Một số ý kiến tham luận tại Hội thảo khoa học với chủ đề "Phát huy vai trò của văn học nghệ thuật trong xây dựng môi trường văn hóa và phát triển bền vững Thái Nguyên"

PHÁT HUY VAI TRÒ CỦA LIÊN HIỆP HỘI VĂN HỌC NGHỆ THUẬT TỈNH THÁI NGUYÊN TRONG HỖ TRỢ VĂN NGHỆ SĨ SÁNG TÁC CÁC TÁC PHẨM CÓ GIÁ TRỊ CAO VỀ TƯ TƯỞNG VÀ NGHỆ THUẬT

     Trong bối cảnh Thái Nguyên đang đẩy mạnh phát triển nhanh và bền vững, xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh, nhân văn, văn học nghệ thuật được xác định là lĩnh vực tinh túy của văn hóa, có vai trò quan trọng trong bồi đắp giá trị chân – thiện – mỹ, hình thành nhân cách con người và nâng cao đời sống tinh thần Nhân dân. Trên cơ sở đó, Liên hiệp Hội Văn học nghệ thuật tỉnh Thái Nguyên giữ vai trò là tổ chức chính trị – xã hội – nghề nghiệp, “mái nhà chung” tập hợp, đoàn kết và hỗ trợ đội ngũ văn nghệ sĩ sáng tạo.

     Trong những năm qua, Liên hiệp Hội đã đạt nhiều kết quả nổi bật. Công tác xây dựng đội ngũ được chú trọng với 376 hội viên sinh hoạt ở 11 chi hội chuyên ngành, tạo nên lực lượng sáng tác đa dạng, hoạt động trên nhiều lĩnh vực. Hoạt động hỗ trợ sáng tác đạt hiệu quả rõ rệt thông qua việc tổ chức các trại sáng tác, lớp tập huấn, hội thảo chuyên môn; hỗ trợ công bố hàng chục tập sách, tác phẩm âm nhạc, truyền hình và triển lãm nghệ thuật. Công tác quảng bá tác phẩm được đổi mới với nhiều ấn phẩm, cuộc thi, sự kiện văn hóa thu hút công chúng. Đồng thời, Hội tăng cường gắn kết với thực tiễn đời sống qua các chuyến đi thực tế sáng tác, hoạt động thiện nguyện, qua đó tạo ra nhiều tác phẩm có giá trị, đoạt giải thưởng ở trung ương, khu vực và tỉnh.

     Bên cạnh kết quả đạt được, vẫn còn những hạn chế như hoạt động sáng tác còn mang tính phong trào, chưa nhiều tác phẩm có giá trị cao, công tác tham mưu chính sách và đào tạo đội ngũ kế cận chưa đáp ứng đầy đủ yêu cầu thực tiễn.

     Trước yêu cầu mới, Liên hiệp Hội cần tiếp tục phát huy vai trò “bà đỡ” cho sáng tạo văn học nghệ thuật, tập trung định hướng tư tưởng, thẩm mỹ; tham mưu cơ chế hỗ trợ có trọng điểm cho các tác phẩm chất lượng cao; đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số; gắn kết chặt chẽ văn học nghệ thuật với phát triển kinh tế – xã hội, du lịch và đời sống văn hóa cơ sở. Đồng thời, cần xây dựng môi trường sáng tạo dân chủ, mở rộng xã hội hóa, phát triển phong trào văn nghệ quần chúng.

     Tóm lại, phát huy vai trò của Liên hiệp Hội Văn học nghệ thuật tỉnh Thái Nguyên trong hỗ trợ văn nghệ sĩ sáng tác là nhiệm vụ có ý nghĩa chiến lược, góp phần tạo ra những tác phẩm có giá trị cao về tư tưởng và nghệ thuật, xây dựng nền tảng tinh thần vững chắc, thúc đẩy sự phát triển nhanh và bền vững của tỉnh trong thời kỳ mới.

 

VĂN HỌC NGHỆ THUẬT VỚI SỨ MỆNH XÂY DỰNG CON NGƯỜI THÁI NGUYÊN NHÂN VĂN - ĐỘNG LỰC CỐT LÕI CHO PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG

     Trong dòng chảy phát triển, Thái Nguyên đang hướng tới trở thành trung tâm công nghiệp, kinh tế và giáo dục của vùng trung du miền núi phía Bắc. Tuy nhiên, phát triển kinh tế – hạ tầng sẽ thiếu bền vững nếu không dựa trên nền tảng nhân văn của con người. Trong bối cảnh đó, văn học nghệ thuật (VHNT) giữ vai trò như “kỹ sư tâm hồn”, góp phần hình thành nhân cách, nuôi dưỡng lòng nhân ái và khát vọng cống hiến của người dân.

