Huyện Định Hóa có địa hình đồi núi phức tạp, độ dốc lớn, bị chia cắt bởi nhiều khe lạch. Đây là một trong những nguyên nhân chủ yếu gây ra tình trạng lũ ống, lũ quét và sạt lở đất đá trên địa bàn. Vì vậy, cứ đến mùa mưa bão hàng năm, người dân sống ở những khu vực có nguy cơ cao xảy ra thiên tai lại thắc thỏm nỗi lo.
"Đến hẹn"... lại lo
Bà Nguyễn Thị Thoan, xóm Nản Dưới, thị trấn Chợ Chu nói với giọng đầy lo lắng kể lại với chúng tôi về 2 vụ đá từ núi Nản rơi trúng nhà ở của gia đình bà: Vào buổi chiều một ngày giữa tháng 7-2013, có một hòn đá to rơi trúng nhà khiến tường nhà chính bị nứt, vỡ 5 tấm lợp mái nhà ở chính và nhà bếp, rất may lúc đó không có ai trong nhà. Trước đó, trong mùa mưa bão năm 2001, đá trên núi Nản lăn xuống cũng rơi trúng nhà, làm thủng tường. Giờ đây, cứ đến mùa mưa bão là gia đình tôi lại nơm nớp nỗi lo đá từ trên núi rơi xuống...
Cùng chung tâm trạng ấy, các thành viên trong gia đình bà Hầu Thị Năng, ở thôn Khuôn Câm, xã Quy Kỳ cũng thắc thỏm không yên mỗi khi có mưa to, gió lớn, bởi trước cửa nhà thì giáp với con suối, sau nhà là đồi đất, có thể xảy ra tình trạng sạt lở đất đá và lũ ống, lũ quét bất cứ lúc nào. Bà Năng cho biết: Gia đình tôi ở đây từ năm 1993, hầu như năm nào cũng phải chịu cảnh lũ lụt. Có trận mưa to, nước dâng lên tận gần mép sân. Ngoài ra, nguy cơ sạt lở đất đá ở phía sau nhà cũng rất lớn. Mấy năm trước, ta luy đằng sau nhà cũng đã từng bị sạt lở. Gia đình tôi dự định chuyển nhà ra cách chỗ ở hiện tại khoảng 100m, nhưng xã và huyện xác định chỗ đó vẫn nằm trong vùng có nguy cơ cao bị sạt lở và lũ ống, lũ quét. Do gia đình không thể mua được đất ở chỗ khác nên vẫn phải sống trong cảnh lo âu mỗi khi mùa mưa bão đến.
Ngoài 2 gia đình nói trên, ở huyện Định Hóa còn có hàng trăm hộ đang có nhà ở nằm trong vùng có nguy cơ cao xảy ra lũ quét, lũ ống và sạt lở đất đá. Theo nhận định của Ban Chỉ huy Phòng chống thiên tai - Tìm kiếm cứu nạn (PCTT-TKCN) huyện, những khu vực có nguy cơ sạt lở cao tập trung chủ yếu tại các xóm: Nà Tấc, Khau Viềng, Nà Làng (xã Lam Vỹ); khu vực Phai Mặn, Đèo Phượng (xã Linh Thông); Khuổi Lừa, Nà Chúa, Thịnh Mỹ 1 (xã Tân Thịnh); Sự Thật, Khuổi Tát, Đăng Mò, Đồng Hẩu (xã Quy Kỳ); Khuổi Chao (xã Bảo Linh); Bản Piềng, Bản Pù (xã Thanh Định); Đồng Lá, Bản Bắc (xã Điềm Mặc); Đèo De, Khuổi Tát, Đồng Kệu (xã Phú Đình); Làng Pháng, Cây Coóc, Đồng Đình (xã Bình Thành). Kết quả rà soát mới nhất từ các xã, thị trấn, toàn huyện có 156 hộ dân nằm trong vùng có nguy cơ chịu ảnh hưởng của lũ ống, lũ quét và sạt lở đất đá.
Không thể chủ quan
Những năm qua, người dân huyện Định Hóa đã từng gánh chịu hậu quả nặng nề do lũ quét, lũ ống và sạt lở đất đá gây ra. Vụ việc gần đây nhất là 2 người dân ở xã Quy Kỳ bị lũ cuốn trôi vào đêm 1-7-2016, khiến người dân trong xã vẫn chưa hết bàng hoàng. Theo nhiều người dân kể lại, đêm đó, tuy không có mưa to nhưng nước lũ từ đầu nguồn bất ngờ đổ về lớn. Do chủ quan, cộng thêm trời tối, ông Đặng Văn Vi, sinh năm 1956, ở thôn Túc Duyên và anh Triệu Đình Thức, sinh năm 1977, ở thôn Tồng Củm vẫn dắt xe lội qua cầu tràn Gốc Hồng - Nà Mòn, rồi bị nước lũ cuốn trôi...
