn Văn Cường, Giám đốc Công ty TNHH Cường Đại, chia sẻ: Việc đầu tư hệ thống kế toán hiện đại, phần mềm quản trị ERP và thuê kiểm toán độc lập là gánh nặng không nhỏ, nhất là trong bối cảnh đơn hàng giảm, chi phí đầu vào tăng cao... 

Theo đánh giá, phần lớn các DN nhỏ và vừa vẫn chưa nhận thức đầy đủ vai trò của minh bạch tài chính, dẫn đến khó tiếp cận vốn tín dụng và hạn chế khả năng mở rộng sản xuất.

Rủi ro pháp lý và chi phí tuân thủ gia tăng

Một trong những thách thức lớn nhất là rủi ro pháp lý ngày càng tăng. Các quy định mới yêu cầu DN có quy mô lớn phải thực hiện kiểm toán bắt buộc, nếu không sẽ bị xử phạt. Bên cạnh đó, ngành Thuế đang đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số, trí tuệ nhân tạo để giám sát và phát hiện rủi ro. Điều này khiến DN không còn nhiều khoảng trống cho sai sót hoặc thiếu minh bạch như trước.

Ông Đỗ Xuân Tám, Trưởng thuế cơ sở I tỉnh Thái Nguyên, khẳng định: Cơ quan thuế hiện không kiểm tra dàn trải mà tập trung vào dữ liệu, phân tích rủi ro. DN thiếu minh bạch sẽ dễ bị phát hiện hơn nhiều so với trước đây.

Tuy nhiên, sự thay đổi nhanh chóng này cũng tạo áp lực lớn, nhất là với DN địa phương chưa kịp thích ứng. Một số DN phản ánh phải đối mặt với chi phí tuân thủ tăng cao, từ đào tạo nhân sự kế toán đến đầu tư công nghệ và thuê dịch vụ tư vấn. Nhiều đơn vị phải tạm dừng hoạt động để kiện toàn, hoàn thiện hệ thống tài chính.

Việc siết chặt minh bạch tài chính, dù cần thiết, cũng tạo ra một số tác động trước mắt đối với các DN. Chi phí tăng làm giảm lợi nhuận ngắn hạn khi DN phải dành nguồn lực lớn để hoàn thiện hệ thống tài chính thay vì đầu tư sản xuất, kinh doanh.

Nhiều doanh nghiệp phải dành nguồn lực lớn để hoàn thiện hệ thống tài chính, làm giảm nguồn vốn cho sản xuất, kinh doanh.

Một số DN nhỏ có xu hướng thu hẹp quy mô hoặc chuyển sang hoạt động phi chính thức để giảm áp lực tuân thủ. Bên cạnh đó, quá trình rà soát, chuẩn hóa số liệu, đối chiếu tài chính có thể làm chậm tiến độ kinh doanh, nhất là trong các ngành sản xuất có chu kỳ vốn nhanh.

Ông Nguyễn Duy Hồng, Giám đốc Mỏ đá Đồng Phú, xã Quang Sơn, cho biết: Có thời điểm đơn vị phải tạm dừng một số hợp đồng để hoàn thiện hồ sơ tài chính theo yêu cầu kiểm toán, ảnh hưởng trực tiếp đến doanh thu.

Thách thức lớn nhưng cũng là cơ hội chuyển đổi

Các chuyên gia kinh tế cho rằng những khó khăn hiện nay là “cú hích cần thiết” để DN đẩy mạnh chuyển đổi sang mô hình quản trị hiện đại. Theo phân tích, gốc rễ của vấn đề không nằm ở kỹ thuật kế toán mà ở tư duy quản trị, khi nhiều chủ DN vẫn đặt nặng lợi ích ngắn hạn thay vì phát triển bền vững.

Ông Hoàng Hữu Sơn, Giám đốc Công ty TNHH Xây dựng và Thương mại Hoàng Hải, nhận định: Minh bạch tài chính chính là “giấy thông hành” để DN bước ra thị trường lớn. Nếu không thay đổi, DN sẽ bị loại khỏi cuộc chơi khi các tiêu chuẩn quốc tế ngày càng khắt khe. Vì vậy, DN cần xây dựng lộ trình chuyển đổi phù hợp, từ rà soát số liệu, chuẩn hóa hệ thống đến áp dụng công nghệ quản trị và kiểm toán nội bộ.

Để vượt qua thách thức, cộng đồng DN tại Thái Nguyên cần triển khai các giải pháp đồng bộ. Trước hết là nâng cao nhận thức về vai trò của minh bạch tài chính, coi đây là yếu tố sống còn thay vì gánh nặng. Tiếp đó, đầu tư hệ thống quản trị tài chính hiện đại, ứng dụng công nghệ số để giảm chi phí và nâng cao hiệu quả.

Cùng với đó là tăng cường đào tạo nguồn nhân lực kế toán, tài chính đáp ứng yêu cầu mới. Đồng thời cần sự hỗ trợ từ cơ quan quản lý thông qua hướng dẫn, tư vấn và xây dựng lộ trình phù hợp cho DN nhỏ và vừa, tránh gây xáo trộn lớn.

Minh bạch tài chính là xu thế tất yếu trong tiến trình phát triển kinh tế hiện đại. Dù còn nhiều khó khăn trước mắt, đây cũng là cơ hội để các DN tái cấu trúc, nâng cao năng lực cạnh tranh và phát triển bền vững. 

Đối với các DN tại Thái Nguyên, vượt qua “bài toán minh bạch” không chỉ là yêu cầu tuân thủ pháp luật mà còn là bước chuyển quan trọng để tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị trong nước và quốc tế.