     VHNT không chỉ phản ánh hiện thực mà còn kiến tạo đời sống tinh thần. Qua những tác phẩm viết về vùng đất “chiến khu gió ngàn”, cái nôi gang thép, hay văn hóa trà Tân Cương, VHNT đã bồi đắp niềm tự hào quê hương, giúp con người từ vùng cao đến đô thị ý thức rõ hơn về cội nguồn và trách nhiệm. Khi con người biết trân trọng truyền thống, họ sẽ sống có trách nhiệm hơn với cộng đồng. Trong đời sống hiện đại nhiều biến động thông tin, VHNT chân chính giúp con người phân biệt cái đẹp – cái xấu, nuôi dưỡng cảm xúc nhân văn và kết nối cộng đồng. Đặc biệt, VHNT còn đóng vai trò gắn kết các dân tộc anh em trên địa bàn tỉnh, tạo nên sự hòa hợp văn hóa và ổn định xã hội.

      Thơ ca là thế mạnh nổi bật của VHNT Thái Nguyên, với đội ngũ sáng tác đông đảo, nhiều thế hệ kế tiếp nhau. Từ các cây bút gạo cội đến lớp trẻ hiện đại, thơ Thái Nguyên vừa giữ bản sắc dân tộc vừa phản ánh hơi thở đô thị hóa, công nghiệp hóa. Nội dung sáng tác bám sát đời sống: công nhân khu công nghiệp, xây dựng nông thôn mới, văn hóa trà, biên giới – biển đảo. Nhiều hoạt động như Giải thưởng VHNT tỉnh, Ngày thơ Việt Nam hay hệ thống câu lạc bộ thơ đã tạo không gian sinh hoạt văn hóa rộng khắp, góp phần lan tỏa giá trị nghệ thuật trong cộng đồng. Tạp chí Văn nghệ Thái Nguyên cũng đóng vai trò quan trọng trong việc phát hiện, bồi dưỡng và giới thiệu tác phẩm, trở thành điểm tựa của đời sống sáng tác địa phương. Nhìn tổng thể, VHNT Thái Nguyên mang bản sắc hài hòa giữa “chất thép” công nghiệp và “chất tình” văn hóa, góp phần định hình con người hiện đại: giỏi chuyên môn nhưng giàu nhân văn, sáng tạo và có trách nhiệm xã hội.

      Để VHNT phát huy hiệu quả hơn trong xây dựng con người, cần gắn sáng tác với đời sống thực tiễn, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ và mạng xã hội để tiếp cận giới trẻ, đồng thời mở rộng không gian thưởng thức nghệ thuật trong cộng đồng. Phát triển kinh tế giúp con người tồn tại, nhưng văn hóa và VHNT giúp con người sống có ý nghĩa. Đầu tư cho VHNT chính là đầu tư cho tương lai bền vững của Thái Nguyên.

LAN TỎA VẺ ĐẸP CỦA MẢNH ĐẤT VÀ CON NGƯỜI THÁI NGUYÊN THÔNG QUA TÁC PHẨM VĂN HỌC VÀ CÔNG NGHIỆP VĂN HÓA

     Thái Nguyên là vùng đất giàu truyền thống lịch sử, văn hóa và cách mạng, nơi hội tụ bản lĩnh kiên cường cùng những giá trị đặc sắc của cộng đồng các dân tộc Việt Bắc. Trải qua hàng nghìn năm dựng nước và giữ nước, mảnh đất này luôn giữ vị trí chiến lược quan trọng, là “phên giậu” phía Bắc của kinh thành Thăng Long và là căn cứ địa cách mạng trong hai cuộc kháng chiến chống thực dân, đế quốc. Những dấu ấn lịch sử hào hùng ấy đã trở thành nguồn cảm hứng lớn cho văn học nghệ thuật.