Qua tìm hiểu chúng tôi được biết, những năm trước cũng đã có trường hợp người dân bất chấp nước lũ đang dâng cao vẫn lội qua cầu tràn Túc Duyên - Bản Noóng (xã Quy Kỳ) khiến cả người và xe bị cuốn trôi. Qua những vụ việc nêu trên cho thấy, nếu như bà con không chủ quan, chính quyền xã quan tâm chỉ đạo cắm biển cảnh báo và cắt cử người trực 2 bên đầu cầu tràn ngay khi nước lũ dâng cao thì đã không xảy ra những vụ việc đáng tiếc như vậy. Tìm hiểu thực tế tại một số xã, chúng tôi nhận thấy, nhiều hộ dân làm nhà dưới chân đồi đất, sau nhà có ta-luy dương rất cao. Đây là những vị trí có thể xảy ra sạt lở bất cứ lúc nào. Điển hình như vào tháng 7-2013, sau một trận mưa to, đất ta-luy sau nhà sạt lở đã làm hỏng nửa ngôi nhà của gia đình anh Nịnh Văn Chinh, ở thôn Đồng Đình, xã Bình Thành. Bản thân anh Chinh bị đất vùi lấp phải đưa đi viện cấp cứu, sau đó anh phải cưa chân trái. Trường hợp khác, cũng tại xã Quy Kỳ, cách đây vài năm, gia đình ông Hoàng Văn Tiệu ở thôn Bản Noóng đã bị đá lăn từ trên núi rơi trúng nhà khiến con trai ông bị tử vong tại chỗ... Cũng nói về vụ sạt đất đồi sau nhà, chị Trần Thị Tứ, ở xóm Cạm Phước (xã Kim Phượng) nhớ lại: Vào mùa mưa năm 2013, khi đang ngủ, nghe thấy tiếng động lạ sau nhà, chúng tôi dậy xem, phát hiện mảng ta-luy đất ở phía sau bị sạt lở làm nứt tường đằng sau nhà. Thế là cả nhà đều thức trắng đêm không dám ngủ.
Có thể nói, người dân sống ở những điểm có nguy cơ cao xảy ra sạt lở đất đá và lũ ống, lũ quét luôn phải đối diện với hiểm nguy về tính mạng và thiệt hại về tài sản bất cứ lúc nào. Tuy nhiên, hầu hết các hộ dân trên địa bàn huyện, nhất là những hộ nằm trong diện phải di dời vẫn sống ở vị trí cũ. Một mặt là do chính quyền chưa có quỹ đất tái định cư cho hộ dân chuyển đến. Mặt khác, với mức hỗ trợ di dời là 20 triệu đồng/hộ, nhiều hộ dân không đủ khả năng để mua đất, xây dựng nhà ở mới.
Trao đổi với chúng tôi về những vấn đề nêu trên, bà Triệu Thị Nga, Trưởng phòng Nông nghiệp và PTNT, Phó Ban Chỉ huy PCTT-TKCN huyện Định Hóa cho biết: Để hạn chế thấp nhất những thiệt hại do mưa lũ, sạt lở đất gây ra, chúng tôi đã tham mưu UBND huyện có văn bản yêu cầu các xã, thị trấn chưa xây dựng phương án phòng, chống thiên tai khẩn trương xây dựng và triển khai thực hiện tốt phương án, kế hoạch đối với từng loại hình thiên tai thường hay xảy ra tại địa bàn; rà soát, tổng hợp những điểm, vị trí có nguy cơ chịu ảnh hưởng cao về lũ lụt, lũ quét, sạt lở đất; tổ chức trực ban 24/24 giờ theo quy định trong tình hình thời tiết có diễn biến bất thường và trong suốt thời gian xảy ra lũ ống, lũ quét và sạt lở đất đá; khi thời tiết có diễn biến bất thường, chúng tôi sẽ nhanh chóng thông tin đến các hộ dân qua hệ thống truyền thanh của các thôn, xóm, đồng thời yêu cầu Ban Chỉ huy PCTT-TKCN các xã, thị trấn có thông báo cảnh báo nguy hiểm đến các hộ dân nằm trong vùng có nguy cơ cao về lũ ống, lũ quét và sạt lở đất đá để có biện pháp phòng tránh; tại các vị trí ngầm, tràn qua sông, suối, các vị trí ao, hồ, nơi trũng nước sâu, các xã, thị trấn cần thiết phải cắm biển cảnh báo, nghiêm cấm người dân không qua lại, chăn thả gia súc, tắm giặt, sinh hoạt… để đảm bảo an toàn. Đến thời điểm này, huyện đã cấp được 16 biển báo, biển cấm nguy hiểm cho các xã: Tân Dương, Phượng Tiến, Tân Thịnh, Quy Kỳ, Bảo Linh, Sơn Phú, Kim Phượng, Định Biên để cắm tại 2 bên vị trí cầu tràn qua sông, suối khi có hiện tượng thời tiết bất thường xảy ra.