     Các tác giả Thái Nguyên đã không ngừng sáng tạo nhiều tác phẩm phản ánh chân thực lịch sử, con người và bản sắc văn hóa của vùng đất Việt Bắc. Qua tiểu thuyết, truyện ngắn, bút ký hay phóng sự, vẻ đẹp của Thái Nguyên hiện lên vừa hào hùng, vừa giàu chất nhân văn. Nhiều nhà văn như Vi Hồng, Nông Viết Toại, Ma Trường Nguyên, Hồ Thủy Giang… đã góp phần làm giàu đời sống tinh thần xã hội và quảng bá hình ảnh quê hương.

     Không chỉ giàu truyền thống cách mạng, Thái Nguyên còn sở hữu kho tàng văn hóa dân tộc phong phú với các làn điệu dân ca, dân vũ, nghi lễ truyền thống đặc sắc của người Tày, Nùng, Dao, Mông, Sán Dìu, Sán Chay… Đây là nguồn chất liệu quý cho sáng tạo văn học nghệ thuật và phát triển công nghiệp văn hóa. Tác giả cho rằng trong thời kỳ mới, việc ứng dụng công nghệ số, phát triển sách điện tử, sách nói và các nền tảng truyền thông hiện đại là hướng đi cần thiết để lan tỏa sâu rộng giá trị văn hóa Thái Nguyên.

     Bài tham luận cũng nhấn mạnh việc cần tiếp tục khai thác hiệu quả các đề tài lịch sử, nhân vật và sự kiện tiêu biểu như Lý Nam Đế, Dương Tự Minh, Đội Cấn, Lương Ngọc Quyến hay Đại đội Thanh niên xung phong 915. Văn học không chỉ phản ánh lịch sử mà còn góp phần lưu giữ ký ức, giáo dục truyền thống cho thế hệ mai sau.

     Bên cạnh đó, tác giả đề xuất cần quan tâm hơn đến việc hỗ trợ người sáng tác, đầu tư cho công nghiệp văn hóa, bảo tồn không gian văn hóa truyền thống và phát triển du lịch sinh thái, văn hóa trà gắn với bản sắc Việt Bắc. Mục tiêu hướng tới là xây dựng Thái Nguyên trở thành vùng đất đáng sống, hiện đại nhưng vẫn đậm đà bản sắc dân tộc, tiếp tục truyền cảm hứng và lan tỏa khát vọng phát triển trong thời kỳ mới.

 

PHÁT HUY BẢN SẮC VĂN HÓA VÙNG MIỀN TRONG PHÁT TRIỂN DU LỊCH SINH THÁI - VĂN HÓA

(Nghiên cứu trường hợp xã Phúc Lộc, tỉnh Thái Nguyên)

     Qua nghiên cứu thực tiễn tại xã Phúc Lộc, chúng tôi nhận thấy đây là địa phương có nhiều tiềm năng để phát triển du lịch sinh thái - văn hóa theo hướng bền vững. Với diện tích rừng lớn, cảnh quan thiên nhiên còn nguyên sơ cùng vị trí nằm trên tuyến kết nối với Hồ Ba Bể, Phúc Lộc có điều kiện thuận lợi để hình thành các sản phẩm du lịch trải nghiệm, nghỉ dưỡng và khám phá thiên nhiên.

     Điều đáng quý hơn cả là Phúc Lộc còn lưu giữ được bản sắc văn hóa đặc trưng của các dân tộc Tày, Nùng, Dao, Mông, Kinh. Những giá trị như hát then, đàn tính, lễ hội truyền thống, nghề thủ công, kiến trúc nhà sàn, tri thức dân gian và ẩm thực vùng cao không chỉ là di sản văn hóa mà còn có thể trở thành nguồn lực quan trọng cho phát triển du lịch cộng đồng. Theo chúng tôi, đây chính là lợi thế khác biệt mà nhiều địa phương không có được.

     Tuy nhiên, thực tế cho thấy việc khai thác các tiềm năng này vẫn còn hạn chế. Hạ tầng du lịch chưa đồng bộ, thiếu cơ sở lưu trú đạt chuẩn, thiếu đội ngũ làm du lịch chuyên nghiệp và hoạt động quảng bá còn chưa mạnh. Nếu không có chiến lược phù hợp, nguy cơ mai một bản sắc văn hóa hoặc phát triển du lịch thiếu bền vững là điều dễ xảy ra.

     Từ thực tiễn đó, chúng tôi cho rằng phát triển du lịch tại Phúc Lộc cần đặt văn hóa bản địa ở vị trí trung tâm. Việc bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa phải gắn với lợi ích thiết thực của cộng đồng dân cư. Người dân không chỉ là chủ thể gìn giữ văn hóa mà còn phải trở thành chủ thể tham gia và hưởng lợi từ hoạt động du lịch.

     Chúng tôi đề xuất địa phương tập trung xây dựng các mô hình du lịch cộng đồng gắn với trải nghiệm văn hóa dân tộc; phát triển homestay nhà sàn; tổ chức biểu diễn hát then, đàn tính, chợ phiên, lễ hội truyền thống; khai thác các sản phẩm OCOP và ẩm thực vùng cao thành sản phẩm du lịch đặc trưng. Đồng thời cần tăng cường đào tạo nguồn nhân lực, đẩy mạnh quảng bá số và thu hút đầu tư hạ tầng du lịch.

     Theo chúng tôi, bản sắc văn hóa dân tộc không phải là điều cần “trưng bày” đơn thuần mà chính là nguồn lực nội sinh quan trọng cho phát triển kinh tế và xây dựng hình ảnh địa phương. Nếu biết khai thác đúng hướng, bảo đảm hài hòa giữa bảo tồn và phát triển, giữa lợi ích kinh tế với bảo vệ môi trường và gìn giữ di sản, Phúc Lộc hoàn toàn có thể trở thành điểm đến sinh thái - văn hóa đặc sắc của vùng trung du và miền núi phía Bắc.

 

CHUYỂN ĐỔI SỐ – CẦU NỐI ĐƯA VĂN HÓA THÁI NGUYÊN TỪ DI SẢN ĐẾN NHỊP SỐNG HIỆN ĐẠI

     Chuyển đổi số trong lĩnh vực văn hóa không còn là lựa chọn mà là yêu cầu tất yếu, đóng vai trò như một “cầu nối” đưa di sản Thái Nguyên hòa vào đời sống hiện đại. Trong bối cảnh công nghệ phát triển mạnh mẽ, các phương thức bảo tồn truyền thống đang bộc lộ nhiều hạn chế như không gian trưng bày hạn hẹp, khó truyền tải đầy đủ giá trị và “hồn cốt” di sản. Đồng thời, nhu cầu tiếp cận văn hóa của công chúng, đặc biệt là giới trẻ, đã thay đổi rõ rệt, hướng đến trải nghiệm tương tác, trực quan và giàu cảm xúc hơn.

     Thái Nguyên sở hữu kho tàng di sản phong phú gồm di sản vật thể, phi vật thể, văn hóa trà và bản sắc các dân tộc. Đây là nguồn tài nguyên quan trọng để phát triển “di sản số”, thông qua số hóa 3D, ứng dụng thực tế ảo (VR), thực tế tăng cường (AR), video 4K, podcast và nội dung sáng tạo trên nền tảng số. Việc này không chỉ giúp bảo tồn mà còn làm sống dậy di sản, đưa chúng trở thành trải nghiệm hấp dẫn trên không gian mạng.

     Thực tế, Thái Nguyên đã đạt một số kết quả bước đầu như ứng dụng mã QR tại di tích, quảng bá du lịch qua mạng xã hội và lan tỏa hình ảnh đồi chè, văn hóa dân tộc. Tuy nhiên, vẫn tồn tại ba thách thức lớn: khoảng cách về kỹ năng số của nhân lực, hạn chế về hạ tầng công nghệ và khó khăn trong việc đổi mới nội dung mà vẫn giữ nguyên giá trị truyền thống.

     Để khắc phục, bài viết đề xuất chiến lược “di sản chạm” với công nghệ VR/AR, gamification trong trải nghiệm lịch sử; phát triển nội dung sáng tạo lấy văn hóa trà làm trung tâm; đào tạo đội ngũ “di sản viên số”; đồng thời xây dựng hệ sinh thái số liên thông giữa văn hóa, du lịch và truyền thông. Bên cạnh đó, trí tuệ nhân tạo được xem là công cụ quan trọng để cá nhân hóa trải nghiệm du khách. Chuyển đổi số không làm mất đi bản sắc mà giúp văn hóa Thái Nguyên lan tỏa mạnh mẽ hơn, trở thành nguồn lực phát triển bền vững trong kỷ nguyên số.